"Егемен" көтерген мәселе Үкімет назарына ұсынылды

Бүгін Парламент Сенатының отырысында палата депутаты Қуаныш Айтаханов Үкімет басшысы Бақытжан Сағынтаевқа Ресей қазақтарының мұң-мұқтажына қатысты депутаттық сауал жолдады. Айта кетерлігі сол, Үкімет басшысының атына жолданған үндеуге күні кеше ғана газетіміздің №65 санында жарық көрген мақала арқау болған. Ендеше, белді басылымның шолушысы Қарашаш Тоқсанбайдың сұхбатына сүйене отырып, үн қатқан сенатордың сөзін жариялағанды жөн көрдік.
Егемен Қазақстан
06.04.2017 1365
2

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Б.Ә. САҒЫНТАЕВҚА

Құрметті Бақытжан Әбдірұлы!

Менің депутаттық сауал жолдауыма 2017 жылғы 5 сәуірдегі «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған газет тілшісі Қарашаш Тоқсанбайдың «Шүй қазағының» тілі немесе атажұртқа айтар наз» деген Ресейдің Таулы Алтай Республикасында қазақ тілінде шығатын «Шүйдің нұры» газетінің редакторы Арқалық Солтановпен жүргізген сұхбаты себеп болып отыр. 

Қандасымыз Арқалық Солтанов өз сұхбатында Ресейдің Таулы Алтай өңірінің Қосағаш ауданында 10 мың қазақ тұратынын, олар өңір халқымен береке-бірлікте, бауырласып өмір сүріп жатқанын айта келе, ата-бабалары бастарынан қанша қасіреттерді өткізсе де, ана тілі мен дінін сақтап өздеріне аманат етіп жеткізгенін, қанша қиыншылықтар болса да ана тілін сақтап қалуға бар күш-жігерін жұмсап жатқандарын айтады.

Алайда, өңірде арнайы қазақ мектебі жоқ болғандықтан қазақ тілінің сабағы пән ретінде өткізіледі. Осы орайда олар шалғайдағы, шетелдегі қандастарына қамқоршы болып қазақ тіліндегі оқулықтарды тегін жіберіп жатқаны үшін атажұрты Қазақстанға, Елбасыға шексіз ризашылығын білдіреді.

Сонымен бірге Қазақстаннан келіп жатқан қазақ тіліндегі оқулықтардың шаңға батып, пайдаланылмай қоймада жатқанына қынжылатындарын айтады. Оның негізгі себебі Ресей мемлекетінің заңы бойынша бұл оқулықтар сараптамадан өйтпейінше, қолданысқа тыйым салынған. Ресей территориясында қазақ тілінде оқулықтар шығарылмайды.

Қазақ тілі оқулығы туралы Ресейдегі қазақ мәдени орталықтарына, Қазақстанның Ресейдегі елшілігіне, Алтай Республикасына арнайы Қазақстаннан келген өкілдерге де өтініштерін жеткізгенін, алайда еш нәтиже шықпағандарын айтады.

Ресей мемлекеті, бізге туған тілдерінде оқымайсыңдар деп қысым жасап отырған жоқ. Алайда Ресей заңында «Егер мектептерде оқылатын пәндердің оқулықтары жоқ болса, сол пән жабылуға ұшырайды» – деп жазылған. «Енді жаңа оқу жылына дейін қазақ тіліндегі оқулықтар мәселесі шешілмесе, қазақ тілі сабақтары факультативтік сабаққа айналуы мүмкін.

Сондықтан Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі Ресейдің Білім министрлігімен бірлесіп, Қазақстаннан келген оқулықтарды емін-еркін пайдалануға жол ашып берсе бұл тек Ресейдің Алтай республикасында тұратын 12 мың қазақтың ғана емес, бүкіл Ресей Федерациясында тұратын миллионға жуық қазақтардың мәселесінің шешілетінін айтады.

Осы өтінішімді тарихи Отаныма жолдай отырып, Тіл тағдыры үшін көптен күресіп жүрген қандас ағаларымыздың қол ұшы тиер деп ойлаймын. Мен барда, сіз барда, тарихи Отаным – Қазақстаным барда, жүрегі қазақ деп соғатын таулы Алтайды мекендеген Шүй қазағы барда Ана тілім, сен өлмейсің», – деп аяқтайды өз сөзін қандасымыз Арқалық Солтанов.

Құрметті Бақытжан Әбдірұлы!

Қандас бауырымыздың ана тілімізге деген жанайқайынан Ресей мемлекетінде қазақ тілінде оқылатын мектептердің жоқ екендігі, қазақ тілі тек пән ретінде оқылатындығы, бірақ ол да оқулықтардың болмауынан тоқтап тұрғаны, Қазақстаннан барған оқулықтардың шаң басып, пайдаланылмай жатқаны, Ресей мемлекетінің оқу бағдарламасына сай қазақ тілінде оқулықтарды шығаруға ешқандай құлығы жоқтығы, бұл мәселелерді тек үкіметаралық келісім-шарттар арқылы ғана шешуге болатынын түсінуге болады.

«Егемен Қазақстан» газетінің тілшісі Қарашаш Тоқсанбай сұхбат арқылы өте өзекті мәселені қозғап отыр. Мұндай жағдайлар басқа да біздің қандастарымыз тұратын елдерде орын алуы мүмкін.

Әрине, бұл мәселелер тиісті елдердің ішкі жұмыстары екені белгілі, дегенмен шетелдердегі қандастарымыздың өз ана тілін оқуларына жағдай жасауға қол ұшын беру және басқа рухани мұң-мұқтаждарын өтеуді екі елдің тиісті министрліктері бірлесіп шешуіне болады ғой деп ойлаймын.

Осыған байланысты, Құрметті Бақытжан Әбдірұлы, шетелдерде тұратын қандастарымызды қазақ тілі оқулықтарымен қамтамасыз етуге назар аударып, отандық оқулықтардың кедергісіз оқытылуына немесе тиісті мемлекеттердің оқу бағдарламаларына сай қазақ тіліндегі оқулықтар шығаруға методикалық көмектер беру арқылы сол елдерде тұратын қандас бауырларымыздың ана тілінде оқуына, тағы басқа рухани мұң-мұқтаждарын өтеуге жағдай жасауға ықпал етуіңізді сұранамын.

Қосымша: 1 парақ – 2017 жылғы 5 сәуірдегі №65 «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған «Шүй қазағының» тілі немесе атажұртқа айтар наз» мақаласы.

Құрметпен, Қ. АЙТАХАНОВ



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Абылай ханның қара жолы - солтүстік пен оңтүстікті байланыстырған ең төте жол

23.09.2018

Павлодарда «Ертіс» футбол клубының атауын латын қарпіне көшіру ұсынылды

23.09.2018

Фильмдер қашан түрлі-түске бояла бастады?

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу