Екі ел арасындағы қарым-қатынас стратегиялық маңызға ие

Венгрия Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше және өкілетті елшісі Андраш Баранимен әңгіме
Егемен Қазақстан
04.04.2017 2140
2

– Елші мырза, Қазақстан мен Венгрия арасында дипломатиялық қатынастардың орнағанына биыл 25 жыл толды. Қазақстан сіздің елді Шығыс Еуропадағы сенімді әріптес деп санайды. Жалпы, ширек ғасыр ішіндегі екі ел арасындағы қатынастардың даму қарқынын қалай бағалайсыз? Оған қаншалықты көңіліңіз толады? 

– Өз басым, Қазақстан мен Венгрияны дипломатиядан басқа да құнды дүниелер байланыстырады деп есептеймін. Біріншіден, біздің өткен тарихымыз ортақ, түбіміз бір. Мажарлар – өзінің Еуропадағы орнын ат арқасында жүріп тапқан Кәрі құрлықтағы жалғыз көшпелі халық. Аттан түскенімізге мың жылдан астам уақыт өтсе де, арғы тарихымызды білеміз, құрметпен қараймыз. 

Венгрия Ұлы Еуразия даласының ең батыс бөлігінде орналасқан. Осы географиялық орнымызды тапқан ұзақ сапарға бабаларымыз қазіргі Батыс Қазақстаннан аттанған. Моңғол шапқыншылығы кезінде қыпшақтар Қотан ханның бастауымен қазіргі Венгрия орналасқан аумақтан сая тауыпты.

Біздің елде Ұлы Құман және Кіші Құман деп аталатын екі орталық облыс бар. Бұл өңірлерде 200 мыңға тарта этностық қыпшақтар тұрады. Қаншама ғасыр өткеннен кейін олар тілдерін ұмытса да, өздерінің қыпшақ екенін ұмытқан жоқ, тектік тұтастығын сақтап қалды. Қыпшақ-Венгр одағы да құрылғанын айта кетейін, бұл одақтың құрметті төрағасы – Венгрияның Ұлттық экономика министрі Михай Варга.  

Ал осы ширек ғасырдағы екі елдің қатынастарына тоқталар болсам, бірінші кезекте, біз Қазақстанның тәуелсіздігін мойындаған ең алғашқы мемлекеттердің бірі екенімізді, дипломатиялық қатынастар орнатқан алғашқы елдерің бірі болғанымызды мақтан тұтамыз. Ширек ғасыр мемлекеттің тарихы үшін айтарлықтай маңызды кезең, осы уақыт аралығында Қазақстанда азаттықтың қадірін білетін, басқа елдермен дипломатиялық байланыстарды бағалайтын жаңа буын өсіп шықты.  

Осыдан бірнеше күн бұрын ғана 2016 жыл бойынша Қазақстан-Венгрия арасындағы экономимикалық байланыстарды суреттейтін статистикалық дерек шықты. Дерекке сүйенсек, өткен жылы екі ел арасындағы тауар айналымының көлемі алдыңғы жылмен салыстырғанда 16 пайызға өсіп, 188 миллион АҚШ долларын құрапты. Осылайша, тауар айналымының көлемі дағдарысқа дейінгі көрсеткішке жетіп отыр. Меніңше, жаһандық экономикалық үдерістерді назарға алар болсақ, бұл – жақсы көрсеткіш.  

Табысты әріптестіктің тағы бір көрінісі – бірер апта бұрын ғана Білім және ғылым министрі К.Сағадиевпен бірге Білім беру саласындағы әріптестік туралы келісімге қол қойдық. Осы келісімнің аясында Венгрия Үкіметі біздің елдің бетке ұстар жоғары оқу орындарында білім алатын қазақстандық студенттерге бөлетін грант саны 45-тен 200-ге көбейді. Яғни, алдағы оқу жылынан бастап 200 қазақстандық студент стипендиялық бағдарлама бойынша білім алуды бастайды.  

Сіз екеуміздің сұхбатымыз қашан жарияланатынын білмеймін. Айтайын дегенім, бірнеше күннен кейін Қазақстан мен Венгрияны тура және ауыспалы мағынада жақындастыра түсетін маңызды бір жаңалықты айтып, сүйінші сұрамақпыз. Дәл қазір ол туралы егжей-тегжейлі айта алмаймын. Шет жағасын баяндар болсам, Астана мен Будапешттің арасында 4 мың шақырымға жуық қашықтықты 5 сағатқа жетпейтін уақыт ішінде бағындыруға мүмкіндік туады.

– Жалпы, алдағы уақытта экономиканың қандай салаларында қатынас артады деп ойлайсыз?

– Өткен жылы Қазақстан-Венгрия арасында ауыл шаруашылығы саласына тікелей инвестиция құюды көздейтін қор құрылды. Құрылтайшылары «Қазагрохолдинг» пен Eximbank. Екі тарап 20 миллионнан бөлген қордың жарғылық капиталы 40 миллион АҚШ долларын құрайды. Бұл қаражат соңғы тиынына дейін Қазақстанда кәдеге жаратылады. Біз венгриялық технологиялардың базасында бірлескен кәсіпорындар құруды көздейміз. 

Венгрияның ауыл шаруашылығы секторы айтарлықтай дамыған деп есептейміз. Қазір ел халқының саны 10 миллион адамды құрайды. Мамандарымыздың есептеуінше, ауылшаруашылық саласы бұдан екі есе көп адамды асырауға жетеді. Сол себепті, біз үшін Қазақстанмен арада ауылшаруашылық саласына қатысты әріптестікті дамытуға мүдделіміз, бірлескен қор құруымыздың бір себебі осы. Мәселе венгриялық өнімдерді сатумен ғана шектелмейді, себебі, екі елдің арасы біршама қашықтау. Біз венгриялық технологияның негізінде Қазақстанда өңдеуші кәсіпорындар салуды қалаймыз. 

Фармацевтика саласының жөні бір бөлек. Венгрияның Қазақстанға импортының маңызды бөлігін фармацевтикалық кәсіпорындардың өнімдері құрайды. Сондай-ақ, энергетика саласындағы байланыстарды да дамыту көзделеді. Қазақстандағы ең ірі венгриялық компания «MOL» мұнай-газ компаниясы соңғы он жыл ішінде қазақстан экономикасына 200 миллион долларға жуық инвестиция құйды. Таяуда Батыс Қазақстанда жұмыс істейтін бірлескен мұнай-газ компаниясы барлау жұмыстарын аяқтады. Көп ұзамай мұнай өндіруді бастайды деп үміттенеміз. 

– Өткен жылдың соңында Қазақстанның аймақтарын аралағаныңыздан хабардармыз? Осы сапардан қандай әсер алдыңыз, қандай ой түйдіңіз?

– Жалпы, Венгрия үшін Қазақстанның елордасымен, орталық қалаларымен ғана емес, басқа да өңірлерімен байланыс орнату маңызға ие. Жер көлемі жағынан әлемдегі тоғызыншы ел ретінде, барлық өңірлермен әріптестік орнату тиімді. Әдетте, мен облыс әкімдерімен кездескенде «Жер көлемі бойынша Еуропаның үлкен елдерімен теңесетін аймақтың басшысымен кездесу мен үшін үлкен мәртебе» екенін айтамын. Шынында да, сіздердің кейбір облыстарыңыздың жер көлемі Венгриядан бірнеше есе үлкен. Әр облыстың өз басымдығы, ерекшелігі бар, біз әріптестік байланыс кезінде соларды ескеруге тиіспіз. 

Әр өңірдің тарихи, мәдени ерекшелігі де таңғалдырады. Қызылордада болғанымда облыс әкімімен арадағы 15 минутқа жоспарланған кездесуіміз бір сағаттан артық уақытқа созылды. Келесі күні аймақ басшысы маған Қыпшақтардың астанасы болған Сығанаққа баруға мүмкіндік жасады. Семей сапарынан да үлкен әсер алдым. 25 жыл бұрын Президент Назарбаевтың Жарлығымен жабылған ядролық сынақтар жасалған жерлерге жақын өңірлерді көрдім. Ұлы Абайдың туған жерін араладым, өмір сүрген, шығармаларын жазған жермен таныстым. Еуразия құрлығының кіндігінде орналасқан белгіні көрдім, ұлы Абайдың дәл осын жерде туғынының өзі символдық мәнге ие сияқты. 

Үш жыл бұрын Будапештте Абай Құнанбаевтың ескерткіші ашылғанын мақтан тұтамын. Бұл – Қазақстаннан тыс жерде ұлы тұлғаға қойылған алғашқы ескерткіштедің бірі. Ескерткіш Астана көшесінің бойында тұр. Қазақстанның басқа да аймақтарынан алған әсері жайлы айта берсем әңгіме көп. Алматының өзі бір төбе. Өте әдемі жерде орналасқан, таулары көз тартатын өмір қайнаған шаһар екен. 

Айтпақшы, Маңғыстауға барған сапарымда Форт-Шевченкода болдым. Бұл қалада Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі австриялық, венгриялық әскери тұтқындардың құрметіне қойылған ескерткіш белгі қалпына келтірілгенін көрдім.  

Венгрияға барған қазақтар өздерінің біздің халықпен жақындығын сезінеді деп ойлаймын. Мен осы елде жүріп өзіме деген халықтың жақындығын, туыстық көңілін анық сезінемін. Венгрлер азиялық түбірі туралы жақсы біледі. Еуропадағы венгрлердің көкейінде арада талай уақыт өткеннен кейін өздерінің шыққан тегін, келген жерін танып-білуге деген құлшыныс оянды. Ғылыми теорияларға иек артсақ, Торғай даласындағы мадиярлар тайпасының өкілдері қазіргі венгрлердің бабалары болып табылады 

– Қазақ-мажар қатынастарының дамуындағы екі мемлекеттің президенттерінің рөліне тоқталып өтсеңіз.

– Екі елдің жан-жақты жақын байланыс орнатуына президенттеріміздің, лауазымды тұлғаларымыздың арасындағы кездесулер ерекше рөл атқарып келеді. 2014 жылы Қазақстан Премьер-Министрінің Венгрияға жасаған сапарының арқасында екі мемлекет арасындағы қатынастар стратегиялық ынтымақтастық, стратегиялық әріптестік деңгейіне көтерілді. Соңғы рет 2015 жылдың наурыз айында Венгрия Премьер-министрі Қазақстанға сапар жасап, Президент Нұрсұлтан Назарбаевпен кездесті. Осы кездесудің нәтижесінде венгриялық азаматтар үшін визасыз қатынас туралы келісімге қол қойылғанын атап өткен жөн.

Тағы бір атап өтерлігі, Президент Н.Назабаевпен осы кездесуде Венгрия тарапы биыл Астанада өтетін ЭСКПО-2017 халықаралық көрмесіне қатысатыны туралы мәлімдеді. Біз ЭКСПО көрмесіне қатысу туралы келісімге қол қойған алғашқы елдердің бірі болғанымызды, көрмедегі павильонымызды іске қосқан алғашқы бес мемлекеттің қатарынан көрінгенімізді мақтан тұтамыз. 

Әңгімелескен Арнұр АСҚАР,

Егемен Қазақстан

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

FIFA-2018 марапаттау рәсімінде Роналду болмайды

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келді

24.09.2018

«Егемен академиясының» жаңа маусымына тіркелу басталды

24.09.2018

Мақтаарал құрылыс саласымен де танымал болмақ

24.09.2018

Атырауда «Тау тұлғалы Таумыш» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу