Экспорт: Еліміздің ерекшелігі ескеріле ме?

Егемен Қазақстан
01.03.2017 241
3

Елбасының «Қазақстанның Үшін­­ші жаңғыруы: жаһандық бә­се­ке­ге қабілеттілік» атты Қазақ­­с­тан халқына Жолдауының бі­рін­­ші ба­сымдығында көрсетілген екін­ші ке­шендік міндетіне талдау жа­сап кө­ре­лік. «Басымдығы бар са­ла­­лар­да­ғы бә­­секеге қабілетті экс­­порт­тық өн­ді­ріс­ті дамытуды көз­дей­тін индустри­я­ландыруды жал­ғас­тыру керек», – де­лінген Жолдауда. Яғни, кез келген ұлттық экономика үшін сыртқы сауда құрамындағы импорттан гөрі экспорт көлемінің маңызы өте зор. Әсіресе, экспортқа шикізат шы­ғарғаннан гөрі дайын өнім өндіру нә­­тижелі болары сөзсіз. Мысалы, қой те­рі­сінің құны тиын-тебен тұрады, ал одан дайын тон тіксе ондаған, жүздеген мың теңгеге сатылуы әбден мүмкін. Осы орайда, Елбасы Н.Назарбаевтың биыл­ғы Жолдауындағы «Үкімет алдын­да қазірдің өзінде 2025 жылға қарай ши­кі­з­аттық емес экспортты 2 есе ұл­ғай­ту мін­деті тұр», деп атап өтуі кө­ңіл­ге әб­ден қонымды тапсырма екені хақ. Бұл шараны іске асыру үшін, әри­не, экс­портқа қатысы бар өндіруші кә­сіп­орын­дарды «бір шатырдың астына бі­рік­тіріп», ортақ стратегия жасау көп­тен күткен мемлекеттік мәселе екені даусыз. Бүкіл ТМД елдерінің арасында эко­номикамызға шет елден қомақты қар­жы, тікелей инвестициялар тартуда біз­дің еліміз алдыңғы орында. Алайда, біз­ден сыртқа кетіп жатқан қаржының кө­леміне де назар салған жөн. Осыған орай, соңғы жекешелендіру және мү­лік­ті заңдастыру акциясынан түскен қар­жы 5,7 триллион теңге, ал ақшалай 4,1 трлн тең­ге деп көрсетілген. Осы орайда екі жыл бұрын құры­л­­ған «Астана» халықаралық қаржы ор­та­лығына жүктелген міндет ойымыз­дан шығып отыр. Әрине, шет елден қо­мақ­ты қаржы, тікелей инвестициялық ре­сурстарды тартуда арнайы қаржы инс­титутының әрекет етуі қажет. Қы­тай­­мын бірлескен инвестициялық жо­ба­­лар да екіжақты мақұлданып, енді іске кі­рісетін кезі келді. Бұл әріп­тестік аясында, әсіресе, электромобиль зауытына баса көңіл бөлініп отыр. Әрине, шет елге электромобиль шы­ғаруды ықыласпен қуаттауға болады, алайда, осы салада жаһандық бә­се­келестік бір жағынан қиындық ту­ды­рар болса, екінші жағынан электро­мо­­­­бильдердің аккмуляторларына қуат беретін бекеттердің жүйесін де им­порт­қа шығару орасан зор қаражатты талап ете­рі сөзсіз. Жалпы, халықаралық ын­ты­мақ­тас­тық аясында ұлттық мүддені келесі үш қағидатқа сүйене отырып жасаған дұ­рыс болар еді. Экономикалық теория тұр­­ғысынан осы мәселені қарас­тырсақ, адам­­зат тарихында ерекше із қал­дыр­ған эко­номистердің ілімдеріне тоқ­­та­луы­мыз қажет-ақ. Тізбектеп кө­ре­лік. Біріншісі – XVIII ғасырда «Халықтар бай­лығы» кітабымен адамзатты дүр сіл­кіндірген ағылшын классикалық сая­си экономиясының ең белді өкілі Адам Смит. Ол қоғамдық еңбек бөлісі қа­ғидасын зерттей келе абсолютті ар­тық­шы­лық деген ұғым енгізген. Халық­а­ра­­лық еңбек бөлісінде абсолютті ар­­­­­­тық­шылыққа ие болған ел басқа мем­­­­­лекеттер өндіре алмайтын ерекше мүм­­­­­к­індіктерді иемденеді. Мысалы, Үн­діс­тан – шай, Бразилия – кофе, Га­ваи – ба­нан деген сияқты. Абсолютті ар­тық­шы­­лық­ты қолданған ел өзіне тән ерек­ше өнім­­д­ерін экспортқа шығару арқ­ылы эко­­номикасын өркендетеді. Екінші, ойшыл экономист, ағылшын классигі Давид Рикардо салыстырмалы ар­тықшылық теориясын ұсынған болатын. Бұл теория бір өнімді бірнеше ел өндіру мүмкіндігіне ие болса да, ішін­дегі бір елдің өнімінің сапасы мен тиім­ділігі анағұрлым артық болуы мүм­кін, сондықтан да, басқа елдер осы өнім­ді өндіруді қысқартып, бас­қа тиім­дірек өнімді өндіріп, өзара сау­даға түс­се, жал­пы өнім қосындысы ана­ғұрлым көп болатынын дәлелдеп жа­һан­данудың не­гізін салды. Үшіншісі, XX ғасырдың 80-жылда­рын­да өз қағидатын жария еткен эконо­мист Майкл Портер адамзатқа бәсе­ке­лес­тік идеясын көлденең тартты. Оның пай­ым­дауынша, бүгінгі күні та­биғи геог­рафиялық факторларға сүйенетін аб­солютті және салыстыр­ма­лы артық­шы­­лықтардан гөрі білім, ғылым жә­не инно­вацияларға негізделген бәсе­ке­лес­тік артықшылығы айрықша рөлге ие болды. Біздің пайымдауымыз бойынша, сыртқы саудаға, халықаралық ең­бек бө­лісіндегі өзіміздің абсолютті, са­лыс­­тырмалы және бәсекелестік ар­тық­шылықтарымызды бетке ұстап, ара­ласқанымыз және өз орнымызды тапқанымыз абзал. Экспорттық мүм­кін­дігімізді екшей келгенде, сыртқы эко­­номикалық әлеуетімізді арттыру үшін елдік мүддеміздің ескерілгені де ұл­ты­мыздың ұпайын түгендей түседі.

Жангелді  ШЫМШЫҚОВ,

экономика ғылымдарының кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу