Ел мен ер

Қай заманда болсын туған елі үшін толарсақтан саз кешіп, етікпенен су кешіп, желдің өтінде, жау жақ бетінде жүрер ерен тұлға, біртуар перзенттердің жөні де, жолы да бөлек. Бұл қазақта ел қамын жеп еңіреген Едіге сынды не сан ерлер өткен. Оларды «Есіл ерім!Асыл азаматым!» деп асқақтатады. «Ел бағына туған ер» деп әспеттейді. Ер деп, азамат деп жаяу борасын, жай жөпшеңділерге айтылмайды. Шын мәніндегі ер деген атаққа ілігу ілуде біреудің қолынан келмек.
Егемен Қазақстан
19.05.2017 458
2

Ер елден шығады, халықтың қалың ортасынан топ жарады. Ел болмаса – ер қайда?!  «Ел болса ер туғызбай тұра ал­майды, Ер туып жоқ елді бар қыла ал­май­ды» деп жырлаған қазақ жырының қайы­ру бермес құлан жүйрігі Иса Байзақов айт­қан ақиқатқа жүгінбеске әддіміз және жоқ. Осы тұрғыдан келгенде, ермен салыс­­­тырғанда елдің бәсі әманда биік. Ел жолына еркек тоқты құрбандық, ал ер жолы­­на бүкіл ел ешқашан құрбандыққа шалын­­байды. Мұны ата-бабаларымыз­дың шежі­релі тарихынан байқап біліп келе­міз. Демек, ел ерге емес, ер елге қызмет етеді. Бағ­зының бағзы замандарынан бері солай болып келе жатқан бұлжымас қағида осы. 
Қызметін Отанына, туған еліне қыл­маса, ер де жоқ, ерлік те жоқ. Әзелден ел алдындағы еңбегін бұлдау, міндетсіну – ерге жат. Ер қызметі риясыз. Ер болудың үл­гісіндей Бауыржан Момышұлы – Бау­кеңнің «Отан үшін отқа түс  – күймейсің» деуі сондықтан. Сонау көктүрік заманынан тартып айтсақ ерен Күлтегіннен бастап соңғы көкжал ханымыз Кенесарыға дейінгі заңғар бабаларымызды былай қойғанда, бертінгі жаңа замандағы Алаш арыстары Әлихан, Ахмет, Міржақып, Халел мен Жанша, Жүсіпбек пен Мағ­жан, Сұлтанмахмұттың қазағына, хал­қы­­на қызмет қылудан, еңбек сіңіруден басқа мұрат-мақсаты әсте болған емес. Ел мен ер арасындағы осыншалықты үздік мүдделестікті, ел жолына өмірін сарп етудің, барлық жігер-қайрат пен білімін жан-тәнімен елге арнаудың мұншалықты теңдессіз үлгісін күллі әлем тарихынан кездестіру қиын. Халқым дегенде қарс айырылған жүректерде алаулаған арман-мұраттың асылдығы мен жасындығы сонша, олар «қараңғы қазақ көгіне өрмелеп шығып күн болуды», сөйтіп бодандық пен надандық шырмауындағы елге жақсылық-шарапаттың рахман нұрлы жарығын төгуді көксеумен өтті, осы азапты жолда өртеніп жанып кетті, аманатын кейінгі толқын ұрпақтарға қалдырды. 
Осыған қарап пайымдағанда, ерлердің басты қасиеті, басқалардан артықшылығы ел алдындағы перзенттік борышқа адалдық деп айта алсақ керек. «Адалдық ардың ісі, ауырлықты көтеру нардың ісі» деп нақылдайтын қазақ елінде, шүкір құдайға, нәубет ашаршылықта омақастырып есеңгіретсе де, қызыл қуғында жақсы-жайсаң, ақыл-ойдың қаймағын сыпырса да, тың игерудің теперішін көрсетіп бақса да, ерлер мен ерлік құтайған емес. «Өз ұлын, өз ерлерін ескермесе, Ел тегі алсын қайдан кемеңгерді» деп құлагер ақын Ілиястың айтуына бақсақ, кеңестік кер замандағы кердең саясатқа бас шұлғымай, ел намысын қолдан бермей, қасқайып қарсы тұра білген ерлерімізді қастерлеп құрмет тұта жүруді қаперден шығармасақ игі. Халық жүрегінен орын тепкен сондай атаулы ерлердің көш басында жаңа замандағы бас батырымыз Баукеңнен бастап тарих ақиқатын айтқан Ермұхан Бекмаханов, жеріміздің бүтіндігі үшін басын бәйгеге тіге күрескен Жұмабек Тәшенов, ұлттық мәдениетті ұлықтаудан танбай өткен Өзбекәлі Жәнібеков, Желтоқсанда шарболаттай шамырқанған Жұбан Молдағалиев, қазақтың тұңғыш ғарышкер баһадүрі Тоқтар Әубәкіров және басқалар тұрғаны хақ. Әрине, айта берсек бұл тізім де аз болмас. 
Бірақ бар гәп – сол ерлердің бүгінгі ғибратында. Кенесары хан сияқты пассионар тұлғаларды замана толғағы тудырады дейік. Әйткенмен де, бүгінгі бейбіт дәуірімізде, әсіресе, еркін тыныс­таған егемен елімізде ерлікке орын жоқ, ерлер болмайды деп кім айтар? Олай айтса, көңілімізді мұңайтар. Тек ер деп жүргендеріміз ел қазынасына қол сұққан, көмейін кең ашқан ындыны жаман жемқорлар болып шыққан мысалдары көбейіп бара жатқаны жанға батады, жабырқатады. Әр өңірде, әр қалада халықтың ер деп жүргені өз құлқынын ойлаған ез боп шыққан сайын көпшілік көкейіндегі ер мен ерлік туралы тұнық ұғым лайлануда. Өкінішті, әрине. 
Қазірде қазаққа жаңағыдай ездер емес, ел рухын көтеретін, талабын көкке шырқатып самғататын ерлер керек. Өнер мен дарын, таудай талап иелері керек. Әр салада, әр қиырда, әр қияда қырандарымыз самғап қалықтасын дейміз. Еңбегін, өнерін, қажыры мен дарынын елге арнағанын қалаймыз. Құдай-ау, Грузияның бір бай-бағланы 45 мың халқы бар туған ауданына қаржысын салып, жердегі жұмақты жасап қойыпты. Қариясына − құрмет, жасына – көмек, сырқатына – шипа, дені сауға – жұмыс. Осының бәріне мүмкіндік ашқан. Бәрекелді, ер екен дедік. 
Осындай кең пейілді, дархан көңілді нарқасқа жігіттер қазақта да кенде емес. Жақсылық Үшкемпіров, Бауыржан Оспанов сынды айкөл азаматтарымыз қалт­қысыз қайырымды істерімен әркез қуантып жүр. Бірақ осындай азамат­тары­мыз әлі де болса аздау «Қарақұс басып жейді, ақсұңқар шашып жейді». Ер болсаң, жақсылығыңды елге жаса, азамат!

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан» 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Тауарлық газдың бағалары 6-15%-ға төмендейді — Қ. Бозымбаев

13.11.2018

Маңғыстауда автоматтандырылған жылу пунктін орнатады

13.11.2018

Түркі кеңесi диаспора істеріне жауапты министрлер мен мекемелер басшыларының үшінші кездесуі өтті

13.11.2018

Маңғыстауда 251 жер қойнауын пайдаланушы мекеме тіркелген

13.11.2018

Оралда қазіргі заман қаһармандарына құрмет көрсетілді

13.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің ашық пікірталастарында көп жақтылықты нығайтуға шақырды

13.11.2018

Маңғыстау облысында «Мемлекеттік қызмет мектебі» ашылды

13.11.2018

Қолтырауындар да жылайды

13.11.2018

ҚР Қарулы Күштерінің әскери қызметшісі Батыс Сахарада күрделі тапсырмаларды орындады

13.11.2018

Шерағаң шерткен шер

13.11.2018

Бақыршық жармалықтарды жұмыспен қамтып отыр

13.11.2018

«Абай болмаса, «Мирас» болмас еді...»

13.11.2018

Барқытбел баурайында ұлттық парк құрылды

13.11.2018

Теңдесі жоқ жобаның тегеуріні импортты ығыстырады

13.11.2018

Түйе шаруашылықтары ортақ іске жұмылады

13.11.2018

Тоқсан жыл бұрын Семейде...

13.11.2018

Балдыр жесе, балық та бағалы

13.11.2018

Бабадан қалған байрағын жырдың көтеріп

13.11.2018

Төл теңгеміз – тәуелсіздік тірегі

13.11.2018

Қызылорда тұрғындарын электронды құжатпен қамту 95,6%-ға жетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу