Емнің алды – еңбек

«Тыныш құлақ, сау бас, бас сауында аулақ қаш» дегендей, заманның әлпеті ауырмаудың жолын нұсқайды. Бірақ «басы аманның малы түгел» деген қамсыздық тағы бар.
Егемен Қазақстан
15.06.2017 372
2

Елімізде былтырдан бері мін­детті әлеуметтік медициналық сақтан­ды­ру жүйесін енгізуге байланыс­ты ақпараттық түсіндіру шаралары жүр­гізіліп келеді. Яғни, ақпараттық науқанның шідері ағытылғанына жыл айналды. Алғашқы кезекте орталықтан құрылған ақпараттық-насихаттық топтардың өңірлердегі медицина қызметкерлеріне, одан соң ақ халатты абзал жандардың халықтың өз ортасында түсіндіруімен жалғасқан шараға ақпарат құралдары да айтарлықтай үлес қосып жатыр. Телеарналарда түсіндіру бейнероликтері, сюжеттер мен ақпараттық шығарылымдар көбейді. Басылымдар күн құрғатпай білікті медицина мамандарының сұх­бат­тары мен авторлық мақалаларын, ба­ғандарын және инфографикаларын жариялауда. Бір қуантатыны, барлық материалдар бірсыдырғы емес, бірқыдыру мәселелерді қамтиды, мәліметке толы. Былай қарасаңыз, ешкім де енжар, бей-жай емес сияқты. Ал шын мәнінде халық медициналық сақтандыру жүйесіне алаңдай ма? Осы жайт ойлантады.

«Ауру кірді дегенше, әлек кірді десеңші» дейтін жұрт ертең екінші бір әлектің медициналық сақтандыруға дайын болмауына тірелетініне әсте қазір құлақ аса қоймаған сияқты. Әрине, екі дүниенің арасы бір қадам екенін ел жақсы біледі. Десе де, жақсы білу жақсы қам жасауға жетелеп отырған жоқ. Өйткені, үш адамның басы қосылса – қауым, әлдебір әнші мен әдептен тыс әңгімені талқылай жөне­летін жұртшылық медициналық сақтандыруға айтарлықтай бас қатыра қоймайтыны байқалады. Мұны аталған саладағы жаңа заңның өзгерістері мен толықтырулары қоғамда жіті тал­қы­ланбауынан, жиындар мен жүз­де­су­лерде министрлік пен тиісті сала же­текшілеріне жиі сауал қой­ыл­мау­ынан, әлеуметтік желілерде әдетте іліп ала жөнелетін желі қол­да­­ну­шы­ла­ры­н­ың осы тараптағы үнсіз­ді­гінен де аңдау қиын емес.

Ең алдымен, биыл 1 шілдеден бастап қолданысқа енетін МӘМС туралы заң аясында әр азамат жұмыс берушімен арадағы қарым-қатынасының заңдылық негіздеріне назар аударуы тиіс. Яғни, көлеңкелі бизнесте, заңсыз және стихиялы сауда нысандарында кәсіпкерлер тарапынан көрсетілетін салықтан жалтару мақсатындағы қағаз жүзіндегі еңбекақы көрсеткішіне байланысты мәселелер туындауы мүмкін. Сол сияқты жұмыс берушілер мен есепшілер (бухгалтерлер) МӘМС аясындағы төлем мен оны орындамау кезіндегі айып­пұл төлемдері туралы не біледі? Осы сияқты өзекті мәселелерге азамат­тар алдын ала қам жасап жатыр ма? 

Екіншіден, азаматтар МӘМС жүйе­сіндегі мәртебесін анықтауға бай­ланысты сәуір айынан бастап жер­гі­л­ікті емханаларда науқандық жұ­мыс­тар жүргізіліп жатқанына әлі де жүрдім-бардым қарайтыны жасырын емес. Бұл ертең МӘМС-ке жарна аудару міндеттелген кезде нөпір кезек, әлеуметтік санаттағы және сырқат адамдар үшін қиындық тудыруы мүмкін. Сондай-ақ, тұрғындардың тү­сін­діру жұмыстарынан сырт қалуы не­месе көңіл аудармауы алыпқашпа әңгімелерге ден қоюына, сенімсіздікке, делдалдық танытпақ алаяқтарға алданып қалуларына соқтыруы да кәдік. 
Сондықтан, ресми ақпарат көз­де­рінің мәліметтеріне қанық болған абзал. Ұлттық экономика министрлігі статистика комитетінің мәліметінше, қазір жұмыс істемейтін тұрғындардың саны жалпы халықтың 2,5 пайызын құрайды. Осы ретте жұмыссыз жандар өздері үшін жарнаны кім төлейтіндігін (мемлекет пе, жұмыс беруші ме, өзі ме) анықтап жатыр ма, ол да өз алдына бір мәселе.

Жалпы, міндетті сақтандыруды енгізуде өркениетті елдердің тәжіри­бе­лері ескерілгені көңілге сенім ұяла­та­тыны жасырын емес. Мәселен, Францияда алғашқы жылдары жарна төлеудің ауыртпалықтары жұмыс берушілер мен жұмыскерлерге түскен, ал шығынның 50 пайыздан астамы халықтың экономикалық белсенділігі төмен бөлігіне жұмсалатыны анық­тал­ған болатын. Бұл бюджет аударымдарын арттыруға алып келді. Ал Германияда ауруханалық касса ұй­ым­дарының құрылуы медициналық ұйымдар арасында қаржыны бөліске салуды қиындатты. Сондықтан кейіннен қор құрылды. Қазақстан осы тәрізді қателіктерден сабақ ала отырып, қоғам­дық сақтандыру үлгісіне көшпек. Бұл жүйе мемлекет, жұмыс беруші және азаматтардың ортақ жауапкершілігі бойынша жұмыс істейтіндіктен, оның мүлтіксіз қызметіне баршамыз да мүдделіміз. Оның ең басты шарты – еңбек. Яғни, емнің алды – еңбек. Еңбек – ауруды да жеңбек! Еңбек етсеңіз, жарна да аударылады немесе аудара аласыз, медициналық сақтандыру қызметін де пайдалана аласыз.

Думан Анаш,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.11.2018

Аустрияның Санкт-Пёлтен қаласында Қазақстанның Құрметті консулдығы ашылды

12.11.2018

Алматыда Батырхан Шүкенов атындағы музыкалық байқау өтеді

12.11.2018

Атырау облысында жыл соңына дейін 30 әлеуметтік нысан іске қосылады

12.11.2018

«Түркілердің атасына» көрсетілген құрмет

12.11.2018

Өскемен қаласының көшелеріне Әміре Қашаубаев пен Қалихан Ысқақтың аты беріледі

12.11.2018

Румынияда қазақ киносының фестивалі өтті

12.11.2018

Атырау облысында 1720 кәсіпорын қызметкерлерінің жалақысын көтереді

12.11.2018

Атырауда «1st Grand Ball Atyrau» қайырымдылық балы өтті

12.11.2018

Парижде үш жылға созылған төрелік дау Қазақстанның пайдасына шешілді

12.11.2018

Ақтөбелік қыз Димаш Құдайбергеннің Лондондағы концертіне қатысады

12.11.2018

Ыстамбұлда Д.Кәлетаев шетелдік қазақ ұйымдарының басшыларымен кездесу өткізді

12.11.2018

Ақтөбе мен Челябі ынтымақтастық туралы келісімге келді

12.11.2018

Алматы әкімі қаланың қыс маусымына дайындығын тексерді

12.11.2018

Парижде Трамп, Путин, Макрон және Меркель бірқатар мәселелерді талқылады

12.11.2018

Қазақстан Ауғанстан жөніндегі отырысқа қатысты

12.11.2018

Америкалықтар Қостанай облысына инвестиция салғысы келеді

12.11.2018

Қазақстандық ару Miss Asia Global титулын жеңіп алды

12.11.2018

«Астана LRT» ЖШС орталық кассасы бүгіннен бастап жаңа мекен-жай бойынша жұмыс істейді

12.11.2018

Денис Никиша шорт-тректен әлем кубогінде үздік төрттікке енді

12.11.2018

Калифорниядағы орман өрті: Парадайс қаласы жанып кетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

Сайын БОРБАСОВ, саяси ғылымдар докторы

Halyqaralyq bedel jáne syrtqy saıasat

Álemdik úrdister jyldamdap, halyqaralyq qatynastar shıeleniske túsken zamanda tıimdi syrtqy saıasatty iske asyra alǵan memleketter tabysty damıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу