Індет пен міндет

Егемен Қазақстан
12.07.2011 207

Тамыр-таныстық ұғымы әр­бір адамның миында тамырлап алған. «Бармақ басты, көз қыс­тысыз» іс бітпейді дейді жұрт­тың бәрі. Жең ұшынан жал­ғас­қан жемқорлық жарты қадам ат­тат­тырмайтынын айтады. Әй­теу­ір жемқорлық, сыбайластық жай­ында әркім сөз етеді. Дегенмен оның шығу тегіне, жемқор­лыққа қалай жол беріп отырғанына бас ауыртпайды. «Баламды балабақшаға бердім. Кезексіз өткіздім, әйтеуір. Бе­ретінін бердік те, орна­лас­тыр­дық». Елдің аузындағы осы сөзді сіз де естідіңіз. Оны сол бақшаға ақша беріп апарған бала да естіді. «Ұлым бірінші сыныпқа бар­ды. Апайына сыйлығын беріп қой­дым. Дұрыстап қарасын, оқ­ытсын деп. Бірдеңе ұстатпасаң, олар балаға дұ­рыс қарамайды ғой». Бұл сөз ба­ласына қамқор­лық танытып, дұрыс білім алу­ы­на жағдай жасап тұрған сияқты көрінер. Ал шын­туай­тын­да, жем­қор­лыққа жол беріп тұр. Жас күнінде адам баласы ел­ік­тегіш келеді. Ақын, әнші, суретші болуды армандайды. Сол арманның жетегіне ілесіп, түрлі сайыстарға, мүшәйраларға қаты­са­ды. Мұндай жағдайда да ата-ана іске білек сыбана кіріседі. Қа­зылардан таныс іздейді. «Беретінін береді». Оны бала да біледі. Тізбек осылай жалғаса береді. «Баласын қатарынан қалдыр­мау үшін» ата-ана қолында­ғы­сын ая­май­ды. Ұлттық бірыңғай тестке кел­генде де сол. Оған кешегі Жа­ңа­қорған ауданындағы жағдай куә­лікке жүреді-дүр. Тест­ке кірген 505 баланың 90 пайызының қолында дайын жауап болған. Мем­лекеттік құпия­ңыз қолда жүр. «Бала­ла­ры­ның бо­лашағын ой­лаған» ата-ана құпияңыздың құнын төлеп, сатып алған. Оқуға түсуге де, жұмысқа тұруға да пара береміз. Білімсіз қалмасын, жұмыссыз отырмасын деп. Құжатқа құрылған заман ғой қазір. Емханаға, халыққа қыз­мет көрсету орталығына, жол полициясына әлдебір құжат үшін бара қалсаңыз, сізге тілене қа­раған көздерді көресіз. Олардың да алақаны қышып отырады. Ал­ғысы келеді. Жемқорлық осы­лай жалғаса береді. «Ұсталмаған ұры емес». Сө­зі­міз нақты дерек пен фактіге құрылмаса да, ел білетін, естіп жүрген әңгімені айтып отырмыз. Осыдан не аңғардыңыз? Нені ұқ­тыңыз? Біз мынаны түсіндік: дәл осы психологиямен өмір сүре берсек, жемқорлық ешқашан жой­ылмайды. Себебі, біз баланы көзін ашқаннан пара беруге үй­ретеміз. «Береген қолым, ала­ған» принципіне баулимыз. Ба­ла­бақшаға ақша беріп барған, мұғалімі сыйлық үшін жоғары баға қойған, ҰБТ сұрақтарын са­тып алған баланың жемқор бол­масқа амалы бар ма?! Өйткені оны өзіміз, өз қолы­мызбен жасап отырмыз. Үйде берген тәлім мен тәрбие оңбай отыр. Тағы жем­қорлықтың жолы кесілмей тұр деп ренжиміз. Ауыл мен аулада өсіп келе жат­қан бала әр нәрсенің өз ба­ғасы бар екенін біледі бүгінде. Ойын баласының аузынан «са­тыл­май­тын нәрсе жоқ» дегенді естігенде, төбе шашымыз тік тұрған. Осы сөзді өз миы жетіп айтып отыр­ғанына сенесіз бе? Әрине, жоқ. Ол «ұяда көргенін», санасына түйге­нін айтты. Бая­ғыда біреу «өзің диуанасың, кімге пір болған­дай­сың?» депті ғой күйіп кетіп. Біздің қоғамның келбеті де осы іспеттес реңк алып барады. Жемқорлықпен түзде емес, үйде күресу керек. Шаңырағыңызда адалдықты, ар­лы­лықты айтып отырсаңыз, сы­бай­ластардың да саны азаяр еді. Ал мына күйімізбен... Әй, қайдам.

Ержан БАЙТІЛЕС,

Қызылорда облысы.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу