Ірімшік

Созақ ауданындағы Қара­таудың етегін жайлаған ауылдарда ірімшікті күнделікті шай дастарқанына қойып, тұтынып отырғанын талай көрдік. Қызылдың құмын жайлаған тұрғындардың ішінен де бұл дәмді ұмытпай дайындап жүретіндері бар. Әсіресе, кезінде мал баққан шаңырақтарда ірімшік үзіл­мейді.
Егемен Қазақстан
18.03.2017 3412
2

Шардара ауданы, Қ.Тұрысбеков ауылында тұра­тын Жаңагүл Молда­назарова жеңгеміз отағасы Қалдыбек ағамызбен кезінде өкіметтің отар-отар қойын баққан еңбек адамдарының қатарынан саналады. Құмнан көшіп келіп, ауылда тұрса да Жаңагүл жеңгей жылда көктемде ірім­шік жасауға кіріседі. Оның дайындаған тағамын кейбір мекеме басшыларының өзі аттай қалап, үйінен алып кетіп жататынын естідік. Жасыратыны жоқ, ірімшіктің қалай дайындалатынын көрейікші деп асай-мүсейімізді арқалап, ол кісінің үйіне арнайы барған болатынбыз. Қазанға толтырып сүт құйып, астына енді от жағып жатқанының үстінен түстік.
− Сендерге таңсық көрін­генімен, малшы қауым үшін таңсық емес. Кезінде он сиырға дейін сауып, қазан-қазан сүт қай­натар едік. Мұндай ірім­шікті күнде дайындайтынбыз. Ол күндер қазір қайда, бәрі де өткен күндерде қалды, – дейді Жаңагүл жеңгеміз.
Ірімшік істеу тәсілі қара­пайым ғана екен. Бұл жерде ең бастысы, сүтті ұйытатын ұйытқыда екенін айтуымыз керек. Оған мәндірді пайдаланады. Мәндір дегеніміз − жаңа туған қозының ұлтабары. Яғни, уызға әбден тойған қозыны соя­ды да, уызға толған ұлтабарын бөлек алады. Осы ұлтабарды немесе мәндірді кемі бір айға дейін пайдалануға болады. Жаңагүл жеңгейдің айтуынша, мәндірдің ішінде уыз мол болған сайын маңызды бола түседі екен.
Біраздан соң сүттің беті суланып, сары суы шыға бастады. Бұл дегеніміз сүттің ұйи бастауы екен. Мәндір өзінің міндетін атқарды, енді сүт қатты қызып кетпей тұрғанда алып қою керек. Осыларды түсіндірген Жаңагүл жеңгей қолындағы ұйытқыны ішінде сүті бар кішкентай ыдысқа салып қойды. Мәндір осы ыдыстың ішінде аса қат­ты салқын да емес, ыстық та емес, орташа темпе­ратурада сақталып тұра береді. Келесі ірімшік пісірген кезде дәл осылай тағы пайдалануға болады.
Қазанға құйылған бір шелек сүттің бетіндегі сары сулары молайып, жайымен бүл­кілдеп қайнай бастады. Мұндайда астындағы отты бір­келкі жағып отыру керек. Қатты күшейтіп жіберсе түбі күйіп кетеді.
Қазандағы сары су бірте-бірте тартылып, түбінде қой­малжың болған ірімшігі көріне бас­таған. Жаңагүл жеңгей дайын болған ірімшікті сүзіп алып, ыдысқа салды. Сап-сары болып тұрған қоймалжың көп өтпей-ақ қатайып, суы тартылып шыға келді. Суыған соң ірімшіктен ауыз тидік. Қант қоспай-ақ тәп-тәтті, ерекше дәмі бар ұлттық тағамға сүйсінбеске амалың жоқ. Еш­қандай химиялық қоспасыз осындай дәмдерді дайындай білген ата-әжелеріміз неткен шебер болған десеңші!
− Қазанның түбінде қалған сұйығы тура кәдімгі ирис кәм­пит сияқты қоюланып қалады. Оны алып балаларға беремін. Мынау ірімшікті кептіріп алып, қысқа дейін сақтай беруге болады. Қиын ештеңесі жоқ, тек құнт болса болды. Жұрт­тың көбі мұны машақат санайды. Сүт жоқ дейді. Сүт болса қозының мәндірі жоқ дейді. Мүмкін ол да рас шығар, қазір шелек-шелек сүт сауып отыратын үйлер де азайды ғой. Бірақ, біздер атам заманнан келе жатқан өзіміздің ұлттық дәстүрімізді, кенеуі мол ас-ауқатымызды ұмытпауымыз керек, – дейді Жаңагүл Мұратбекқызы.
Жаңагүл жеңгемізге алғыс айтып, қоштасып кеттік. Қа­зақ­­тың қымыз-қымы­ра­нын, қазы-қартасын өзге жұрт та мойындап жатыр. Өз құнды­лығымызды өзіміз бағаламаған соң базбір ұлттың пысықтары мәселен, қымызға патент алып, меншіктеп алға­нын естідік те. Енді бір күндері ірімшікті дәл осылай өзге біреу патенттеп алмасына ешкім кепілдік бере алмайды. Қазіргі аға буын өкілдері осы тағамның түрін білгенімен, ертең олардан кейінгі ұрпақ таза ұмытуы әбден-ақ мүмкін-ау. Ендеше, қам жасайық, ағайын!

Әділ ӘБДІРАМАНОВ

Оңтүстік Қазақстан облысы
Шардара қаласы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Сыртқы істер министрлігіне жаңа вице-министр тағайындалды

16.01.2019

Елімізде әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуына қолдау көрсетеді

16.01.2019

Қазақстандықтар азық-түлікке қанша жұмсайды

16.01.2019

Зәуреш Ақашева: үстел теннисінен Ресей суперлигасы үлкен тәжірибе сыйлады

16.01.2019

Биатлоннан Қазақстан кубогі: екінші жарыс күнінің нәтижесі

16.01.2019

Әзербайжан мен Армения Сыртқы істер министрлері кездесті

16.01.2019

«Татулық» орталығының пайдасын дауласқандар көреді

16.01.2019

Атыраулық кәсіпкерлерді не алаңдатады?

16.01.2019

Соңғы технологиялар темекімен күресте жеңіп шықты

16.01.2019

Салықтық рақымшылықты жүргізуді қарастыратын Заң күшіне енді

16.01.2019

Сақтағанның жұмыртқалары лайкқа зәру емес

16.01.2019

Ресей, Иран, Әзербайжан үшжақты саммитке дайындалып жатыр

16.01.2019

Асқар Мамин Түркістандағы құрылыс жұмыстарымен танысты

16.01.2019

Бақтияр Зайнутдинов «Ростов» сапында алғашқы ойынын өткізді

16.01.2019

ШҚО Риддер қаласында «Көшбасшы болғың келе ме?» атты шара өткізілді

16.01.2019

Алматыда сымбатты ескерткіш орнатылды

16.01.2019

Алматыда аудармашылар мен авторлар кездесті

16.01.2019

Жанкүйерлер «Астана Опера» балет труппасын Нұрсұлтан Назарбаев әуежайында қарсы алды

16.01.2019

Депутат «Астана-Арена» стадионындағы кемшіліктерді атап көрсетті

16.01.2019

Ең белсенді салық төлеуші 126 084 түбіртек жіберген

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу