ҚАҢТАРДАҒЫ ҚАР ЫРЫС КӨЗІ БОЛА АЛА МА?

Егемен Қазақстан
16.01.2010 1625
Былтырғы жаңа жылды батысқазақстандықтар қара шаңмен қарсы алғаны да ұмытыла қойған жоқ. Ал биылғы жағдай одан өзгерек. Қысқы ылғал шө­ліркеп жатқан Шалқар көліне, жанталасып жатқан Жай­ыққа, шарқ ұрып жатқан Шағанға нәр болып тамса игі. Батыс Қазақстан гидрометеорология орталығы­ның мәлімдеуіне қарағанда, қаң­тар­дың оныншы жұлдызында Орал қаласы ма­ңын­да 22 миллиметр қар жауған. Бұл орта есеп­пен алғанда бір айда түсетін ылғал мөл­ше­рімен деңгейлес. Метеорологиялық жыл­нама деректеріне сүйенсек, дәл осы кезеңде Оралда қардың осындай мөлшерде мол түсу көрінісі ұзақ жылдардан бері тіркелмеген. Айталық, 1963 жылғы қаңтар айының бір күнінде 19,2, ал 1984 жылғы 12 қаңтар күні 21,6 миллиметр қар түскен. Бұл алдағы ырыс көзі бола ала ма? Оған біржақты жауап қайтару қиын-ақ. Өйткені әлгінде айтылғандай, мол қар мөлшері тек Орал қаласы маңында ғана түскен. Облыс аудандарында мүлдем қар жаумаған. Сол 10 қаңтар күні біз облыс орталығынан екі жүз алпыс шақырым қашықтықта орналасқан Жаңақала ауданында іссапарда жүргенбіз. Мұнда қардың қылтанағы да болған жоқ. Біз жоғарыдағы сауалды су ресурстарын пай­далануды реттеу және қорғау жөніндегі Жайық-Каспий бассейндік инспекциясы Батыс Қазақстан облысы бойынша бөлімі­нің бастығы М.Үмбетияровқа қойдық. – Менің ойымша, Орал қаласы маңын­да түскен мол қар ырыс көзі болып жарыта алмайды. Өйткені, ол нығыздалмаған ұлпа, өте жеңіл қар. Күн жылынған кезде жерге тез сіңіп кетеді. Оның үстіне облыс аума­ғын­да, соның ішінде Орал қаласы маңында жер асты сулары соңғы жылдары тым тө­мен­деп кетті. Яғни, ылғал мөлшері қалыпты деңгейден үш-төрт есе төмен. Өткен жылы Ақжайық өңірінде құрғақшылық орын алды. Бұл жағдайды одан әрі күрделендіріп жіберді. Дегенмен, қыстың ортасына енді жетіп отырмыз. Алда әлі ылғал түсетін күн­дер күтілуде. Сондықтан түбегейлі байлам жасауға әлі ертерек деп ойлаймын. Мәлік Мағалымұлы өз ойын осылай тұ­жы­рымдады. Бұл пікірге қоса айтайын деге­ні­міз, осыдан шығатын тағы бір мәнді мә­се­ле бар. Егемендік алғаннан кейінгі кезеңде біз көк­тем­де болатын тасқын судың мөл­ше­рі­не де алаң­дай­тынды шығардық. Бұл тіпті жылдан-жылға үлкен саяси рең алып бара жат­қандай. Осы арада қайтіп, қалай, неге деген сауалдар­дың туын­дауы да орынды. Не­ге­сі сол, Ресей мен Қа­зақстан аума­ғын­да­ғы транссшекаралық өзен­дерде көктем кезінде тасыған су мөлшері екі мемлекетке 50 де 50 деген тепе-теңдік бойынша бөлінуі керек. Өйткені, 1992 жылы Ресей мен Қазақстан мемлекеттері арасында болған келісімде осындай мәлімдеме жасалған. Одан кейінгі жылдары өткізілген халықаралық ке­лісім­дер­де де осы тұжырым алға тартылып келе­ді. Дегенмен, бүгінде осы тәуелсіздіктің елең-алаңында жасалған келісімді қайтадан жаң­ғырту мен нақтылаудың да уақыты жеткен секілді. Өйткені, нақты іске келгенде бұл келісім орындала бермейтініне де дәлелдер жет­кі­лік­ті. Айталық 1994 жылы Еділ өзенінің жо­ғарғы жағынан тасқын су мөлшері күтпеген жерден тым жойқын түрде келгендіктен Қаз­талов ауданын су басып қалды. Ал кейінгі жылдары бұған керісінше көріністер орын алуда. “Батыссушар” МРК директорының орынбасары Мұқан Сері­қа­лиев­тің газет тілшісіне қайтарған жауабына қарағанда Ресейдің Саратов облысы аума­ғын­дағы Александров Гай, Питерка, Ново­озен кенттері маңында мызғымастай пла­ти­на­лар мен бөгеттер салынып тасталған. Мұн­дай жағдайда елу де елу деген пропор­ция­ның сақталуы неғайбыл. Халықаралық келісімдер мен нормалар бойынша қыс айларында транссшекаралық өзендер маңында түс­кен қар мен ылғал мөл­шері арнайы стансалардың көме­гімен мұқият есепке алынып отыруға тиіс. Қыс мау­сы­мы кезіндегі мұндай соңғы есеп 1 наурызда жа­сал­мақ. Осы ылғал мөлшері, жоғарыда айтылғандай, Қазақ­стан мен Ресейдің көршілес өңірлеріне тең бөлінуі керек. Яғни, қысқы қар, одан пайда болатын тасқын су – ертеңгі ырыс көзі. Басты мақсат оны зардапсыз, тиімді пайдалана білуде. Батыс Қазақстанда мұндай оң тәжірибелер мен дағдылар қалыптасып үлгерген. Шынтуайтына келгенде соңғы жылдары Ақжайық өңірінде қыс кезінде қар жаумайтын болып жүр. Былтырғы жаңа жылды батысқазақстандықтар қара шаңмен қарсы алғаны да ұмытыла қойған жоқ. Ал биылғы жағдай одан өзгерек. Қысқы ылғал шө­ліркеп жатқан Шалқар көліне, жанталасып жатқан Жай­ыққа, шарқ ұрып жатқан Шағанға нәр болып тамса игі. Темір ҚҰСАЙЫН, Орал.
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу