ҚАҢТАРДАҒЫ ҚАР ЫРЫС КӨЗІ БОЛА АЛА МА?

Егемен Қазақстан
16.01.2010 2240
Былтырғы жаңа жылды батысқазақстандықтар қара шаңмен қарсы алғаны да ұмытыла қойған жоқ. Ал биылғы жағдай одан өзгерек. Қысқы ылғал шө­ліркеп жатқан Шалқар көліне, жанталасып жатқан Жай­ыққа, шарқ ұрып жатқан Шағанға нәр болып тамса игі. Батыс Қазақстан гидрометеорология орталығы­ның мәлімдеуіне қарағанда, қаң­тар­дың оныншы жұлдызында Орал қаласы ма­ңын­да 22 миллиметр қар жауған. Бұл орта есеп­пен алғанда бір айда түсетін ылғал мөл­ше­рімен деңгейлес. Метеорологиялық жыл­нама деректеріне сүйенсек, дәл осы кезеңде Оралда қардың осындай мөлшерде мол түсу көрінісі ұзақ жылдардан бері тіркелмеген. Айталық, 1963 жылғы қаңтар айының бір күнінде 19,2, ал 1984 жылғы 12 қаңтар күні 21,6 миллиметр қар түскен. Бұл алдағы ырыс көзі бола ала ма? Оған біржақты жауап қайтару қиын-ақ. Өйткені әлгінде айтылғандай, мол қар мөлшері тек Орал қаласы маңында ғана түскен. Облыс аудандарында мүлдем қар жаумаған. Сол 10 қаңтар күні біз облыс орталығынан екі жүз алпыс шақырым қашықтықта орналасқан Жаңақала ауданында іссапарда жүргенбіз. Мұнда қардың қылтанағы да болған жоқ. Біз жоғарыдағы сауалды су ресурстарын пай­далануды реттеу және қорғау жөніндегі Жайық-Каспий бассейндік инспекциясы Батыс Қазақстан облысы бойынша бөлімі­нің бастығы М.Үмбетияровқа қойдық. – Менің ойымша, Орал қаласы маңын­да түскен мол қар ырыс көзі болып жарыта алмайды. Өйткені, ол нығыздалмаған ұлпа, өте жеңіл қар. Күн жылынған кезде жерге тез сіңіп кетеді. Оның үстіне облыс аума­ғын­да, соның ішінде Орал қаласы маңында жер асты сулары соңғы жылдары тым тө­мен­деп кетті. Яғни, ылғал мөлшері қалыпты деңгейден үш-төрт есе төмен. Өткен жылы Ақжайық өңірінде құрғақшылық орын алды. Бұл жағдайды одан әрі күрделендіріп жіберді. Дегенмен, қыстың ортасына енді жетіп отырмыз. Алда әлі ылғал түсетін күн­дер күтілуде. Сондықтан түбегейлі байлам жасауға әлі ертерек деп ойлаймын. Мәлік Мағалымұлы өз ойын осылай тұ­жы­рымдады. Бұл пікірге қоса айтайын деге­ні­міз, осыдан шығатын тағы бір мәнді мә­се­ле бар. Егемендік алғаннан кейінгі кезеңде біз көк­тем­де болатын тасқын судың мөл­ше­рі­не де алаң­дай­тынды шығардық. Бұл тіпті жылдан-жылға үлкен саяси рең алып бара жат­қандай. Осы арада қайтіп, қалай, неге деген сауалдар­дың туын­дауы да орынды. Не­ге­сі сол, Ресей мен Қа­зақстан аума­ғын­да­ғы транссшекаралық өзен­дерде көктем кезінде тасыған су мөлшері екі мемлекетке 50 де 50 деген тепе-теңдік бойынша бөлінуі керек. Өйткені, 1992 жылы Ресей мен Қазақстан мемлекеттері арасында болған келісімде осындай мәлімдеме жасалған. Одан кейінгі жылдары өткізілген халықаралық ке­лісім­дер­де де осы тұжырым алға тартылып келе­ді. Дегенмен, бүгінде осы тәуелсіздіктің елең-алаңында жасалған келісімді қайтадан жаң­ғырту мен нақтылаудың да уақыты жеткен секілді. Өйткені, нақты іске келгенде бұл келісім орындала бермейтініне де дәлелдер жет­кі­лік­ті. Айталық 1994 жылы Еділ өзенінің жо­ғарғы жағынан тасқын су мөлшері күтпеген жерден тым жойқын түрде келгендіктен Қаз­талов ауданын су басып қалды. Ал кейінгі жылдары бұған керісінше көріністер орын алуда. “Батыссушар” МРК директорының орынбасары Мұқан Сері­қа­лиев­тің газет тілшісіне қайтарған жауабына қарағанда Ресейдің Саратов облысы аума­ғын­дағы Александров Гай, Питерка, Ново­озен кенттері маңында мызғымастай пла­ти­на­лар мен бөгеттер салынып тасталған. Мұн­дай жағдайда елу де елу деген пропор­ция­ның сақталуы неғайбыл. Халықаралық келісімдер мен нормалар бойынша қыс айларында транссшекаралық өзендер маңында түс­кен қар мен ылғал мөл­шері арнайы стансалардың көме­гімен мұқият есепке алынып отыруға тиіс. Қыс мау­сы­мы кезіндегі мұндай соңғы есеп 1 наурызда жа­сал­мақ. Осы ылғал мөлшері, жоғарыда айтылғандай, Қазақ­стан мен Ресейдің көршілес өңірлеріне тең бөлінуі керек. Яғни, қысқы қар, одан пайда болатын тасқын су – ертеңгі ырыс көзі. Басты мақсат оны зардапсыз, тиімді пайдалана білуде. Батыс Қазақстанда мұндай оң тәжірибелер мен дағдылар қалыптасып үлгерген. Шынтуайтына келгенде соңғы жылдары Ақжайық өңірінде қыс кезінде қар жаумайтын болып жүр. Былтырғы жаңа жылды батысқазақстандықтар қара шаңмен қарсы алғаны да ұмытыла қойған жоқ. Ал биылғы жағдай одан өзгерек. Қысқы ылғал шө­ліркеп жатқан Шалқар көліне, жанталасып жатқан Жай­ыққа, шарқ ұрып жатқан Шағанға нәр болып тамса игі. Темір ҚҰСАЙЫН, Орал.
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу