Қазақ қандай халық?

Егемен Қазақстан
24.02.2017 352
3

Осы сұрақтың ара-тұра, ара-тұра дейміз-ау, кейде, тіпті, жиілетіп те қойылатын кездері бар. Көбінесе, оң тұрғыдан жауабы да беріліп жатады. Академик Әбдуәли Қайдар ана бір жылы дүркіретіп кетпектей кітап шығарып, нақ осы сұрақты кітаптың атауында қойған болатын. Иә, сонымен, шынында да, осы қазақ қандай халық? Әу дегеннен айтарымыз сол, қа­зақ өзінің қандай халық екендігін бе­рі салғанда үш мыңжылдық тарихы­мен дәлелдеп келеді, ешкімнен ұял­май­тын сол ұлы да асқақ тарихты өзі­нің қанымен, жанымен, маңдайдан сорғалаған терімен жазып келеді. Осы тарихқа қарасақ, зерделеп жіті үңіл­сек, қазақтың ең әуелі рухы күш­ті, ер халық, бір Тәңірден басқаға та­бын­ба­ған өр халық екенін көреміз. Осы өр­шіл рухты сонау кеңестік кер заманда да қазақтың талай буын ұрпағы атақты Қасым ақынның: «Ей, тәкаппар дүние, Ма­ған да бір қарашы. Танисың ба сен мені? Мен қазақтың баласы!» деп ке­ле­тін сәулелі жырларынан бойларына сі­ңіріп өскені де анық. Бодандықты да, бопсаны да, ашар­шылықты да, азапты да, талай тауқымет пен тозақты да көрген қа­зақ қалай бол­ған­да да рухын жасыт­пады, әр сыннан кейін еңсесін қайтара тіктеді. Алаш арыстары оянуға шақырғанда, ояна білді. Одан кейін ойланды. Ерлігі кә­міл қазақ өзінің санасын білім нұ­рымен оятуға да, ақыл-парасатпен зейін қойып ойлануға да, замана бағ­да­рын әр кез салмақтап саралауға да қа­бі­летті екендігін көрсетіп отырды. Сөй­т­іп, тарих толқынының төңкеріліп түс­­кен бір тайталас бұрмасында ер қа­зақ өзінің ежелден аңсаған Еркін­ді­гі­не қол жеткізді. Мәңгілік тәу етер Тәу­ел­сіз­дігімен табысты. Ендеше, «Қа­зақ қан­дай халық?» дегенде біз оны ең ал­дымен осы қымбаттан да қымбат Тәу­­ел­сіздігіне лайықты халық дер едік. Бір кездерде елім бар деп айта ал­маған, «Қалың елім, қазағым, қайран жұр­тым... Жақсы менен жаманды айыр­мадың... Бірлік жоқ, береке жоқ, шын пейіл жоқ» деп күңіреніп қа­мыққан Абай хакім, данышпан атамыз бүгінгі бостан, айдынды Қазақ елін көр­се бұрынғы күйініштің орны толып сүйінер еді-ау, шіркін! Иә, бүгінгі қа­зақ жақсы мен жаманды айырған, та­ғыны жетіп қайырған, береке-бір­лігі қош, бір-бірімен тату-тәтті дос. Сонд­ық­­т­ан, қолға алған ісі де болмайды бос. Көре алмаушының да құлағына алтын сырға, қазақ осындай халық. Иә, қазақ ежелден дарқан, қай­ы­рым­ды, қонақжай халық. Сол мәр­тті­­гінің ар­қасында еліміз он сан ұлт­тар дос­ты­ғының ұйыған ордасына ай­нал­ды. Әлеуметтік желіде гер­ман­ия­лық бір не­міс азаматы жа­қында ға­на жү­­рек­жар­ды лебізімен қа­зақтың кең пей­ілін риясыз ас­қақ­татып паш ет­к­еніне сүйсіндік. Қа­зақты жамандайтын­дар әуелі өздері қазақ­тай болып алсын деп саң­қыл­да­ды-ау сабазың. Өткен ғасырдың басында-ақ Григорий Потанин «Маған бүкіл қа­зақ даласы ән салып тұрғандай болып кө­рінеді» деп еді. Иә, қазақ әнші, күйші, ақын халық, өнерге жақын халық. Күні кеше Димаш баламыз Қытайда шырқаған әнімен әлемді баурады, жан жүректерін, ықыластарын жаулады. Тәуелсіздік талай дарындарымыздың тұма бұлақтарын ашып жатыр. Шы­нық­қан шымыр да қазақ екендігін со­нау Америкада Қанат Ислам бауыры­мыз дәлелдеп қуантуда. Иә, бокста да бәсіміз жоғары. Соның алдында ға­на Алматыда өткен Универсиада, осы күндердегі Саппорадағы Азиада қазақтың спорттан да қаражаяу емес­тігін танытқан үстіне танытып жатыр. Ақын Қадыр Мырза Әлі қазақты шет­­елдік қонаққа таныстырған бел­гілі жырында халқымыздың қан­ша­ма қабырғалы, кәделі қа­сиет­те­рін са­­намалап өтеді. Иә, ай­та бер­­сек, қа­­зақ­та ғибрат көп, өнеге же­тер­лік. Өр­кениеттің, жа­һандық жаң­ғы­ру­лар­дың жаңа беле­сі­не көтеріліп те жа­тыр қазақ. Құдай қаласа, ЭКСПО-ны да өткізуге са­қадай сайланып болып қалдық. Қазақ қан­дай дегенде, хал­қымыздың әлем жұрты алдындағы абы­рой-беделін, та­сы­ған мерейін та­ра­­тып та айта аламыз. Осындай еңбекшіл, ойшыл хал­қы­мыз тойшыл тобырға айналмаса екен дейміз. Бір Шымкентте 1000 той­хана бар деп мазаланады бір депутат­ы­мыз. Ал сондағы тойлардың көбі не­сиеге алған қаражатқа жасалады. Осын­дайда тым дарақылана бермей, көр­пеге қарай көсілсек қайтеді деп те ой­­лаймыз-ау. Елбасы Ұлттық Ғылым акаде­мия­­сының салтанатты жиналысында ХХІ ға­сыр – ғылым мен білімнің ға­сыры екен­­дігін қадап айтты. Қазақ қан­дай ха­­л­ық дегенде ендігі жерде ұл­ты­мыз ұм­тылар темірқазық нысана да осы бол­мақ. Қазақ әнші, дарқан, ақын, өнер­паз халық қана емес, қазақ ға­лым ха­лық, білімпаз халық, адами капиталды алға оздырған инттеллектуалды ұлт деп мақтанатын болайық.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу