Қазақтың Кәмшаты

Бірде өз заманында атақ-даңқы жер жарған, әйел механизаторлар арасында еңбек бәсекесінде өзгеден қара үзіп, оқ бойы озық жүрген Социалистік Еңбек Ері, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, екі рет Ленин орденімен, «Құрмет белгісі» ордендерімен марапатталған Кәмшат Байғазықызымен республикалық телеарнада өткізілген сыр сұхбатты көрді.
Егемен Қазақстан
14.03.2017 2932

Кәмшат апайдың еңбек жолына жастайынан қанық еді. Қостанай облысының Боровский ауданындағы «Харьковский» кеңшарында механизатор болып еңбек еткен Кәмшат Дөненбаеваның есімі Қазақстанды былай қойғанда одаққа мәлім болған заманында.

Өнегелі өмір жолын қыз бұрымындай етіп өрген әдемі де әсерлі әңгіменің бір тұсында хабарды жүргізіп отырған журналист жігіт тосын сауал қойған:

– Апай, кешегі кеңес заманында еткен еңбегіңізге орай сый-құрметке бөлендіңіз. Абыройыңыз асқақтады, мәртебеңіз биіктеді. Жалпақ жұрт шын көңілімен ықылас танытып, құрмет-қошеметіне бөледі. Арманыңыз да жоқ шығар. Бірақ, мынау жарық дүниеде армансыз адам болмайды ғой, сіздің көкірегіңізде шіркін-ай дейтін бір арман бар ма?

Осы бір сәтте терең ойдың құшағына шомылған Кәмшат апай еш ойланбастан «бар» деген. Жауабын жылдам бергеніне қарағанда бәлкім, сол бір арман көкіректе сарытап сағыныштың түйіні болып жылдар бойы жүрді ме екен кім білсін. Әлде мына қызылды-жасылды дүниенің өзіндік ләззаты мен көзін қуантып, көңілін арбайтын дүние-мүлік болды ма екен. Бәлкім, кейінгі кезде бой түзеп жатқан, сәні мен салтанаты бірінен-бірі асқан екі-үш қабатты зәулім сарай ма?

Жоқ, бүкіл ғұмырын маңдайдан терін сорғалатып жүріп танап басында өткерген апаның әзіз жүрегін әлдилеген сағынышты арман, қол жеткізбейтін биігі басқа екен. «Мен қайтадан баяғыда өзім тізгіндеген темір тұлпарға тағы бір отырсам ба деймін». Осы сөзді естігенде сазгер Құмарбектің тұла бойы тілмен айтып жеткізгісіз, өзгеше өңді сезімге тұнып кеткен. Құдай-ау, танап басындағы шаң-тозаңға малынған, бейнеті белден келетін, зілмауыр салмағы әйел түгіл аптал азаматтың қабырғасын қайыстырып жіберетін жұмысқа да құмартады екен-ау. Әуел баста бұл журналист сауалынан кейін өзінше ой топшылап үлгерген. Ал, апайдың жауабы басқаша болып шықты. Сонда ғана шын ниетімен еңбек еткен, кейін сол еңбектен қол үзген соң баяғы бейнетке толы еңбекті аңсайтын адам болатындығына қатты таңырқаған. Осы бір сәт көңіл пернесін жарқын ойлармен жарқыратып жіберді.

Ән туды. Көз алдына ұшы-қиыры жоқ шалқар дала елестеді. Ән де сол шалқар даланың шетсіз-шексіз жалпақ жонына жайылып бара жатқандай, самал жел қалай ессе, ән де солай еседі.

Ән нобайы жан дүниесін шымырлатып, көкірегін кернеген сансыз әуен біртұтас болып құйылып шыққан соң, өзі ат қойып, айдар таққан «Қазақтың Кәмшаты» әніне сөз іздеген. Алдымен ертеректе шығармашылық байланыста жүрген бес-алты ақынға қолқа салған. Арада қаншама уақыт өтті. Бірінің қолы тимеді, бірі әуенді тыңдап көргенімен, қолынан келмейтінін айтып ақталды. Осылайша толғанумен өткен талай түндердің шымылдығы сыпырылды. Әйтеуір, «Қазақтың Кәмшатын» Қойшыбек Кәрбаев жазып шықты. Қойшыбектің мамандығы поэзиядан біршама алыс. Ол ішкі істер саласының қызметкері. Әдетте, сала қызметкерлерінің қызмет ерекшелігіне сай рухани әлемнен сәл-пәл алыс жатыр деп ойлауы да мүмкін ғой елдің. Бірақ, ән сөзі де ойлаған жерден шықты. Дүниеде сөзі мен әні таразының басын тең басқан шығарма дүниеге келген сәттегі қуаныштан артық не бар екен шіркін. Қойшыбектің қаламынан туған өлең бас-аяғы жұп-жұмыр, сәуле шашқан дүние екен. Әсіресе, қайырмасы.

Қырда тың игеріп,

Жұлдызды күйге еніп,

Сол бір кездер ғажап күн!

Ару асыл затты,

Нәзік Кәмшат атты,

Бір қызы бар қазақтың.

Бұл әнді қазір Шахмет Құсайынов атындағы қазақ музыкалық-драма театрының әншісі Рашида Ғалымова орындап жүр.

Әннің тууына, жазылуына облыстық мәдениет басқармасының басшысы Сәуле Бөрібаева да көп көмектескен екен. Ол да ақыл-кеңесін айтқан. Қолдауын да көп көрсетті. Дәл осы тақырыпта облыстық мемлекеттік тілді оқыту орталығының директоры Қаратай Төлекеев те әнге сөз жазған. Бұл әннің тақырыбы «Кәмшат апа» деп аталады. Ізгілік иірімдеріне толы, адал еңбекті айшықтайтын, еңбек адамының мәртебесін тасытатын сырбаз ән дүниеге келді.

Егіз иірімді, бір мақсатты көздейтін, бір тақырыпты қаузайтын қос әннің шығу тарихынан сызбақтап, сыр айта келе, алдымен, қандай құрмет көрсетсек те артықтығы болмайтын Алаштың ардақты қызы Кәмшат апамыздың соңғы кезде көп айтыла бермейтін есімін тағы бір ел есіне салып, композитор Құмарбек Қалқатаевтың жаңа табысы жайында қуана хабарлағымыз келді ән сүйетін, өнерді ұлықтайтын жамағатқа.

 Байқал БАЙӘДІЛОВ

КӨКШЕТАУ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу