Қазақы қасиетінің қайнары – ұлттық киім

Егемен Қазақстан
16.01.2010 1519

– Біз ұлттық мәдени орталық болғанмен, өзгелермен салыстырғанда жағдайымыз мәз емес, – дейді Айман апай, – қазақтың қол­өнері ешкімге керек болмай қала ма деп алаң­дай­мын. Кәдімгі алаша тоқу, түскиіз жасауды ұрпаққа мұра ретінде қалдыру үшін бұл өнерді үйрету керек. Осы мақсатта семинар тренингтер де өткіздік. Келушілердің саны да өте көп болды. Айман апай екеуміз жертөлеге қарай түсіп келе жатырмыз. Бұл қала орталығындағы үш қабатты үйдің жертөлесі. Есік алдында желтоқ­сан қаһарманы Қайрат Рысқұлбековтың тастан қашалған мүсіні тұр. Мүсіннің алдынан үнемі ал­қызыл гүлдер үзілмейді. Елі үшін өмірін қиған ұлына халқының да құрметі ерекше екендігін осыдан-ақ байқауға болады. Жертөле­дегі ұзын дәліздің бойымен жүріп, түпкі бөлме­нің есігін аштық. Мұнда қалалық “Айша бибі” қазақ ұлттық мәдени орталы­ғы­ның мұражайы орна­лас­қан екен. Мұражай ішін­де қазақ халқы­ның өміріне қатысты дүние­нің бәрі бар. Бір бұрышта киіз үй тұр. Оның ішінде жинал­ған жүк, әдемі түскиіздер, қолдан тоқылған алаша­лар. – Біз ұлттық мәдени орталық болғанмен, өзгелермен салыстырғанда жағдайымыз мәз емес, – дейді Айман апай, – қазақтың қол­өнері ешкімге керек болмай қала ма деп алаң­дай­мын. Кәдімгі алаша тоқу, түскиіз жасауды ұрпаққа мұра ретінде қалдыру үшін бұл өнерді үйрету керек. Осы мақсатта семинар тренингтер де өткіздік. Келушілердің саны да өте көп болды. Елімізде тұңғыш рет қазақ халқының қол­дан­балы қолөнеріне қолдау көрсету және дамы­ту мақсатында Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнография, табиғи ландшафт қорық-мұра­жайында арнайы орталық құрылған еді. Бұл орта­лық­тың құрылуына мұрындық болған “Шеврон” компаниясының “Алтын жүрек” тен­дерін атал­мыш мұражай ұтып алған. Меце­нат компанияға жоба ұсынушы “Айша бибі” қазақ мәдени ұлттық орталығының төрайымы Айман Боқбасарова болатын. Бұл кісі қазақ хал­қы­ның қолөнерін ел арасына кеңінен таратумен қатар, қаладағы мүге­дек балалар интернатына да барып, денсаулығы кем балаларға болашақ­тарына бір кәсіп болсын деп осы қолөнерді үйретумен айналысады. Айман апай көрмеден текемет алып көр­сетті. Қазір ел арасында мұндай текеметтер үл­кен сұранысқа ие бола бастапты. Оның бір дәле­лі, жақында ғана оралмандарға арналған арнайы мекеменің ашылу салтанатында “Айша бибі” ұлттық мәдени орталығының мүшелері дайын­даған қолөнер туындыларының бірден сатылып кетуі. Айман апайдың айтуынша, текемет үшін кәдімгі жүн түтіп, оны сабай білуің қажет. Ең бастысы, шикізат, жүн керек. Егер жүн молынан болса оны түрлі-түсті ғып бояп, кептіріп, алаша тоқып, бөстек жасауға да болады. Осы жерде айта кетер бір мәселе, қазір кез-келген қазақ ауылдары малдың етін, сүтін саудалағанмен тері мен жүнді өткізе алмай зар болып отыр. Ендеше, бұл жерде салт-дәстүр, тұрмыс-тіршілік тікелей экономика­мен байла­ныс­тылығын ұмытпау керек. Жаңағы айтылған тері мен жүн пробле­масы ауылдарда өз шеші­мін тапса, ұлттық өнерді дамыту мәселесі демеу­шілер мен меценаттарға қарап отырмасы анық. Мәселен, Семейде жүн алатын “Роза” ЖШС бар. Бірақ ол Шығыс өңірінің бүкіл ауыл­д­арын қамти алмайды. Бірақ, оның жүн­нен шығаратын киіз, туырлық, пима сияқты өнімдері үлкен сұранысқа ие. Айман апайдың айтуынша, орталықтағы бірден-бір қолөнер шебері Нағима Омарғалиева екен. Ол кісі еңбек ардагері, шебер-тоқымашы, тігінші. Ал­­маты­да Мәдениет және ақпарат министр­лігінің қолдауымен, “Шеврон” компания­сы­ның де­меу­шілігімен өткен “Қазақстандағы халықтық қолөнер түр­лерінің жаңғыруы мен дамуы” атты бағдарлама барысына сертификатқа ие болған екен. – Біздің апаларымыз, әжелеріміз тоқыма­шы­лықпен жазда айналысқан, – дейді Айман апай мұражайдың ішін аралата жүріп, – ол кісілер көмекшілерін далаға немесе аулаға шығарып, үшбұрышты ағаш құралмен, үш түсті жүннен иірілген жіптермен тоқымашы­лық­тарын бастай­тын. Қыста жіп иіріп, көктемде оларды әр алуан түске бояған. Жіп үзіліп кет­пес үшін ширатқан, ширатылған жіп тоқуға өте қолайлы болады. Міне, көшпелі қазақ тауар сапасына қалай мән берген. Ұлттық киім – ұлт бейнесі. Ұлттық киімді мешіттерде имам, молда киіп отырады. Неке қию сарайының алдынан кейде басына сәукеле киген қалыңдықты көресің. Бұған да тәуба дейсің. Сол қалыңдық­тың басындағы сәукеленің ғажап­тығында шек жоқ. Қай халықтың да ұлттық киімі той киімі ретінде күні бүгінге дейін жалғасып келе жатыр. Бірақ қазір ұлттық үлгі тұралап қалды. Елдің бәрі батысқа еліктеп кетті. Кеңестік кезде әйелдер жартылай “шешінген” еді. Енді орамалдарын мүлде тастады. Ұзын бұрымдар қиылды. Шалбар киеді. Бірде Семейдегі тарихи өлкетану мұражайында болған едік. Мұражай қызмет­керлері қазақтың ежелгі ұлттық киімі деп ер адамның шапаны мен кебісті көрсетті. Кебіс оң мен сол аяғы бірдей, баяғыда солай тігілген ғой. Шапанды көріп, бұл қазақтыкі емес өзбектікі не тәжіктікі деп біраз дау айттық. Өйткені, сол халықтардың қазіргі киім үлгісіне ұқсайды екен. Мұражайдағылардың айтуынша, бұл семейлік бір қазақтың арғы атасыныкі екен. Бізді таңғал­дырғаны, шапан­ның сақталғандығы және ешбір ою-өрнексіз болуы. Кезінде Шәкәрім қа­жы жаңадан қазақы оюдың түрін өрнектеп жаса­ған екен. Яғни, ұлттық өрнек, киім барлы­ғы да заманы­на сай дамып отырған. Бүгінде дүкендерде ұлттық киімдер сатылып жатады. Бірақ көбіне тойға, айтысқа, концерттік бағ­дар­­ла­маларға арналған киімдер. Бағасы удай қымбат. Айман апай қалмақтармен соғыста елін, жерін қорғаған Бекжан батырдың 300 жылды­ғы­на орай Семейде қазақ қолөнер шеберлігіне байланысты халықаралық деңгейдегі көрме-жәрмеңке өткізгендіктерін айтып, соның жай-күйін баяндады. Оған Ресей мен Қазақстанның әр түкпірінен оң саусағынан өнер тамған шебер­лер жиналған екен. Қолөнер шеберлері әлі де болса бар, тек солардың қатарын сейілтіп алмай ұлттық мұраны келер ұрпаққа жеткізе білу басты мақсат, дейді ол. Өзінің ұлттық қа­сие­тін, өнерін, мәдениетін, тілі мен дінін сезін­бей өскен жас ұрпақта ешқандай да патриоттық тәрбие бола қоймасы анық. Сид­ней олимпиа­дасынан күміс медаль алып, олжалы оралған Ислам Байра­муковтың бір әңгімесі есімізге түсіп отыр. “Менің қарсы­ласым да күшті екен. Бірақ Дәулет ағаның “сен еліңді, жеріңді, Қазақ­станды ойла!” деген сөзін есіме алғанда бірден өз-өзіме келіп жеңіске қол жеткіздім”, – дейді ол. “Айша бибі” қалалық қа­зақ-ұлттық мәде­ни орталығын аралау бары­сын­да қиын­дық­тарына қарамастан ұлттық дәстүрді насихаттап отырған Айман Боқ­басароваға деген құрмет сезіміміз оянды. Осын­дай адамдар көп болса ғой дедік. 

Раушан НҰҒМАНБЕКОВА, Семей қаласы.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу