Қазақы қасиетінің қайнары – ұлттық киім

Егемен Қазақстан
16.01.2010 1715

– Біз ұлттық мәдени орталық болғанмен, өзгелермен салыстырғанда жағдайымыз мәз емес, – дейді Айман апай, – қазақтың қол­өнері ешкімге керек болмай қала ма деп алаң­дай­мын. Кәдімгі алаша тоқу, түскиіз жасауды ұрпаққа мұра ретінде қалдыру үшін бұл өнерді үйрету керек. Осы мақсатта семинар тренингтер де өткіздік. Келушілердің саны да өте көп болды. Айман апай екеуміз жертөлеге қарай түсіп келе жатырмыз. Бұл қала орталығындағы үш қабатты үйдің жертөлесі. Есік алдында желтоқ­сан қаһарманы Қайрат Рысқұлбековтың тастан қашалған мүсіні тұр. Мүсіннің алдынан үнемі ал­қызыл гүлдер үзілмейді. Елі үшін өмірін қиған ұлына халқының да құрметі ерекше екендігін осыдан-ақ байқауға болады. Жертөле­дегі ұзын дәліздің бойымен жүріп, түпкі бөлме­нің есігін аштық. Мұнда қалалық “Айша бибі” қазақ ұлттық мәдени орталы­ғы­ның мұражайы орна­лас­қан екен. Мұражай ішін­де қазақ халқы­ның өміріне қатысты дүние­нің бәрі бар. Бір бұрышта киіз үй тұр. Оның ішінде жинал­ған жүк, әдемі түскиіздер, қолдан тоқылған алаша­лар. – Біз ұлттық мәдени орталық болғанмен, өзгелермен салыстырғанда жағдайымыз мәз емес, – дейді Айман апай, – қазақтың қол­өнері ешкімге керек болмай қала ма деп алаң­дай­мын. Кәдімгі алаша тоқу, түскиіз жасауды ұрпаққа мұра ретінде қалдыру үшін бұл өнерді үйрету керек. Осы мақсатта семинар тренингтер де өткіздік. Келушілердің саны да өте көп болды. Елімізде тұңғыш рет қазақ халқының қол­дан­балы қолөнеріне қолдау көрсету және дамы­ту мақсатында Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнография, табиғи ландшафт қорық-мұра­жайында арнайы орталық құрылған еді. Бұл орта­лық­тың құрылуына мұрындық болған “Шеврон” компаниясының “Алтын жүрек” тен­дерін атал­мыш мұражай ұтып алған. Меце­нат компанияға жоба ұсынушы “Айша бибі” қазақ мәдени ұлттық орталығының төрайымы Айман Боқбасарова болатын. Бұл кісі қазақ хал­қы­ның қолөнерін ел арасына кеңінен таратумен қатар, қаладағы мүге­дек балалар интернатына да барып, денсаулығы кем балаларға болашақ­тарына бір кәсіп болсын деп осы қолөнерді үйретумен айналысады. Айман апай көрмеден текемет алып көр­сетті. Қазір ел арасында мұндай текеметтер үл­кен сұранысқа ие бола бастапты. Оның бір дәле­лі, жақында ғана оралмандарға арналған арнайы мекеменің ашылу салтанатында “Айша бибі” ұлттық мәдени орталығының мүшелері дайын­даған қолөнер туындыларының бірден сатылып кетуі. Айман апайдың айтуынша, текемет үшін кәдімгі жүн түтіп, оны сабай білуің қажет. Ең бастысы, шикізат, жүн керек. Егер жүн молынан болса оны түрлі-түсті ғып бояп, кептіріп, алаша тоқып, бөстек жасауға да болады. Осы жерде айта кетер бір мәселе, қазір кез-келген қазақ ауылдары малдың етін, сүтін саудалағанмен тері мен жүнді өткізе алмай зар болып отыр. Ендеше, бұл жерде салт-дәстүр, тұрмыс-тіршілік тікелей экономика­мен байла­ныс­тылығын ұмытпау керек. Жаңағы айтылған тері мен жүн пробле­масы ауылдарда өз шеші­мін тапса, ұлттық өнерді дамыту мәселесі демеу­шілер мен меценаттарға қарап отырмасы анық. Мәселен, Семейде жүн алатын “Роза” ЖШС бар. Бірақ ол Шығыс өңірінің бүкіл ауыл­д­арын қамти алмайды. Бірақ, оның жүн­нен шығаратын киіз, туырлық, пима сияқты өнімдері үлкен сұранысқа ие. Айман апайдың айтуынша, орталықтағы бірден-бір қолөнер шебері Нағима Омарғалиева екен. Ол кісі еңбек ардагері, шебер-тоқымашы, тігінші. Ал­­маты­да Мәдениет және ақпарат министр­лігінің қолдауымен, “Шеврон” компания­сы­ның де­меу­шілігімен өткен “Қазақстандағы халықтық қолөнер түр­лерінің жаңғыруы мен дамуы” атты бағдарлама барысына сертификатқа ие болған екен. – Біздің апаларымыз, әжелеріміз тоқыма­шы­лықпен жазда айналысқан, – дейді Айман апай мұражайдың ішін аралата жүріп, – ол кісілер көмекшілерін далаға немесе аулаға шығарып, үшбұрышты ағаш құралмен, үш түсті жүннен иірілген жіптермен тоқымашы­лық­тарын бастай­тын. Қыста жіп иіріп, көктемде оларды әр алуан түске бояған. Жіп үзіліп кет­пес үшін ширатқан, ширатылған жіп тоқуға өте қолайлы болады. Міне, көшпелі қазақ тауар сапасына қалай мән берген. Ұлттық киім – ұлт бейнесі. Ұлттық киімді мешіттерде имам, молда киіп отырады. Неке қию сарайының алдынан кейде басына сәукеле киген қалыңдықты көресің. Бұған да тәуба дейсің. Сол қалыңдық­тың басындағы сәукеленің ғажап­тығында шек жоқ. Қай халықтың да ұлттық киімі той киімі ретінде күні бүгінге дейін жалғасып келе жатыр. Бірақ қазір ұлттық үлгі тұралап қалды. Елдің бәрі батысқа еліктеп кетті. Кеңестік кезде әйелдер жартылай “шешінген” еді. Енді орамалдарын мүлде тастады. Ұзын бұрымдар қиылды. Шалбар киеді. Бірде Семейдегі тарихи өлкетану мұражайында болған едік. Мұражай қызмет­керлері қазақтың ежелгі ұлттық киімі деп ер адамның шапаны мен кебісті көрсетті. Кебіс оң мен сол аяғы бірдей, баяғыда солай тігілген ғой. Шапанды көріп, бұл қазақтыкі емес өзбектікі не тәжіктікі деп біраз дау айттық. Өйткені, сол халықтардың қазіргі киім үлгісіне ұқсайды екен. Мұражайдағылардың айтуынша, бұл семейлік бір қазақтың арғы атасыныкі екен. Бізді таңғал­дырғаны, шапан­ның сақталғандығы және ешбір ою-өрнексіз болуы. Кезінде Шәкәрім қа­жы жаңадан қазақы оюдың түрін өрнектеп жаса­ған екен. Яғни, ұлттық өрнек, киім барлы­ғы да заманы­на сай дамып отырған. Бүгінде дүкендерде ұлттық киімдер сатылып жатады. Бірақ көбіне тойға, айтысқа, концерттік бағ­дар­­ла­маларға арналған киімдер. Бағасы удай қымбат. Айман апай қалмақтармен соғыста елін, жерін қорғаған Бекжан батырдың 300 жылды­ғы­на орай Семейде қазақ қолөнер шеберлігіне байланысты халықаралық деңгейдегі көрме-жәрмеңке өткізгендіктерін айтып, соның жай-күйін баяндады. Оған Ресей мен Қазақстанның әр түкпірінен оң саусағынан өнер тамған шебер­лер жиналған екен. Қолөнер шеберлері әлі де болса бар, тек солардың қатарын сейілтіп алмай ұлттық мұраны келер ұрпаққа жеткізе білу басты мақсат, дейді ол. Өзінің ұлттық қа­сие­тін, өнерін, мәдениетін, тілі мен дінін сезін­бей өскен жас ұрпақта ешқандай да патриоттық тәрбие бола қоймасы анық. Сид­ней олимпиа­дасынан күміс медаль алып, олжалы оралған Ислам Байра­муковтың бір әңгімесі есімізге түсіп отыр. “Менің қарсы­ласым да күшті екен. Бірақ Дәулет ағаның “сен еліңді, жеріңді, Қазақ­станды ойла!” деген сөзін есіме алғанда бірден өз-өзіме келіп жеңіске қол жеткіздім”, – дейді ол. “Айша бибі” қалалық қа­зақ-ұлттық мәде­ни орталығын аралау бары­сын­да қиын­дық­тарына қарамастан ұлттық дәстүрді насихаттап отырған Айман Боқ­басароваға деген құрмет сезіміміз оянды. Осын­дай адамдар көп болса ғой дедік. 

Раушан НҰҒМАНБЕКОВА, Семей қаласы.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.11.2018

Солтүстік Қазақстанда заманауи оқушылар сарайы ашылды

20.11.2018

Шымкентте «Жамиғат-ат тауарих» және «Зикзал» кітаптарының тұсаукесері өтті

20.11.2018

Түлкінің керуі (Бүркітшінің әңгімесі)

20.11.2018

Көкшетауда «Мәлік Ғабдуллин және жаңа қазақ­стандық патриотизм» атты халықаралық конференция өтті

20.11.2018

«Қазақквартет» көрермендермен қауышты

20.11.2018

Әмина Өмірзақованың ғасыр тойы ЮНЕСКО көлемінде тойланады

20.11.2018

Миланка Карич: Басым бағыттар қамтылған

20.11.2018

«Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері» атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

20.11.2018

Табыс артса, өмір сапасы жақсарады

20.11.2018

Жастар өмірі жайлы мюзиклдің премьерасы өтті

20.11.2018

Батыс Қазақстан облысында 50 кәсіпорын қызметкерлерінің айлық еңбекақысын өсірмек

20.11.2018

Георгий Церетели ел бастамаларына жоғары баға берді

20.11.2018

Киелі жерлердің рухани маңызы

20.11.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының Төрағасымен кездесті

20.11.2018

Төкпе жырдың төресі - Мұрат Мөңкеұлы

20.11.2018

Атырауда 13 мектеп үш ауысыммен оқытады

20.11.2018

Павлодар облысында астық та, көкөніс те мол

20.11.2018

Шығыс Қазақстанда мал бордақылау алаңдарының саны артуда

20.11.2018

Денсаулық сақтауда түйткіл көп

20.11.2018

«Серпін» республикалық кәсіби шеберлік байқауы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу