Қиын бала қайдан шығады?

Баланы өмірге бейімдеуде, мінез-құлқы мен өзіндік көз­қарасын, азамат­тық ұстанымын қалыптастыруда ата-ананың, ортаның, мектептің орны бөлек, рөлі өлшеусіз.
Егемен Қазақстан
18.01.2017 5188
2

«Жаста берген тәрбие жас қайыңды игендей» демек­ші, тәлім-тәрбиедегі үй­лесім­ділік ошақ­тың үш тағаны секілді осы одақтың ара­сындағы тығыз қарым-қатынасқа көп байланысты екенін тәжірибе анық байқатып жүр. Халқымыз «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деп текке айтпаған. Кез келген балғынның өмір сүруге құштарлығы, күнде­лік­ті іс-әрекеті, әдептілігі, былайша айтқанда, қоғамдық ортада дамуы алдымен отбасыдан бастау алатынын ескерсек, кейбір ата-аналардың қит етсе «мек­теп қайда қарап отыр?» деп кінәлай жөнелуі, «қиын бала» тағдырын өзінен ысырып тастауы міндеті мен боры­шын жете сезінбегендіктен туған қате ұғым дер едім. Жасөспірімге сапалы білім беріп, қоғамның, ұлты­мыздың саналы азаматы ретінде қанаттандырып ұшыру мек­тептің де басты талабы екенін жоққа шығармаймыз. Десек те, ата-атаның үйдегі іс-әрекеті бала­ның көз алдында өтетінін, демек тәлім-тәрбиедегі алтын қазық туған ұясы екенін ұмытпаған ләзім. Сондықтан, «баланың басты ұс­тазы – ата-ана» деген пайымды жа­ды­­мыз­дан шығармағанымыз жөн.

Жасыратыны жоқ, «Не кием, не ішем демеді. Қатарынан кем қылмадық. Соңғы кездері айтқанды тыңдамайтын, жөн сөзге көнбейтін, қыңыр мінез шығаратын болды. Үйден гөрі түздегі жүрісі көп. Сабақ үлгерімі де, тәртібі де нашарлап кетті», деп таусыла сөйлеп, көмек сұрай келетін ата-аналар аз емес. Солардың бірімен әңгімелесу барысында мұндай жағдайда не істеу қажеттігі жайлы ұғынықты ақыл-кеңестер берілді. Десе де, бір жайт мені психолог ретінде қатты ойлантты. Ол тәрбие ешқандай үзілісті, дамыл­сыз күндерді білмейді деген тәм­сілді отағасының да, отанасының да қапер­ден шығарып алғаны еді.

Әл-Фараби бабамыздың «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие керек. Тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы. Ол келешекте оның өміріне қауіп әкеледі» деген пайымы осын­дай­да ойға оралады. Жан-Жак Руссо «Бала туғанда ақ қағаздай болып таза туады. Шимай­ды қалай салсаң, қағаз бетіне солай түседі. Бала тәрбиесі сол сияқ­ты, өзің қалай тәрбиелесең, ол солай тәрбиеленеді» деген екен. Демек, ата-ананың ұстанған өмір сүру салтын – еңбекқорлығын, мәдениеттілігін, адамгершілігін, ақыл-ойын, сана-сезімін – бәрін бала өзінің бойына табиғи қал­пын­да қабылдайды, сіңіреді деген сөз. Оның болашағына бір отбасының пер­зенті емес, ұлыс пен ұлттың алтын дің­гегі ретінде қарай білсек, жан-жақты же­тіл­ген, ақыл-парасаты биік, өй-өрісі кең аза­мат ретінде өсірудің еш қиындығы жоқ.

Әрине, өзегін жарып шыққан сәбиі үшін ата-аналардың алаң­дауы орынды. Бала өз өміріндегі күрделі де жауапты кезеңнің бір бөлігін мектеп қабырғасында өткі­зетіндіктен, тұлғалық ерек­ше­ліктерін анықтап қалып­тас­тыруда, кездесетін қиын­дық­тарды бірлесіп еңсеруде педаго­гикалық ұжымға ерекше жауапкершілік жүктелетіні айтпаса да түсінікті.

Бірде кәмелет жасқа толма­ған жеткін­шектердің ісі жөнін­дегі ауданаралық мамандандырыл­ған соттың сұрауымен бірнеше оқушымен психологиялық тест жүргізу барысында олар үшін әке басты тұлға саналатыны, ал ана­лары туралы айтқысы келмейтіні, отбасылық жанжал, ұрыс сал­дарынан үрейге, қорқыныш­қа бой алдырғандары, мінездерінің тұйықталып, бірте-бірте «қиын балаға» айналып бара жатқан­дары анықталды. Осы орайда, ерек­ше ескертерім, баланы тәртіпке саламын деген желеумен оның жеке пікірімен санаспау, басып тастау, орынды өтініштеріне құлақ аспау, сәл-пәл «қисықтығы» үшін жазалау еш­қандай жақсы­лық­қа апармайды. Керісінше, екі тараптың ерегесін күшей­те түсері анық. Мұндай жайттар кей жас­өспірімнің ашық наразылығын тудырса, кейбірі мүлдем жуасып, мойсұнып, барлық сырын ішке бүгіп қала­ды. Неше түрлі дөрекі жат қылық­­тар көр­се­те­­тін­дер, өзі­не-өзі қол жұм­сай­­тын­дар осын­дай санат­тағылардан шығады.

Оқушының қабілеті мен дарынын дамы­туға неғұрлым ертерек көңіл бөлін­се, соғұрлым оны толық ашуға мүмкіндік туады. Сол себепті мектеп басшылығы әр тұлғаның шығармашылық қабілетімен қоса, оны әлеуметтік ортаға бейімдеу жағын негізгі мақсат санайды. Бұл орай­да, ұлттық үлгі-өнегелерге де жүгі­ніп отырамыз. Бала тәрбиесіне уақы­ты мен мұршасының жетпей, «жұмыс­бас­тылықты» желеу ету – әншейін сылтау ғана. Ұл-қызының материалдық қажетін өтеумен «іс біттіге» санайтындар да жоқ емес. «Баланы бес жасқа дейін патшадай сыйла, он бес жасқа дейін құлыңдай жұм­са, одан кейін құрбыңдай сырлас» деген халық даналығы астарында қан­ша­ма мән-мағына жатыр десеңізші.

Анар ҚАСЕНОВА,

қазақ мектеп-гимназиясының психологы

 ПЕТРОПАВЛ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу