Мәңгілік мәселе

Егемен Қазақстан
17.02.2017 179
3

Арамызда қазақ тілінің түйткіл­де­рін айтса тыжырынып ұнатпай қа­­ла­тындар жоқ емес. Олардың уә­жі: «Жамал апам Алтайды ай­та-айта қартайды» демекші, қа­зақ тілінің бітіп болмайтын мә­се­лесін са­ғыздай созып айта берген­нен мүй­із шыға ма, әбден мезі қы­лып біт­ті ғой, тегі?!» дейді. Б­ұ­лай ойлау, жұқалап айтқанда, жа­ны ашы­мас­тың ісі. Ал жаны ашы­мас­тар­дың қа­­сында басыңды ауыртып бе­реке тап­­пайтының және белгілі. Талай өткелектен өтіп, енді ғана ес жиып, етегін жапқан қазақ тұрмақ, төрт құбыласы түгел Ресей, Қытай сияқты елдердің өзінде де мемлекеттің негізгі тілінің мәселесі ешқашан күн тәртібінен түскен емес. Түспейді де. Дүйім дүниеге сөзін сөйлетіп, тілін сайратып қойған солар сөйткенде, тіліміздің қолданыс аясы қожырап, екі ауыз сөздің басын қоса алмай қа­зақшамыз божырап тұрған біздің ар­қа­ны кеңге салғанымыз жөн бола қояр ма екен? Міне, нақ осы жағдайды білгендіктен де Елбасымыз Қазақстан хал­қына биылғы Жолдауында: «Қазақ тілінің басымдығы сақталады. Оның әрі қарай дамуына зор көңіл бөлінеді» деп нақтылай қадап айтты. Иә, тіл мәселесі айтыла бермек. Және ол айтыла бергеннен ешкім зи­ян шекпейді, ал насихат сөзді ха­лық­­тың көкірегіне құя бергеннің пайда­сы болмай тұрмайды. Осы арада қа­зақ әдебиетінің алыптар тобының өк­шесін басқан абыз классигі Ғабит Мү­сіреповтің: «Ана тілі дегеніміз – сол тіл­ді жасаған, жасап келе жатқан ха­лық­­тың мәңгілігінің мәңгілік мә­селесі» деген ғибратты сөзі тіл ұшына оралады. Кеңестік кер заманда көлтектемей ай­тылған осынау Ғабең ғибраты «Мәң­гі­лік Ел» мұратын алға тартқан бү­­гінгі жаң­ғырған қазақ ұлтының мақ­сат-ті­легімен үндесіп те, үйлесіп те тұр­ға­ны қандай ғанибет десеңізші! Иә, қа­зақ­тың ғана емес, қай ұлттың болсын тіл мәселесі мәңгілік. Ол бір кездегі са­на­­мызды сарсытқан тоқсандық, бір жы­л­­дық, бес жылдық жоспарлармен біт­­пейді һәм шектелмейді. Ұлт жасап тұр­­ғанда тіл мәселесі күн тәртібінен түс­­пек емес. Бұл дегеніміз – таңның атуындай табиғи нәрсе. Ана тілінің Отан, Туған ел, Халық ұғымдарына теңдес тарихи категория екендігі ел басына күн туған ауыр сын шақтарында жанға батып сезілетіні бар. Ормандай еліне қауіп төнген 42-нің қаһарлы қысында орыс ақыны Анна Ахматованың күңіренген кекті кеу­де­сінен мынадай қайсар жыр жолдары құйылып еді: Қаусап қала, қаусап пана, қаусап бақ, Қара ормансыз, шаңырақсыз қалсақ та, Орыс сөзі, сені сақтап қалармыз, Қалмаспыз біз бас сауғалап, жан сақтап. Ана тіліне басқа ешнәрсені тең­гер­­ме­ген Ахматова орыс тілінің құр­бан­ды­ғына шалынып өлуге бар еді, бірақ орыс тілі жер бетінен жоғалады дегенге се­нуге жоқ еді. Ұлы ақын орыстың тілі аман сақталса, елі де жасай беретініне кә­міл сенді. Ол да өз ана тілін орыс елі­нің мәңгілігінің мәселесіне айналдыр­ды. Қазақ сатирасының сардары Оспанхан Әубәкіров кезінде «Ңөң» де­ген өлең жариялап, тіліміздегі қазақи ды­быстарды жан сала қорғағаны да есі­мізде. Осағаң әулие екен, ғ, қ, ң, ә, ө, ұ, ү сынды төл дыбыстарымызды айта алмаушылар, оларды айтудан басын алып қашушылар бүгінде көбейіп барады. «Қуырдақтың көкесін түйе сойғанда көрерсің» дегендей, өз көмекшілеріне сөйлейтін сөзін дай­ын­датқанда жаңағыдай қазаққа тән ды­быстардың мүлдем болмауын талап ететін дүлей бастықтар пайда бо­­ла бастады. Мемлекеттік қызметте жүр­­ген әп-әдемі қыз-жігіттеріміздің тіл­­бұ­зар­лығын көргенде қарнымыз аша­тыны рас. Әлде, Қадыр ақын айтқан ана тілді ар­ға балайтын ұят­тың аздығынан ба екен бұл? Академик Асқар Жұмаділдаев қа­зақ тілін ғылымға енгізу керек дей­­ді. Академик Сейіт Қасқабасов БҰҰ­ төріне озған тілімізді саясаттан, дипломатиялық қатынастардан көр­гіс­і келеді, шетке шыққан деле­га­ция­ла­рымыздың орыс тілінде сөйлегеніне қын­жылады. Олар сол елге Қазақ елі­нің атынан барып тұр ғой, ендеше, қазақ тілінде неге сөйлемейді дейді. Ел президенттігіне үміткерлердің өзі мем­лекеттік тілді білу жөнінен ем­ти­хан тапсырып жатқанда, бұл та­лапты мем­лекеттік қызметке қа­был­да­ну­шы­лар­ға неге қолданбаймыз дейді. Иә, айта берсе, қазақ тілінің мәс­е­лесі жетерлік. Түптің түбінде тілдің барлық түйткілдері шешім табатынына да сенеміз. Ойымызды тағы да Ғабит Мүсірепов сөзімен әдіптесек: «Ана тілін тек өгей ұлдары ғана менсінбейді, өгей ұлдары ғана аяққа басады». Ал тіл сын­ды мәңгілік мәселеде туған хал­қы­ның өгей ұлы атанғыңыз келетін қай­сыңыз барсыз, ағайын, айтыңызшы, қане?!

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.11.2018

Елбасы Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдады

20.11.2018

Қайырымды қала тұрғындары тегін дүкен ашты

20.11.2018

Гүлшара Әбдіқалықова Албания Республикасының Еуропа істері және сыртқы істер министрімен кездесті

20.11.2018

Қ.Тоқаев Албанияның Еуропа және сыртқы істер министрі Д.Бушатиді қабылдады

20.11.2018

Павлодардағы электр қуаты 4 процентке төмендеді

20.11.2018

Түркі киносын әлемге таныту тақырыбына арналған дөңгелек үстел өтті

20.11.2018

Атырауда мемлекеттік-жекеменшік әріптестік шеңберінде көшелерді жарықтандыру жобасы іске асырылады

20.11.2018

Павлодарда Елбасының өмірі туралы көрініске әртістер таңдалуда

20.11.2018

Түркістанда «Agrofest – 2018» фестивалі өтті

20.11.2018

Албанияның Сыртқы істер министрі Қазақстанға алғашқы ресми сапармен келді

20.11.2018

«Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Жетпіс мың адамның жалақысы өседі

20.11.2018

Алматыда жаңа комедиялық фильмнің тұсауы кесілді

20.11.2018

Түркістан аймағының Берлинде басылған көне картасы

20.11.2018

Алматыда «Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Талғат Ешенұлы. Жүрегі бар жалғыз үй

20.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Отырар сазы» оркестрінің жетекшісі Дінзухра Тілендиеваны қабылдады

20.11.2018

Қазақ ғалымы Швецияда су тазартудың экологиялық таза әдісін ойлап тапты

20.11.2018

«Қазақстан темір жолы» және «ҚазМұнайГаз» басқармаларының жаңа төрағалары тағайындалды

20.11.2018

Қайрат Әбдірахманов ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблея басшылығымен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу