Мәңгілік қарызды өтеу

Мәскеудегі Орта­­лық әде­­биетшілер үйін­де ре­сей­ліктер 12 сәуір күні Ев­гений Евтушенко­мен қош­та­сады. Ғазиз жүрек­тің түп­кірінен шыққан шы­ғар­­малары оның мына өмір­де бол­ғанын айғақтап, тол­қиды. Оқыр­мандары да со­ған қосылып кү­ңіренеді. Қай­ғы басылған сәт­тен оның шығармашылық әле­­мі қайта жарқырап, адам­зат ал­дындағы мәң­гі­лік қа­рызын өтеу үшін ғұ­мы­рын жалғастыра бермек.
Егемен Қазақстан
06.04.2017 3082
2

Ақындарды түсіну үшін бір кітабын ғана оқу аз­дық етер еді. Тіпті бүкіл шы­ғар­машылығымен таныс болсаң да, етене дидарласып, тәмам сырын ұғудың өзі ақылыңа едәуір салмақ салады. Адам жанының қатпар-қыртысы қаншалықты мол болса, бір сөзді екі-үш қайтара айтқан сайын әр естігеніңде неше түрлі тү­сінуіңе тура ке­ле­тіндей.  Бұл сөз­дің шексіз қасиеті ме, әлде ақын жа­ны­ның құбылмалы күйі ме, ол араны анық ажырату қиын. Бір қалыпта тұрмайтын көз­қа­растың, дүниетанымның, білімнің күшімен бір ауыз сөзге жастығыңда сыйдыра ал­маған көп мағынаға егде тарт­қан жасыңда ие болып жат­саң да – шүкіршілік. Ал Евгений Евтушенко сияқты жиырма жасында Отанына танылып, отызында әлемге атышулы болған ақынның сырын үйреншікті әдіс­пен ашам деу қате болар еді. Ақында сыр көп, сырлас та аз емес. Жазушы, сцена­ри­ст, режиссер, актер, пуб­ли­­цист. Мемуар да жазды. С.Волковқа ар­найы хат жазып, сексен жыл­дық ғұмырын қо­ры­тын­ды­лай­тын үш бөлімді үлкен сұх­бат бе­руінің өзі айтар сөздің, ай­тыл­­ма­ған сырдың ұшан қиырын көр­­сет­пей ме?! Оған дейін де қан­­ша сұхбат, кездесу, кеш өт­ті. Сек­сен бес жылдық ме­рей­тойын­да гастрольдік сапар аясында  Қазақстан­ға да келуге ниет еткен ақын­ның арманы орындалмады. 

Ақын тағдырын оның қа­ла­мынан туған бүтін шығар­ма­лары мен аузынан шыққан әр сөзді ұғынып барып түсіне ала­сың. «Ақын да бір бала ғой ай­ға ұмтылған» деген Мағжан сө­зінің арманшыл романтикасын ғана түсініп жүргенімізді ен­ді ұққандаймыз. Тіпті тура ма­ғынасында да ақын – бала. Күллі оқырман соның сөзін сөйлеп, жырын тыңдап, алдында құрақ ұшқанын қалайды. Ақын қар­тай­са да, ақындық қар­таймайды.

Ақындыққа құштар әкенің, өнер­лі ананың тәрбиесін көрген Евтушенко жас күнінде-ақ өзін ақын сезінді. Сегіз томдық өлеңдер жинағының алғашқы томында 1937, 1938, 1939 жыл­­­­дардың мерзімі жазыл­ған өлең­­­­дері айғақтайтын албырт ақын­­ның өмір жолының өзі көп ешкімге ұқсамаған, көп еш­­­­кімге бұйырмаған оқшау. «Мая­­ковскийге еліктейді» деп сынағандарды елеген жоқ. Атақты «Поэма ал­дын­да­ғы дұға» өлеңінде өзінің сүй­ік-

ті ақындарынан бір қа­си­ет үйренуге тырысқанын бай­қатады. Әсіресе Пушкинді жақ­сы көреді. Орыс поэзиясында қалыптасқан, әсіресе Есенин мен Маяковскийден кейін сәнге ай­налуға шақ қалған «еркелік» өз арнасынан еш ауытқымай қа­пысыз иесін тапты. Жылымық ке­зеңнің оңтайлы сәтін пайдала­нып, еврей халқының жаппай ре­п­рессияға ұшырағанын жырға қос­ты. Сол үшін биліктегілерден алыстады. Бірақ, көпке жақын болды. Оған дейін Сталинге неше мәрте өлең арнаған ақын енді сая-

си өлеңдерін көбейте бас­та­ды. «Бабий яр» поэмасы үшін Нобель сыйлығына ұсы­нылды. Содан бергі жарты ға­сыр­ға жуық уақыт ең беделді сый­лықтың негізгі үміткері са­на­лып келді. «Ақын  рауандап атқан таңның, манаурап батқан күн­нің ға­жай­ыптығын емес, оның гимнін жазу керек» деп жаз­ды Меже­лай­тис. Куба, Чили, Аме­ри­каға барған сапарларында ақын ондағы саяси ахуал-

дан бұрын сондағы халықтың көңіл-күйін жазуға тырысты. Ақын мына дүниедегі бар ізгілік алдында мәңгілік қарыздар деп түсінді. Ең алдымен өскен өлкеге, ата-анаға, әдебиеттегі ұстаздарға. Тіп­ті, жауына да. Дүниеуи қа­рым-қатыныстың әсерімен пен­де­лік­ке бой алдыратын кездерде, алдағы таңдаудың сәтті я сәт­сіз болуына ықпал ететін адам факторының өзінен сабақ алу­ға құлшынатын болмыстың өзін жоғалтпауы үшін, я ішкі ме­ні­не сәйкес атмосфера жа­сау үшін ыңғайлы кезең ту­дыр­ған уа­қытқа да қарыздар. Ақын бә­рі үшін жазу керек. Тіп­ті, өзі­мен келіспейтіндер үшін де. Олар­ға жақсылықты, із­гілікті ұқ­тыру үшін. Осының бә­ріне ақын міндетті деп тү­сін­ді. «Мен – Кубамын», «Сантьягодағы кептер» поэмаларын жазуының бір төркіні осындай ақындық кредоларда жатқандай.

Арғы атасы энергиясы мол, қажуды білмейтін жан бо­­лыпты. Беринг бұғазы ар­қы­лы Аляскаға, одан әрі Аме­рикаға өтер алдында туннель салу идеясы ойына келіп, патшаға өз жобасын жіберіпті. Бірақ ол кезде мақұлдана қоймаған көрінеді. Енді араға үш ұрпақ салып, Евтушенко да өзінше Америка мен Ресей­дің арасына «туннель» жал­ғапты. Ол – ақын даңғылы. Евту­шен­коны шетелге кеткені үшін қанша жазғырса да ол орыс поэзиясының сырттағы ең жарқын өкілі саналды. Публиканы ұнатқан, әркез сән­ді киім киюді әдет еткен, кешке киер көйлегіне дейін өз ойымен тіктірген ақын­ның ерекше болмысы қалай болған күнде де берісі орыс өлеңіне, арысы әлемдік әде­биетке қызмет қылды. Аза­мат­тық ұстанымдары үшін мың­даған хат алып, соның бәріне қалам күшімен жауап қат­қан ақынның қазасы «алпысыншы жылғылар» дейтін үлкен толқынның, бір дәуірдің аяқталар тұсы болыпты.

Ақырғы деміне дейін өлең болып, ажал келгенше кү­ресуден шаршамаған ақын­­­ның соңғы аманаты да поэ­тикаға ие болыпты. Жас кү­нінде бірге өлең оқыған Пас­тер­нактың жанын­да жатуды мақсат етіпті. Пе­ре­дел­ки­но да енді поэзия деп аталатын қасиетті әлемнің қастерлі бұ­рышына айнала түседі.


Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу