Мәңгілік қарызды өтеу

Мәскеудегі Орта­­лық әде­­биетшілер үйін­де ре­сей­ліктер 12 сәуір күні Ев­гений Евтушенко­мен қош­та­сады. Ғазиз жүрек­тің түп­кірінен шыққан шы­ғар­­малары оның мына өмір­де бол­ғанын айғақтап, тол­қиды. Оқыр­мандары да со­ған қосылып кү­ңіренеді. Қай­ғы басылған сәт­тен оның шығармашылық әле­­мі қайта жарқырап, адам­зат ал­дындағы мәң­гі­лік қа­рызын өтеу үшін ғұ­мы­рын жалғастыра бермек.

Егемен Қазақстан
06.04.2017 3621
2

Ақындарды түсіну үшін бір кітабын ғана оқу аз­дық етер еді. Тіпті бүкіл шы­ғар­машылығымен таныс болсаң да, етене дидарласып, тәмам сырын ұғудың өзі ақылыңа едәуір салмақ салады. Адам жанының қатпар-қыртысы қаншалықты мол болса, бір сөзді екі-үш қайтара айтқан сайын әр естігеніңде неше түрлі тү­сінуіңе тура ке­ле­тіндей.  Бұл сөз­дің шексіз қасиеті ме, әлде ақын жа­ны­ның құбылмалы күйі ме, ол араны анық ажырату қиын. Бір қалыпта тұрмайтын көз­қа­растың, дүниетанымның, білімнің күшімен бір ауыз сөзге жастығыңда сыйдыра ал­маған көп мағынаға егде тарт­қан жасыңда ие болып жат­саң да – шүкіршілік. Ал Евгений Евтушенко сияқты жиырма жасында Отанына танылып, отызында әлемге атышулы болған ақынның сырын үйреншікті әдіс­пен ашам деу қате болар еді. Ақында сыр көп, сырлас та аз емес. Жазушы, сцена­ри­ст, режиссер, актер, пуб­ли­­цист. Мемуар да жазды. С.Волковқа ар­найы хат жазып, сексен жыл­дық ғұмырын қо­ры­тын­ды­лай­тын үш бөлімді үлкен сұх­бат бе­руінің өзі айтар сөздің, ай­тыл­­ма­ған сырдың ұшан қиырын көр­­сет­пей ме?! Оған дейін де қан­­ша сұхбат, кездесу, кеш өт­ті. Сек­сен бес жылдық ме­рей­тойын­да гастрольдік сапар аясында  Қазақстан­ға да келуге ниет еткен ақын­ның арманы орындалмады. 

Ақын тағдырын оның қа­ла­мынан туған бүтін шығар­ма­лары мен аузынан шыққан әр сөзді ұғынып барып түсіне ала­сың. «Ақын да бір бала ғой ай­ға ұмтылған» деген Мағжан сө­зінің арманшыл романтикасын ғана түсініп жүргенімізді ен­ді ұққандаймыз. Тіпті тура ма­ғынасында да ақын – бала. Күллі оқырман соның сөзін сөйлеп, жырын тыңдап, алдында құрақ ұшқанын қалайды. Ақын қар­тай­са да, ақындық қар­таймайды.

Ақындыққа құштар әкенің, өнер­лі ананың тәрбиесін көрген Евтушенко жас күнінде-ақ өзін ақын сезінді. Сегіз томдық өлеңдер жинағының алғашқы томында 1937, 1938, 1939 жыл­­­­дардың мерзімі жазыл­ған өлең­­­­дері айғақтайтын албырт ақын­­ның өмір жолының өзі көп ешкімге ұқсамаған, көп еш­­­­кімге бұйырмаған оқшау. «Мая­­ковскийге еліктейді» деп сынағандарды елеген жоқ. Атақты «Поэма ал­дын­да­ғы дұға» өлеңінде өзінің сүй­ік-

ті ақындарынан бір қа­си­ет үйренуге тырысқанын бай­қатады. Әсіресе Пушкинді жақ­сы көреді. Орыс поэзиясында қалыптасқан, әсіресе Есенин мен Маяковскийден кейін сәнге ай­налуға шақ қалған «еркелік» өз арнасынан еш ауытқымай қа­пысыз иесін тапты. Жылымық ке­зеңнің оңтайлы сәтін пайдала­нып, еврей халқының жаппай ре­п­рессияға ұшырағанын жырға қос­ты. Сол үшін биліктегілерден алыстады. Бірақ, көпке жақын болды. Оған дейін Сталинге неше мәрте өлең арнаған ақын енді сая-

си өлеңдерін көбейте бас­та­ды. «Бабий яр» поэмасы үшін Нобель сыйлығына ұсы­нылды. Содан бергі жарты ға­сыр­ға жуық уақыт ең беделді сый­лықтың негізгі үміткері са­на­лып келді. «Ақын  рауандап атқан таңның, манаурап батқан күн­нің ға­жай­ыптығын емес, оның гимнін жазу керек» деп жаз­ды Меже­лай­тис. Куба, Чили, Аме­ри­каға барған сапарларында ақын ондағы саяси ахуал-

дан бұрын сондағы халықтың көңіл-күйін жазуға тырысты. Ақын мына дүниедегі бар ізгілік алдында мәңгілік қарыздар деп түсінді. Ең алдымен өскен өлкеге, ата-анаға, әдебиеттегі ұстаздарға. Тіп­ті, жауына да. Дүниеуи қа­рым-қатыныстың әсерімен пен­де­лік­ке бой алдыратын кездерде, алдағы таңдаудың сәтті я сәт­сіз болуына ықпал ететін адам факторының өзінен сабақ алу­ға құлшынатын болмыстың өзін жоғалтпауы үшін, я ішкі ме­ні­не сәйкес атмосфера жа­сау үшін ыңғайлы кезең ту­дыр­ған уа­қытқа да қарыздар. Ақын бә­рі үшін жазу керек. Тіп­ті, өзі­мен келіспейтіндер үшін де. Олар­ға жақсылықты, із­гілікті ұқ­тыру үшін. Осының бә­ріне ақын міндетті деп тү­сін­ді. «Мен – Кубамын», «Сантьягодағы кептер» поэмаларын жазуының бір төркіні осындай ақындық кредоларда жатқандай.

Арғы атасы энергиясы мол, қажуды білмейтін жан бо­­лыпты. Беринг бұғазы ар­қы­лы Аляскаға, одан әрі Аме­рикаға өтер алдында туннель салу идеясы ойына келіп, патшаға өз жобасын жіберіпті. Бірақ ол кезде мақұлдана қоймаған көрінеді. Енді араға үш ұрпақ салып, Евтушенко да өзінше Америка мен Ресей­дің арасына «туннель» жал­ғапты. Ол – ақын даңғылы. Евту­шен­коны шетелге кеткені үшін қанша жазғырса да ол орыс поэзиясының сырттағы ең жарқын өкілі саналды. Публиканы ұнатқан, әркез сән­ді киім киюді әдет еткен, кешке киер көйлегіне дейін өз ойымен тіктірген ақын­ның ерекше болмысы қалай болған күнде де берісі орыс өлеңіне, арысы әлемдік әде­биетке қызмет қылды. Аза­мат­тық ұстанымдары үшін мың­даған хат алып, соның бәріне қалам күшімен жауап қат­қан ақынның қазасы «алпысыншы жылғылар» дейтін үлкен толқынның, бір дәуірдің аяқталар тұсы болыпты.

Ақырғы деміне дейін өлең болып, ажал келгенше кү­ресуден шаршамаған ақын­­­ның соңғы аманаты да поэ­тикаға ие болыпты. Жас кү­нінде бірге өлең оқыған Пас­тер­нактың жанын­да жатуды мақсат етіпті. Пе­ре­дел­ки­но да енді поэзия деп аталатын қасиетті әлемнің қастерлі бұ­рышына айнала түседі.

 

Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

 

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

16.11.2018

Мемлекет басшысы Қазақстанның халық жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісовті қабылдады

16.11.2018

Солтүстік Қазақстанда қазақ күресінен ел біріншілігі өтті

16.11.2018

Атырауда жүргізушілер мен автобус жолсеріктерінің жалақысы екі есеге өсті

16.11.2018

Тұқым шаруашылығын дамытуға инвесторлар 25 млн $ қаржы салады

16.11.2018

Бокстан ел чемпионатының алғашқы жүлдегерлері анықталды

16.11.2018

Спортшы қыздарымыз әлемдік сында үздік үштікке енді

16.11.2018

Қазақстан - Өзбекстан: тауар айналымын 5 млрд АҚШ долларына жеткізу көзделуде

16.11.2018

Елорда жастары «Жастар жылынан» не күтеді?

16.11.2018

Павлодарда тоғызқұмалақтан «Сарыарқа самалы» газетінің жүлдесі үшін турнир өтті

16.11.2018

Айдос Тұрысбек: Самал Еслямова «Хабар» арнасының фильміне түсіп жатыр

16.11.2018

Батыс Қазақстанда тағы 50 кәсіпорын жалақы өсірді

16.11.2018

«Өрнек». Бір өлеңнің сыры. Ерлан Жүніс (видео)

16.11.2018

Кәсіп­кер­лерді заңсыз тексеру азайды - Бас прокурор

16.11.2018

Астана сессиясы. ҰҚШҰ-ның бейбітшіліксүйгіш беделін нығайтты

16.11.2018

Сарысудың музыкалық мұрасы

16.11.2018

Жалақаны өсіру үдерістері тездетілуде

16.11.2018

Жастар жылынан не күтесіз? Сауалдамадаға қатысқандар пікірі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу