Мұғалім беделін қайтсек көтереміз?

«Адам – керуен, өмір – жол, Ешкімге жат із емес. Жолмен көшкен керуеннің, алды-арты біз емес», − деп жыр сұңқары С.Сейфуллин айтқандай, осы керуен жолымен келе жатқан адамға ата-анадан кейінгі қымбат адам – мұғалім.
Егемен Қазақстан
03.04.2017 5831
2

Үйдің тірегі мөлдір бұлақтай ата-ана болса, сол бұлақтың жағасындағы құрағы − ұл мен қыз. Құрақтай құлпырған балаға нәр беретін «Мектептің жаны – мұғалім» (А.Байтұрсынұлы). Осындағы жан сөзіне үңіліңізші? Үңіліп қана қоймай, тереңіне үңіле ой жіберіңізші. Сонда мұғалімнің кім екенін танып, білеріміз айдай ақиқат. Қазір мұғалім беделін қалай көтереміз деген мәселе аз айтылып жүрген жоқ. Бұл мәселенің кейбірін Білім және ғылым министрі Е.Сағадиев «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған «Мақсат – уақытпен үндесе алға басу» (17.03.2017) атты мақаласында қозғады. Министрдің баспасөз мәслихатында мұғалімдер айлығының аз екенін мойындағаны және бар.

Шынында, мұғалімдерді қағазбастылықтан құтқара алмай отырмыз. Оның үстіне тек­серушілердің де тыным бер­мейтіні рас. Ал сол қа­ғаз­бастылықтан құтылудың бір жолы электронды журнал делінді. Бірақ еліміздегі бар­лық мектеп компьютер­мен және интернетпен толық қам­тамасыз етілмегені мә­лім. Иә, санда бар, сапа кем­шін. Біз мұғалімдермен сөй­лес­кенімізде электронды журнал­ды да, қағаз журналды да тол­­тырып жүргенін айтады. Элек­­тронды журналды көбіне мек­тептердегі информатика пәнінің мұғалімі арқылы ат­қаратын көрінеді. Яғни, мүм­кін­­дік бар. Мұғалімдер ин­фор­м­атика бөлмесінде электронды жур­налдарын пайдаланады. Элек­тронды журналдың рас еке­нін дәйектеу үшін оның қа­ғаз­дағы нұсқасын шығарып алуың қажет. Интернетке де, қағазға да қаржы қажет екені өзінен өзі түсінікті. Бұл да мұғалімдердің аз ақшасына салмақ салмай қоймайды. 

Кешегі дәуірде мұға­лім­дердің беделі биік болатын. Өйткені, бай мен кедей, ауқатты мен әлсіз деген жоқ еді. Қазір көп жағдайда мұ­ғалімдердің төменшіктей бере­тіні айлықтары мардымсыз. Ең жоғары айлық 100 мың тең­геден асса, жаңа қадам бас­қандардікі 40 мыңнан жо­ғары. Түрлі себептерге орай, төмені де жоқ емес. Оны төлеудің сан түрлі жолы қарастырылған. Яғни, санат қағидасы алға оз­ған. Мұндай жағдайда мұ­ғалім «мықтылар» алдында кү­мілжімей қайтсін. Ендеше, мұ­ғалім беделін көте­рудің бір жолы – оларға жан-жақты жағ­дай жасап барып талапты күшейту болмақ. Ауылды жер­дегі мұғалімдердің кө­бі­нің пән сағаты санаулы. Өйт­кені, маман бар, бала аз. Сол ауылыңызда да керемет ұстаздар еңбек етіп жүр. Бі­рақ, қызметі тиісті орындар­дан бағалана бермейтіні өкі­ніш­ті. Қала мектептеріндегі ұс­таздар «Ы.Алтынсарин» ме­далі, «Білім беру ісінің құр­метті қызметкері» іспетті награ­далар алып жатса, ауыл мұ­ғалімдеріне бұл да бұйыра бер­мейді. Оның да өзіндік сы­ры болуы керек.

Тағы бір түйткіл, мұға­лім­­дердің күнделікті сабағын қалай беретінінен, білім-бі­лі­гінен, озық үлгісінен бұрын оның оқушылары әртүрлі кон­кур­­стар мен олимпиадаларда қандай орын алғандығына мән беріліп жатады. Білім жарыс­тары көп жағдайда «жасан­ды» жол­д­армен кететінін, нағыз бі­лімділердің ысырылып қа­ла­­тынын ескере бермейміз. Ал, 100 пайыз үлгерім беру – бұл­жымас қағидаға айналды. Үлгермейтін оқушысы бар мұғалім мен мектеп көзге түр­­ткі болады. Осының өзі де мұ­ғалім беделіне нұқсан кел­тіруде. Баланың бәрі бірдей ал­ғыр болмаса теңестіріп қол­дан баға қойып, сыныптан сыныпқа көпе-көрінеу көшірудің соңы білім сапасы төмен деген әңгімеге алып келеді. Жалпы, «Оқи алмайтын оқушы жоқ, оқыта алмайтын мұғалім бар», деген сөз туралы да болашақта ойлану керек секілді. Әрине, бес қол бірдей емес. Мұғалімдердің арасында да кемшіліктердің кетіп жататыны рас. Біз ондай оқиға бола қалса, іліп алып кетпей, жұртқа топырақ шашпай, себеп салдарын зерделесек, ақ пен қара анықталар еді. Бір баласына ие бола алмай жүрген кейбір ата-аналар 30 балаға білім беріп, тәрбие үйретіп жатқан мұғалімге дүрсе қоя беретіні бар. Егер әр бала 1-ші сыныптан бастап қабілетіне қарай бағаланса, ондай ата-аналар өктем болудан аяқ тартар еді. Білім мен білік салтанат құрар еді.

Қалай десек те, тәуелсіз елдің ертеңгі тұтқа ұстар ұрпа­ғы­ның бітім-болмысының бү­тін болуы үшін қызмет етіп жүр­ген ұстаздар қауымына де­ген көзқарасты түбегейлі өз­гертуіміз керек. Бұл ең алдымен, тиісті мекемелерді, ең бастысы, ата-аналарды ойландыруы керек. Мұғалімнің мәртебесі заңмен қорғалады дейміз. Бірақ сол заң оларды шын қорғай алып отыр ма деген сұрақ та алдан шығады. Бұл ой­ды қозғауымыздың астарында, мұғалім өз құқығын қорғ­ай­мын десе, ондай мүм­кіндік бар ма деген күдік жа­тыр. «Бұл қалай?» деген адам төбе көр­сетсе, әкімшілік түрлі айла-шар­ғыға барып жатады. Оны ай­тасыз, мұғалім осы күндері жиі өтетін барлық іс-шараларға көбінде тегін күш ретінде тартылатынын несін жасырамыз. Оған да қарсылық білдіруге «құ­қысы» жоқ. Сондықтан да, тыныш жүріп жан бағайық де­ген­ге ден қойған. Мұндай бой­күй­ездіктен қалай құтылуға бо­лады? Ұрпақ тағдырын ше­ше­тін мұғалімдер құқығын қор­ғайтын арнайы заң қа­был­дасақ, ұтылмас едік. Онсыз мұ­ғалімдер туралы түйткіл оңай шешілмейді.

Біз шет елдердің тәжі­ри­бе­сіне жиі жүгініп жатамыз. Ір­ге­міздегі Қытай мемлекеті ұс­таз беделінсіз білімнің болмайтынын алға тартып отыр. Әлеуметтік жағдайы әл­сіз мұғалім сапалы білім бере ал­майтынын ескеріп, оларға ерекше қамқорлық көрсету, яғ­ни ақшасын еселеп көбейтуді ұсынуда. Мұғалімнің әр жақсы ісі бағасыз қалмауы керек екен. Тіп­ті, олардың дәптер тек­се­ретінін, сынып жетекшісі ре­тінде ата-аналармен жұмыс жасайтынын, оқушылардың үйіне баратынын ескеріп, оған да қаржы қарастыруды қол­ға ала бастаған көрінеді. Ба­ла­лардың заманға қарай ерте есей­етініне, ақпараттарды аз уа­қытта меңгеріп алатынына бай­ланысты он екі жылдық оқу­ға да күмән келтіре бас­тап­ты.

Бүгінгі таңда ұстаздар қау­ым­ының беделін биіктетіп, абыройын асыра алмасақ − азат елдің ұрпағы отаншыл болып қалыптасуы екіталай. Отан деген сөздің қасиетін – балаға ұғын­дыратын да, бойына дарытатын да мұғалім. Олай болса, сөзден іске көшетін уақыт әлдеқашан жетті.

Сүлеймен Мәмет,

«Егемен Қазақстан»

Суретті түсірген 

Ерлан Омаров,

«Егемен Қазақстан»






СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2018

Б.Сағынтаев энергия үнемдеу жобалары бойынша инвесторлармен жұмысты жандандыруды тапсырды

19.11.2018

Энергия үнемдеу жобаларын іске асырудан түсетін жыл сайынғы үнем 3,5 млрд теңгені құрайды

19.11.2018

Үкіметте «Нұрлы жол» мемлекеттік бағдарламасының іске асырылу барысы қаралды

19.11.2018

Жыл басынан бері қазақстандық және шетел әуе тасымалдаушылары 13 жаңа бағытты ашты

19.11.2018

QazaqGeography съезі ұйымның жаңа кеңсесінде өтті

19.11.2018

Қазақстандық делегация Дүниежүзілік төзімділік саммитіне қатысты

19.11.2018

Дін саласының жағдайы туралы баяндаманың қорытындысы жарияланды

19.11.2018

Мемлекеттік басқару академиясы қазақстандық тәжірибені тарату орталығына айналды

19.11.2018

Алматыда ХІV Халықаралық Шәкен Айманов кинофестивалі ашылды

19.11.2018

Алматыда көлік апатынан 10 айда 114 адам ажал құшқан

19.11.2018

Жыр алыбы Жамбылдың өмірі сахналанды

19.11.2018

Павлодарда биыл 349 жол-көлік оқиғасы орын алған

19.11.2018

Абылайхан ЖҮСІПОВ: Токио туралы айтуға әлі ерте...

19.11.2018

Елбасы Шавкат Мирзиёевпен телефон арқылы сөйлесті

19.11.2018

Бай болсаң халқыңа пайдаң тисін

19.11.2018

Түркістанда халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті

19.11.2018

Маңғыстауда «Адал ұрпақ» ерікті мектеп клубтарының облыстық слеті өтті

19.11.2018

Маңғыстауда өткен тарихи турнир өз мәресіне жетті

19.11.2018

Энергия үнемдеу бойынша Қазақстан 32-ші орында

19.11.2018

Көкшетауда жылу ақысы арзандайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Ұстаздар (03.04.2017 15:39:29)

Мұғалімнің әлеуметтік жағдайы туралы дұрыс жазылған. Құқығын қорғауға қақысы болмай қалатыны өтірік емес. Өйткені, әлгіндей қарсы дау айтатын болсаңыз, басшыңызға жоғарыдан "звандайды".Мемлекетінің қамқорлығын көрмесе ұстаз Отаншыл болуға қалай үйретеді дегенге қосыламыз. Біз Ресейдің стандартынан Қазақстан стандартына көшкесін ғана мұндағы жоғарыда мақалада айтылған жайларға қанық болып жатырмыз. Қазақстан мұғалімінің жалақысы да төмен екен.Әдіс бірлестік жетекшісіне, түрлі кеңес хатшысы болғаны, қоғамдық жұмыстары үшін пайыздар төленетін. Квартал сайынғы премияны қоспағанда қағаз-қалам алуға да Ресей стандартында ақша бөлінді.Неге өркениетті еліміз мұғалімдерінің әл-акуқатын жақсартпасқа? Тексерулер жайы. "Жоғарыдан тексереді" деп қана қағаз жинап қою жұмысы ешқандай мұғалімді қызықтырмаса керек. 3 жылдан кейін сабақтан қалуды журналмен тексереді бақылау департаменті дегенді есітіп, таң болдық. Ол неге және кім үшін керек?Оқығысы келмеген бала үшін мұғалімді тұрғызып қойып, жауап алу да бар екен.Мұғалімнің жаманы жоқ, оқығысы келмейтін бала бар, өйткені бәрі ақшаға сатулы екенін көріп жүр. Мұғалімге шара көру оңай, ата-ананы да бір сәт жауапты қылуды ойластырған жөн.

Пікір қосу