«Нұрлы жолмен» «Нұрлы жерге» дейін...

Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясында қандай жұмыстар атқарылуда? Қоғамды қызықтыратын сауалдарға Инвестициялар және даму министрі Жеңіс Қасымбек жауап берді.
Егемен Қазақстан
29.05.2017 2418
2

– Жеңіс Махмұтұлы, жалпы, дүние жүзі үшін экономикалық даму мәселесі «мәңгілік» тренд екені даусыз. Және қазіргі экономикалық үрдісті инвестиция­лар ағымы мен индустриялық жаңғырусыз елестету қиын. Демек, біз бен сіздің әңгімеміз осы екі бағыттағы жұмыстардан басталуы керек сияқты...
– Әрине. Тек мен өз тарапымнан мынаны ескертіп қойғым келеді: инвестициялар ағымы мен индустриялы жаңғыру жайындағы сұхбатта әдемі сөздерден гөрі нақты цифрлар көбірек қолданылады. Сондықтан мен министрлік тарапынан атқарылған нақты істерге тоқталайын...
– Келістік. Алдымен үдемелі индустриялық-инновациялық дамудың 2015-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасынан бастасақ. Әсіресе, өңдеу секторының үлес салмағы қан­дай және бағдарламаның бүгін­гі аяқ алысы туралы не айта­сыз?
– Индустриялық-иннова­ция­лық даму мемлекеттік бағдар­ла­масының негізгі мақсаты еңбек өнімділігін арттыру, өңделген тауарлар экспортының көлемін ұлғайту арқылы бәсекеге қабілетті өнім шығару. Деректерге жүгінсек, өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің ішкі жалпы өнімдегі үлесі 10,7 пайызға, ал өнеркәсіпте 41,5 пайызға жетті. Бұл ел экономикасындағы қайта өңдеу секторының үлесі артқанын көрсетеді. 2016 жылы Индустрияландыру картасы аясында 878 млрд теңгенің 130 жобасы іске қосылды, 10 мыңнан аса тұрақты жұмыс орны құрылды. Іске қосылған карта жобалары бойынша өткен жылы ғана жалпы сомасы 2,2 трлн теңгеден асатын өнім өндірілді. Ал биыл бағдарлама негізінде 2 жаңа ірі өндіріс ошағын құру жоспарланған.
– Сөзіңізді бөлейін, Мемлекет басшысы жұмысы тоқтап қалған және жобалық қуатын орындай алмай отырған жобаларға қатысты сын айтқан еді. Сол сыннан нәтиже шықты ма? 
– Мемлекет басшысы ақпан айының басында өткен кеңейтілген Үкімет отырысында сол кезеңде мәселесі күрделі жағдайда тұрған 72 жобаға қатысты сын айтқан еді. Бұл 72 жобаның жиырмасы тоқтап қалған болатын. Қалған жобалар  50-30 пайыз аралығындағы төменгі жүктемемен жұмыс істеп тұрды.  Одан кейінгі 2 айда біз әкімдіктермен жұмысты күшейттік. Бұл 72 жобаның әрқайсысымен үш жақты нақты жұмыс істеу жоспарына қол қойылды. Олар: біздің министрлік, әкімдіктер және осы кәсіпорындардың иелері. Бүгінгі күні 23 жоба өзінің жобалық қуаттылығынан 50 пайыздан артық өнім шығарып жатқанын айта кетейін. 15 жоба әзірге тоқтап тұр. Мұның ішіндегі 6 немесе 7 жоба бұдан әрі жұмыс істемейді. Ал қалған жобаларды тығырықтан алып шығуға мүмкіндік бар. Жарты жыл ішінде осы 72 жобаның жартысының қуаттылығын 50 пайызға немесе одан да жоғары көрсеткіште көтеріп, жұмыс істетуді жоспарлап отырмыз. Бұл жағдайды үнемі бақылауда ұстайтын боламыз. Апта сайын селекторлық режімде әр кәсіпорынның басшыларымен сөйлесіп отырмыз. Амандық болса, алдағы уақытта кәсіпорындардағы күрделенген мәселені толық шешеміз және оған көзіміз жетіп отыр. Сондықтан, сіздің сұрағыңызға сыннан оң нәтиже шығардық деп толық жауап бере аламын.  
– Министрліктің жұмыс ауқымы үлкен. Көлік инфра­құры­лымын дамыту міндеті де сіздерге жүктеліп отыр. Мәсе­лен, «Нұрлы жол» мемлекеттік бағ­дар­ламасы аясында ілкімді істер атқарылып жатқанын білеміз. Нәтижелі көрсеткіштеріне тоқталсаңыз.
– Иә, көлік инфрақұрылымын кеңірек жаңғырту жұмыстары мен көлік дәліздерін дамытуға бағыт­талған «Нұрлы жол» бағдарламасы жүзеге асырылуда. «Нұрлы жол» бағдарламасының негізгі жобалары республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының реконс­трукциясын және құрылысын қамтиды. Жалпы, 2010 жылдан бастап республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының 5 мың километрінде реконструкция және күрделі жөндеу жүргізілді. Нәтижесінде, қазір республикалық маңызы бар автомобиль жол­дары­ның 85 пайызы және облыстық, аудандық маңызы бар автомобиль жолдарының 65 пайызы  жақсы және қанағаттанарлық жай-күйде. Ел аумағында жалпы қолданыстағы автомобиль жолдарының ұзақтығы 96,5 мың км. Соның ішінде, рес­публикалық желі – 23,7 мың шақырым, ал жергілікті желі – 72,8 мың шақырым. 2015-2016 жылдары автожол жобаларын орындауға 616 млрд теңге – оның 329 млрд теңгесі Ұлттық қордан бөлінді. Бөлінген қаражат толық игерілді. Бөлінген қаржыға 9 жоба іске асырылды: Батыс Еуропа – Батыс Қытай, Орталық – Оңтүстік, Орталық – Шығыс, Бейнеу – Ақ­тау, Алматы – Өскемен, Астана – Петропавл, Жезқазған – Пет­ропавл, Ақтөбе – Атырау және Орал – Каменка. Жалпы, жол-құрылыс жұмыстарымен Қазақ­станның 12 аймағындағы 2 мың км қамтылды. Батыс Еуропа – Батыс Қытай транзиттік дәлізі, Астана – Теміртау, Алматы – Қапшағай, Қапшағай – Балпық би, Бейнеу – Шетпе және Көкшетау – Петропавл учаскелері бойынша қозғалыс толық ашылды. Сонымен қатар, Павлодарда Ертіс өзені арқылы өтетін ұзақтығы 12 шақырым болатын, Орталық Азиядағы ең ірі көпір өткелінің құрылысы аяқталды. Барлық жобаларда 75 мың адам жұмыс істеді. Осы тұста айта кететін бір жайт, материалдардың 90 пайызын отандық өндірушілер дайындады. 
– Нақтыласаңыз, биыл қандай бағыттарда жол құры­лысы аяқталады?
– 2016 жылы Қазақстан Рес­пуб­ли­касы көлік жүйесінің инфра­құ­рылымын дамытудың және ық­пал­дастырудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдар­ламасы «Нұрлы жол» мемле­кет­тік бағдарламасымен біріктірілді. Енгізілген өзгерістер бойынша 2017-2019 жылдары бағдарлама аясында ұзақтығы 4,4 мың шақырым, құны 1,7 трлн теңгенің  23 жобасын іске асыру көзделген. Биылғы жылы автожолдар реконструкциясына 356,2 млрд теңге, оның ішінде Ұлттық қордан 143,5 млрд теңге бөлінді. Астана – Қарағанды, Орталық – Шығыс, Бейнеу – Ақтау, Орталық – Батыс, Қапшағай – Талдықорған, Петропавл – Ресей шекарасы және Орал – Каменка сияқты ұзақтығы 602 шақырым болатын 7 ауыспалы жобада жұмыстар жалғасып, биылғы жылдың соңында аяқтау жоспарланған. Республикалық бюджет және халықаралық қаржы институттарының қаражаттары есебінен жалпы ұзақтығы 3,2 мың шақырым болатын 16 жаңа жобаның реконструкция­сы басталмақ. Олар: Ақтөбе – Мақат, Атырау – Астрахань, Күрті – Бурылбайтал, Бурылбайтал – Балқаш, Мерке – Бурылбайтал, Талдықорған – Өскемен, Ұзынағаш – Отар, Жетібай – Жаңаөзен, Қалбатау – Майқапшағай, Үшарал – Достық, Бейнеу – Ақжігіт, Қостанай – Денисовка, Щучье – Зеренді, Астананың оңтүстік-батыс айналма жолы, Осинов асуы, Таскескен – Бақты. Жалпы, автожолдар реконструкциясының жұмыстарына 100 мыңнан астам адам тартылатын болады. Біз осылайша еліміздегі маңызды жол­дарды жөндеумен қатар көп­теген азаматтарымызға жұмыс тауы­п беріп отырмыз. Бұл да үлкен көр­сеткіш десем, артық айтқандық болмас. 
– Жеңіс Махмұтұлы, енді «Нұр­лы жер» бағдарламасының басым міндеттеріне тоқталсаңыз. Биыл бағдарлама аясында қан­ша шаршы метр тұрғын үй пай­далануға берілмек?
– Сұрағыңыз қазіргі уақыттағы ең өзекті мәселені қозғайды. Сондықтан, оқырманға түсінікті болу үшін мейлінше кеңірек тоқталып өтейін. 2017 жылдан бастап тұрғын үй құрылысының барлық мәселелері жаңа «Нұрлы жер» тұрғын үй құрылысы бағдар­ламасына қосылғанын жақсы біле­сіздер. Бағдарлама елдегі тұрғын үй мәселелерін негізгі алты мін­детті іске асыру арқылы кешенді шешуге бағытталып отыр. Бірінші, ипотекалық несие бе­рудің қолжетімділігін арттыру, екінші, жеке құрылыс салушыларды тұрғын үй салуға  ынталандыру, үшінші, тұрғын үй құрылыс жинақтары жүйесі арқылы өткізілетін несиелік тұрғын үй салу, төртінші, халықтың әлеуметтік жағынан осал топтары үшін жалға берілетін тұрғын үй қорын құру, бесінші, жеке тұрғын үй құрылысын дамыту және халықты жалға берілетін және коммерциялық тұрғын үйлермен қамтамасыз ету. Жалпы, биыл бағдарлама аясында 10,2 млн шаршы метрден астам тұрғын үй пайдалануға берілмек. Бұл 100 мыңға жуық пәтер. Жергілікті атқарушы органдарда кезекте тұрғандар үшін коммуналдық тұрғын үй құрылысына 2017 жылы республикалық бюджеттен 596,9 млн теңге бөлінді. Жас отбасыларға арналған тұрғын үй құрылысына биыл республикалық бюджеттен 1113,97 млн теңге бөлінген болатын. «Қазақстан ипотекалық компаниясы» ұйымы мен «Самұрық-Қазына» қоры арқылы да жалға берілетін және коммерциялық тұрғын үй құрылыстары бойынша келісімдер жасалды. Осы тұста тағы бір айта кететін жайт, биыл жалпы алаңы 106,1 мың шаршы метр болатын жалға берілетін тұрғын үйді пайдалануға беру жос­парлануда. Былайша айтқанда, бұл – 1624 пәтер... 
– «Қазан аузы жоғары» дейік. Қоныс тойы көп болсын. Бірақ, біз жылдың бірінші тоқсанын аяқтадық, екінші тоқсанға аяқ бастық. Осы сала бойынша қандай да бір жетістік немесе оң көрсеткіш бар ма?
– Министрлік жұмысын бағамдасаңыз, барлық салалар бойынша оң өзгерістер болып жатқанын байқар едіңіз. Мен мұны толық жауапкершілікпен  айта аламын. Соның ішінде тұрғын үй саласында да жетістіктер бар. Өткен 1-тоқсанның қорытындысы бойынша жалпы алаңы 3,1 млн шаршы метр болатын тұрғын үйдің құрылысы аяқталып, тапсырылды. Жалпы, республика бойынша барлығы 25 230 баспана пайдалануға берілді. Оның ішінде 7 701 жеке тұрғын үй және көп қа­бат­ты үйлердегі 17 529 пәтер бар. Бұл 2016 жылдың сәйкес кезеңі­мен салыстырғанда жоғары көрсет­кішке ие. Яғни, тұрғын үй саласы үшін биылғы жыл жақсы басталды деп айтуға толық негіз бар. 
– Тақырып ауанын өзгерт­сек... Қазақстан шет елдермен ха­лықаралық әуе байланысын кеңейтіп келеді. Мысалға, ЭКСПО-2017 көрмесі кезінде бірқатар әуе рейстері ашылатынын айтып қалдыңыз...
– Министрлік халықаралық бағыттардағы әуе тасымалын арттыру мақсатындағы жоспарлы жұмысын жалғастыруда. Мәселен, өткен жылы 7 халықаралық бағытта әуе рейсі ашылды. Осы тұста айта кетуіміз керек, халықаралық бағыттағы сұраныстар жыл сайы­н артып келеді. Мәселен, алдағы айда Астанада өтетін ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуіміз, сондай-ақ, «Астана» халықаралық қаржы орталығын дамытуға байланысты Қазақстан мен Еуропа елдері арасында шетелдік әуе компаниялармен бірлесіп жаңа бағыттар ашу жоспарланып отыр. 8 мамырдан бастап польшалық «LOT Polish Airlines» әуе компаниясы Астана – Варшава бағытында аптасына 4 рет қатынайтын жаңа әуе рейсін ашты. Сондай-ақ, Астана – Будапешт арасындағы алғашқы әуе қатынасы 1 маусымда ашылады. 19 маусымнан бастап «Finn Air» әуе компания­сы Астана – Хельсинки бағытында аптасына 2 рет қатынайтын жаңа бағытты іске қосады. Маусым айынан бастап Астана – Бейжің бағытында аптасына 3 рет «Air China» ұшақтары қатынайды. Қазақстандық әуе компаниялар да халықаралық бағыттар бойынша өрісін кеңейтпек. Маусым айынан бастап «Эйр Астана» әуе компаниясы Астана – Улан – Батор, «SCAT» әуе компаниясы Астана – Ереван жаңа әуе рейсін ашады. 
– Мұндай жаңалықтарды жалпы көлік қатынасы, оның ішінде темір жолға қатысты да айта аласыз ба? Болжам бойынша ЭКСПО-2017 көрмесі қар­саң­ын­да Астанаға жан-жақтан пойыз­бен қатынайтын жолаушы саны көбеймек. Дайынбыз ғой...
– Иә, Астанада ЭКСПО-2017 халық­аралық көрмесі қарсаңында елор­даға келетін халықтың нөпірі көбейеді. Оның бәрін есептеп, алдын ала болжап отырмыз. Осы тұста айта кететін бір жайт, біз ТМД елдерінде баламасы жоқ соң­ғы үлгідегі «Нұрлы жол» жаңа вокзалын пайдалануға бере­міз. Астанадағы жаңа вокзал тәу­лігіне шамамен 35 мыңға жуық жолаушыға қызмет көрсете алатын болады. Мұнда жолаушылар үшін барлық жағдайлар қарастырылған. Жаңа вокзал 1 маусымда толық іске қосылады. Көрме кезінде Астанаға өңірлерден қосымша 14 жолаушылар және қала маңындағы пойыздар қатынайды. Жолаушылар ағынын темір жол көлігімен қамтамасыз ету үшін Астана темір жол стансасы арқылы жүретін бағыттарды 44-тен 58-ге дейін ұлғайту жоспарлануда. 
– Жеңіс Махмұтұлы, сұх­ба­тымызды инвестиция тақы­ры­бымен қорытын­дыласақ. Тіке­лей шетелдік инвестиция қандай салаларға тартылды және нәтиже қандай?
– Ел экономикасына инвестиция тарту мемлекеттің маңызды басымдықтарының бірі екені белгілі. Министрлік Мемлекет бас­шысының Қазақстанның инвес­тициялық стратегиясын әзірлеу жөніндегі тапсырмасы бойынша жұмыс істеп жатыр. Осы орайда айта кету керек, Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың тапсырмасымен  «KAZAKH INVEST» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы құрылды. Оның негізгі міндеті – Қазақстан Үкіметі атынан ірі инвесторлармен және мақсатты трансұлттық компаниялармен келіссөздер жүргізу. Қазіргі уақытта аймақтарда инвесторларға қызмет көрсететін 19 сектор жұмыс істейді.  Бұдан басқа да кешенді шаралар жүзеге асырылуда. Жалпы, елімізге тартылған тікелей шетелдік инвестицияға тоқталар болсам, 2016 жылы бұл көрсеткіш 20,6 млрд долларды құрады. Бұл 2015 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 40 пайызға өскенін көрсетіп отыр. Мәселен, ақпараттық технологияларда – 9,7 есе, электрмен қамту – 5,9 есе, кен өндіру өнеркәсібі – 2 есе, құрылыс – 84,5 пайыз, саудада – 51 пайыз, өңдеу өнеркәсібінде 48,3 пайызға көбейгенін көріп отырмыз. Бұл ретте өңдеу өнеркәсібінің кейбір салаларындағы тікелей шетелдік инвестиция фармацевтика өнімдерінде – 8 есе, металлургия өнеркәсібінде – 85,8 пайы­з, ағаш және қағаз өнімдерінің өндірісінде 74 пайызға артқан. Тікелей шетелдік инвестицияның қомақты бөлігі Нидерланд, АҚШ, Швейцария, Франция, Қытай, Ресей, Бельгия, Ұлыбритания сияқты елдерден келеді. Жалпы, елімізде инвесторлар үшін қолайлы жағдайлар жасалған. Мұндай шаралар әлі де жетілдірілу үстінде.
– Әңгімеңіз үшін рахмет.

Әңгімелескен Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу