Онлайн-озбырлықтан қалай сақтануға болады?

Бүгінгінің баласы үйден шықпай-ақ, көзге көрінбейтін кесірге ұрынып қалатынын ұға бастадық қой. Қазіргі таңда компьютерде омалып отырған баланы онлайн-озбырлықтан сақтандыру үшін әр мемлекет өз бетінше шаралар қабылдауға мәжбүр болуда. Көрші Ресей балалар мен жасөспірімдерге әлеуметтік желілерге кіруге шектеу қоюды заңдық тұрғыда реттеуге кірісті.
Егемен Қазақстан
29.06.2017 4988
2

Қысқасы, замананың кө­кей­кес­ті мәселесіне орай, «Кас­пер­с­кий зертханасы» +18 ақпарат, әлеу­мет­тік желі­лер­дегі қауіпті топтар, онлайн-қудалау төңірегінде іргелі зерт­теулер жүргізіп, интернеттен ке­летін кесапаттар туралы ресми мәлімдеп отыр. 

Былтырдан бері 21 елде сауалдама жүргізген «Касперский зерт­ханасы» зерттеуіне қарағанда, Қазақ­стан­да ата-аналардың 57 пай­ызы бала­ла­рының интернетке тәуелді болуынан қауіптенеді. Жә­не балаларының әлеу­меттік же­лілерден жасына сай кел­­мей­тін ақпаратты қарайтынына алаң­дай­ды. Өкініштісі, жағдай осындай болып тұрғанына қарамастан, әлі де маңдайына тимеген әке-ше­шенің көпшілігі балалардың интернет-қауіп­сі­здігіне жеткілікті көңіл бөлмейді. Ал Қазақстандағы ата-аналардың 18 пайызы өз ба­лаларының желідегі іс-әрекеті жай­лы ештеңе білмейді. Мұны нақ­ты зерттеулер айғақтап отыр.

Не десек те, интернеттің кіш­к­ен­тай қонақтарын торуылдайтын қа­ра ниетті топтар жеткілікті. Үй­дегі жеткіншек ұл мен қыз +18 кон­тентімен кездейсоқ немесе әде­йі кезігуі мүмкін. Бұл жер­­де әңгіме порнографиялық па­­рақ­ша­лар туралы ғана емес, есір­ткілер мен су­ицид, зорлық-зом­былық көріні­с­тері мен қауіпті хоб­би туралы да бо­лып отыр. Әлеу­меттік желілерде жас­өс­пі­рім­дер бейтаныс адамдармен жиі сөй­леседі. Мұның өзі оларға қау­і­п төндіреді: монитордың арғы жа­ғын­да отырып алып, баламен оның құрдасы ретінде танысатын адам­ның кім екені беймәлім. Ата-ана­ның ойынқұмарлық, фишинг, зи­янды бағдарламалар си­яқты ере­сек­­терге тән дерттердің ба­ла­ларға да оңай ауыз салатынын қаперде ұс­тағаны абзал. 
«Касперский зертханасы» са­рап­шылары Қазақстандағы жас ин­тернет-қолданушылар қы­зы­ға­тын жайттарды зерттей келе, олардың интернет-бел­сенділігінің 77 пайызы қарым-қаты­нас құрал­да­рына, яғни көп жағдайда әлеу­­меттік желілерге қатысты еке­нін анық­тады. Қазақстандағы нө­мірі бірін­ші әлеуметтік желі – «ВКонтакте» (оған барлық осын­дай сайтқа кіру көле­мі­нің 65% тиесілі). Салыстырар бол­сақ, «Одноклассникиге» әлеуметтік же­лілерге қосылудың жалпы кө­лемінің 25%-ы, Facebook-ке тек 6%-ы тиесілі. Әр алуан қауіп-қа­тер­дің басым бөлігі жоға­ры­дағы әлеу­меттік желілерде шо­ғыр­лан­ған. Балалар үшін кең тараған әрі жылдам күшейіп келе жатқан қауіп. 

Сорақысы сол, «ВКонтакте» же­лі­сін­дегі есірткілер, алкоголь, қа­тыгездік, анорексия, порно, суи­цид, қару-жарақ жайлы ақ­па­ра­тта­ры бар топтар мен «впискалар» қа­зір оңаша үйде өтетін кештерде та­нымал және оған кей жағдайда кез келген адам қатысуы мүмкін. 

«Бір жағынан алғанда әлеу­мет­тік желілер балалар үшін сон­ша­лықты қауіпті емес. Керісінше, бұл – олардың өз құрдастарымен қа­рым-қатынасы мен әлемді танудың ерекше әдісі. Бірақ өмірлік тәжірибесінің жоқтығынан ба­лалар әлеуметтік желілердегі қара ниет­ті әрекеттердің келеңсіз салдарына ұрынып қалатынын ұға бермейді. Бұл жайт баланың пси­хологиясына, жеке басының қау­іпсіздігіне қатер төн­діруі мүм­кін», – дейді «Касперский зер­т­­ханасының» балалардың ин­тер­нет-қауіп­сіздігі жөніндегі са­рап­шы­сы Дарья Лосева. – Оның өзінше, ата-ана­лард­ың негізгі міндеті – ба­ла­ға әлеуметтік желілер арқылы кім­мен сөйлесуге болатынын, кіммен сөй­лесу өте қауіпті екенін үйрету ке­рек. 

Осы мәселеге орай мамандар бала­ла­рға онлайн-озбырлыққа душар бол­мау­дың жолын үй­ре­тетін Kaspersky Safe Kids сияқты арнайы бағдарламалар бар екенін алға тартты. Ерінбей қараса, мұн­дай бағдарламалар ересектерге на­ғыз қауіп-қатерді дер кезінде бай­қауға да көмектеседі.
«Мен «Синий кит» және басқа да топтар пайда болғанда интернет қауіп­сіз­дігі туралы ойлана бастадым. Ең ал­дымен үлкен ұлыммен сөйлестім. Бұл жайында балалар 9-10 жасқа келген­де әңгімелесуге болады деп ойлай­мын. Баланың әлеуметтік желідегі уақытын шектеуге болады. Теріс пиғыл­ды топтардың қандай болатынын, нені қарауға болмайтынын, қандай сілте­ме­лерді мүлдем ашпаған дұрыс еке­нін түсіндіру қажет. Желіде баланың әре­ке­тін ұрыс-керіске ұластырмай, байыппен бақылаған дұрыс. Сондықтан бала­ның қандай сайттарға қашан кір­генін білуге мүмкіндік беретін бағ­дар­ла­­маны қолданған өте тиімді. Оны тал­­да­ғанда, қандай да бір әрекеттердің ал­дын алуға бо­­лады», – дейді интернет-қол­да­ну­шыларды қорғау талпынысын қол­­дайтын белгілі журнали­ст, қо­ғам қайраткері Жанна Ахметова. 

Осы мәселені бұқарамен бөлісу ке­­рек деп есептеген мамандар БАҚ өкіл­дерімен өткен кездесуде «Кас­п­ер­­ский зертханасының» шешім­дер қо­рында балаларды интернетте қор­ғау­ға бағытталған Kaspersky Safe Kids өнімі, сонымен қатар, барлық құрылғыға ар­налған Kaspersky Internet Security-де және «Ата-ана бақылауы» ат­ты модуль бар екенін айтады. Бұл бағдарламалар ата-аналарға құ­рыл­ғының пайдалану уа­қы­тын бақылауға, интернетке кіру кес­те­сін реттеуге және ба­ланың өз гаджетін қол­дануға ке­тіретін уақытының есебін алу­ға көмектеседі. Бұған қоса, баланы ересектерге арналған контентті қарау­дан қорғап, ата-ананы кибербуллинг бел­гілері арқылы хабар­дар етіп отырады. Шалынған қо­ңыраулар, СМС-тер мен тағы бас­қа­лардың статистикасын ұсынады. Жуырда Kaspersky Safe Kids-те баланың «ВКонтакте» әлеу­меттік желісіндегі топтары мен пабликтарына мониторинг жүргізу қызметі пайда болған.    

Айнаш Есали,
«Егемен Қазақстан»

Алматы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу