Онлайн-озбырлықтан қалай сақтануға болады?

Бүгінгінің баласы үйден шықпай-ақ, көзге көрінбейтін кесірге ұрынып қалатынын ұға бастадық қой. Қазіргі таңда компьютерде омалып отырған баланы онлайн-озбырлықтан сақтандыру үшін әр мемлекет өз бетінше шаралар қабылдауға мәжбүр болуда. Көрші Ресей балалар мен жасөспірімдерге әлеуметтік желілерге кіруге шектеу қоюды заңдық тұрғыда реттеуге кірісті.
Егемен Қазақстан
29.06.2017 5589
2

Қысқасы, замананың кө­кей­кес­ті мәселесіне орай, «Кас­пер­с­кий зертханасы» +18 ақпарат, әлеу­мет­тік желі­лер­дегі қауіпті топтар, онлайн-қудалау төңірегінде іргелі зерт­теулер жүргізіп, интернеттен ке­летін кесапаттар туралы ресми мәлімдеп отыр. 

Былтырдан бері 21 елде сауалдама жүргізген «Касперский зерт­ханасы» зерттеуіне қарағанда, Қазақ­стан­да ата-аналардың 57 пай­ызы бала­ла­рының интернетке тәуелді болуынан қауіптенеді. Жә­не балаларының әлеу­меттік же­лілерден жасына сай кел­­мей­тін ақпаратты қарайтынына алаң­дай­ды. Өкініштісі, жағдай осындай болып тұрғанына қарамастан, әлі де маңдайына тимеген әке-ше­шенің көпшілігі балалардың интернет-қауіп­сі­здігіне жеткілікті көңіл бөлмейді. Ал Қазақстандағы ата-аналардың 18 пайызы өз ба­лаларының желідегі іс-әрекеті жай­лы ештеңе білмейді. Мұны нақ­ты зерттеулер айғақтап отыр.

Не десек те, интернеттің кіш­к­ен­тай қонақтарын торуылдайтын қа­ра ниетті топтар жеткілікті. Үй­дегі жеткіншек ұл мен қыз +18 кон­тентімен кездейсоқ немесе әде­йі кезігуі мүмкін. Бұл жер­­де әңгіме порнографиялық па­­рақ­ша­лар туралы ғана емес, есір­ткілер мен су­ицид, зорлық-зом­былық көріні­с­тері мен қауіпті хоб­би туралы да бо­лып отыр. Әлеу­меттік желілерде жас­өс­пі­рім­дер бейтаныс адамдармен жиі сөй­леседі. Мұның өзі оларға қау­і­п төндіреді: монитордың арғы жа­ғын­да отырып алып, баламен оның құрдасы ретінде танысатын адам­ның кім екені беймәлім. Ата-ана­ның ойынқұмарлық, фишинг, зи­янды бағдарламалар си­яқты ере­сек­­терге тән дерттердің ба­ла­ларға да оңай ауыз салатынын қаперде ұс­тағаны абзал. 
«Касперский зертханасы» са­рап­шылары Қазақстандағы жас ин­тернет-қолданушылар қы­зы­ға­тын жайттарды зерттей келе, олардың интернет-бел­сенділігінің 77 пайызы қарым-қаты­нас құрал­да­рына, яғни көп жағдайда әлеу­­меттік желілерге қатысты еке­нін анық­тады. Қазақстандағы нө­мірі бірін­ші әлеуметтік желі – «ВКонтакте» (оған барлық осын­дай сайтқа кіру көле­мі­нің 65% тиесілі). Салыстырар бол­сақ, «Одноклассникиге» әлеуметтік же­лілерге қосылудың жалпы кө­лемінің 25%-ы, Facebook-ке тек 6%-ы тиесілі. Әр алуан қауіп-қа­тер­дің басым бөлігі жоға­ры­дағы әлеу­меттік желілерде шо­ғыр­лан­ған. Балалар үшін кең тараған әрі жылдам күшейіп келе жатқан қауіп. 

Сорақысы сол, «ВКонтакте» же­лі­сін­дегі есірткілер, алкоголь, қа­тыгездік, анорексия, порно, суи­цид, қару-жарақ жайлы ақ­па­ра­тта­ры бар топтар мен «впискалар» қа­зір оңаша үйде өтетін кештерде та­нымал және оған кей жағдайда кез келген адам қатысуы мүмкін. 

«Бір жағынан алғанда әлеу­мет­тік желілер балалар үшін сон­ша­лықты қауіпті емес. Керісінше, бұл – олардың өз құрдастарымен қа­рым-қатынасы мен әлемді танудың ерекше әдісі. Бірақ өмірлік тәжірибесінің жоқтығынан ба­лалар әлеуметтік желілердегі қара ниет­ті әрекеттердің келеңсіз салдарына ұрынып қалатынын ұға бермейді. Бұл жайт баланың пси­хологиясына, жеке басының қау­іпсіздігіне қатер төн­діруі мүм­кін», – дейді «Касперский зер­т­­ханасының» балалардың ин­тер­нет-қауіп­сіздігі жөніндегі са­рап­шы­сы Дарья Лосева. – Оның өзінше, ата-ана­лард­ың негізгі міндеті – ба­ла­ға әлеуметтік желілер арқылы кім­мен сөйлесуге болатынын, кіммен сөй­лесу өте қауіпті екенін үйрету ке­рек. 

Осы мәселеге орай мамандар бала­ла­рға онлайн-озбырлыққа душар бол­мау­дың жолын үй­ре­тетін Kaspersky Safe Kids сияқты арнайы бағдарламалар бар екенін алға тартты. Ерінбей қараса, мұн­дай бағдарламалар ересектерге на­ғыз қауіп-қатерді дер кезінде бай­қауға да көмектеседі.
«Мен «Синий кит» және басқа да топтар пайда болғанда интернет қауіп­сіз­дігі туралы ойлана бастадым. Ең ал­дымен үлкен ұлыммен сөйлестім. Бұл жайында балалар 9-10 жасқа келген­де әңгімелесуге болады деп ойлай­мын. Баланың әлеуметтік желідегі уақытын шектеуге болады. Теріс пиғыл­ды топтардың қандай болатынын, нені қарауға болмайтынын, қандай сілте­ме­лерді мүлдем ашпаған дұрыс еке­нін түсіндіру қажет. Желіде баланың әре­ке­тін ұрыс-керіске ұластырмай, байыппен бақылаған дұрыс. Сондықтан бала­ның қандай сайттарға қашан кір­генін білуге мүмкіндік беретін бағ­дар­ла­­маны қолданған өте тиімді. Оны тал­­да­ғанда, қандай да бір әрекеттердің ал­дын алуға бо­­лады», – дейді интернет-қол­да­ну­шыларды қорғау талпынысын қол­­дайтын белгілі журнали­ст, қо­ғам қайраткері Жанна Ахметова. 

Осы мәселені бұқарамен бөлісу ке­­рек деп есептеген мамандар БАҚ өкіл­дерімен өткен кездесуде «Кас­п­ер­­ский зертханасының» шешім­дер қо­рында балаларды интернетте қор­ғау­ға бағытталған Kaspersky Safe Kids өнімі, сонымен қатар, барлық құрылғыға ар­налған Kaspersky Internet Security-де және «Ата-ана бақылауы» ат­ты модуль бар екенін айтады. Бұл бағдарламалар ата-аналарға құ­рыл­ғының пайдалану уа­қы­тын бақылауға, интернетке кіру кес­те­сін реттеуге және ба­ланың өз гаджетін қол­дануға ке­тіретін уақытының есебін алу­ға көмектеседі. Бұған қоса, баланы ересектерге арналған контентті қарау­дан қорғап, ата-ананы кибербуллинг бел­гілері арқылы хабар­дар етіп отырады. Шалынған қо­ңыраулар, СМС-тер мен тағы бас­қа­лардың статистикасын ұсынады. Жуырда Kaspersky Safe Kids-те баланың «ВКонтакте» әлеу­меттік желісіндегі топтары мен пабликтарына мониторинг жүргізу қызметі пайда болған.    

Айнаш Есали,
«Егемен Қазақстан»

Алматы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу