Қаржы игеру қарымдылықты қалайды

Еліміз биыл ішкі жалпы өнімнің тұрақты өсімін 5 пайызға дейін жеткізуді көздейді. Бұған қажетті әлеует те жоқ емес. Тек, тынымсыз жұмыс, тиімді шешімдер қажет. Әрине, оған қоса бюджеттің берекелі игерілуіне икемделу де керек-ақ.
Егемен Қазақстан
24.07.2017 1932
2

Үкімет алты айда атқарылған жұмысты қорытын­дылап, әлеуметтік-экономикалық тұрғыдағы даму дең­гейімізді жариялады. Нәтиже жаман емес,  ІЖӨ көрсеткіші 4,2 пайызға арт­қаны мәлімделді. Дегенмен, нағыз сынақ кезеңі әлі алда сыңайлы. Премьер-Министр Бақытжан Сағын­таев­тың Үкімет мүшелеріне «босаңсуға болмайтынын» ескертіп, олқылықтарды түзеуді тапсырғаны да  осы­ған дәлел. Үкімет басшысы кейбір кемшіліктерді көріп отырғанын айтып, бюджет қаржысының шығыс бөлі­гі­нің орындалуына мониторинг жүргізу қажеттігін тап­сы­рған еді. Ол қандай кемшіліктер десек, «таяқтың ұшы» бюджет қаржысын игеру жайына келіп тіреледі екен. 

Иә, «пәленше пайызы» игерілмей қалған деген сөзден құтылатын күн тумай тұр. Бұл мәселе биылғы жылдың басында Елбасының қатысуымен өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында да біраз сынға алынып, талқыға түскен болатын. Мемлекет басшысы Үкіметке бюджеттен бөлінген қаржының бір тиынын да рәсуа қылмай, тиімді игеруді ескерткен. Себебі, уақытында игерілмей қалған қаржы жылдың соңында «әйтеуір игерілуі керек екен» деген сылтаумен, орынсыз жұмсалып кету қаупі де жоқ емес. 

«Бөлінген қаржыны игеру» деген термин бар. Жыл бойына ақшаны алмай келеді де, жылдың аяғында қаржы игерілмеді деп айтпасын деп қаржыны қайда болса да шашады. Яғни, тек игерілді деген қорытынды алу үшін осындай қадамға барады», деген еді Мемлекет басшысы кеңейтілген жиында. Осы орайда Президент бұл мәселе қадағалауда болуы тиіс екеніне баса назар аударды. «Қаржы игерілмеген жерде бұл ақшаны алып, игеруге қауқарлы бағыттарға жіберу керек. Бюджетті қорғаған кезде әрбір министрлік түрлі бағыттарға қаржы сұрап келеді. Демек, осының барлығы негізсіз талаптар болғанын білдіреді. Оларды қаржыны игеруге мәжбүрлеудің қажеті жоқ. Келесі жылы осы ведомствоға тиісті сомада қаржыны қысқарту керек», деп тапсырған. Әрине, бұл өткен жылдың соңында игерусіз қалған қаржыға қатысты айтылған. Бірақ биылғы жартыжылдықтың қорытындысында да игерілмеген сомалар анықталып отыр. 

Биылғы жартыжылдықтағы бюджеттің орындалуы жайына тағы бір оралайық. Қаржы министрлігінің мәлі­меттеріне сүйенсек, бюджеттердің барлық деңгей­лерін­де кірістердің өсу қарқыны қамтамасыз етілген. Бірақ бар мәселе сол шығыстарда болып отыр. Шығыстар өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда жарты трил­лионға өскен. Есептеп көріңіз, бұл көрсеткіш 2010 жылдың бюджеті көлемінен 200 млрд теңгеге көп. Енді сол шығыстардың игерілу жайына жекелей тоқталайық. Республикалық бюджет шығыстары 4 406,3 млрд теңгеге, яғни, 99,2 пайызға игерілген. 4,9 млрд теңге үнемделіп, 30 млрд теңге игерілмеген. Бұл атқарылған шығыстардың жалпы көлемінің 0,7  пайызын құрайды.  

«Қаражатты игеру кезінде өнім берушілердің шарттық міндеттемелерді орындамауы, өткізілмеген конкурстар және олардың ұзақ өткізілуі, іс-шараларды өткізу мерзімдерін кейінге қалдыру фактілері әлі де бай­қалады», дейді Қаржы вице-министрі Берік Шол­пан­құлов. Вице-министр бюджет қаржысын неғұр­лым көп игермеген мемлекеттік органдардың тізімін де жариялады. Мәселен, Мәдениет және спорт министрлігі – 7,2 млрд теңгені, Қаржы министрлігі – 7,1 млрд теңгені,  Ауыл шаруашылығы министрлігі – 4,1 млрд теңгені,  Бас прокуратура – 2,7 млрд теңгені, Энергетика министрлігі  2,2 млрд теңгені игермеген. Ал бұл игерілмеулерді бол­дыр­мау үшін бюджеттік бағдарламалар әкімшілері мен жергілікті атқарушы органдар конкурстарды өткізуді, шарттарды жасасуды және оларды уақтылы орындауды созбауға тиістігін ескертті. Әрине, бұл ретте бюджет заң­н­амасының бұзылмауы тағы бар.

Үкімет отырысында айтылған мәлі­меттерде, 64 республикалық бюджеттік бағ­дарламалар бойынша жыл соңында игерілмеу сомалары қалыптасу қаупі бар екені де айтылды. Ол бағдарламалар бо­йынша 119 млрд теңгеге келісімшарттар әлі жасалмаған. Олардың ішінде 19 млрд теңге халықаралық қаржы ұйымдарымен бірлесіп жүзеге асырылатын жобалар бо­йынша бөлінбеген сома екен. Бұл жағдай мемлекеттік органдардың халықаралық ұйымдармен жұмыс жасауға ынталары жоқ екенін көрсетіп отырғандай. «Оларға бюджеттен тікелей қаражат алған, әрине, оңайырақ» дейді Қаржы министрінің орынбасары Б.Шолпанқұлов.

Жергілікті бюджеттердің шығыстары да толық қамтыл­ма­ған. Мәселен, 474,1 млрд теңге сомасында өңірлерге бөлінген нысаналы трансферттер 96,5 пайызға игеріліп, 15,5 млрд теңге игерілмеген. Оның ішінде, 6,3 млрд теңге – Астана қаласына, 3,6 млрд теңге – Алматы қаласына, 1,7 млрд теңге – Қызылорда облысына, 1,1 млрд теңге Ақмола және Жамбыл облыстарына тиесілі. Игерілмеудің негізгі себебі жұмыс кестесінен қалыс қалу, шарттарды кеш жасасу жағдайларымен түсіндірілген. 

Бұл ретте өткен жылдың қорытындысына назар аударған жөн. Қаржы министрлігі­нің ақпаратына сүйенсек, шығындар бо­йынша жоспардың орындалмауы – 145,9 млрд теңгені, соның ішінде Үкіметтің пайдаланылмаған резерві – 75,6 млрд теңгені, үнем  – 34,3 млрд теңгені, игерілмеу 36 млрд теңгені құраған. Сондай-ақ, мемлекеттік тапсырысты орындауға бөлінген 12  млрд теңге пайдаланылмай қалған, 2016 жылы әлеуметтік-экономикалық міндеттерді шешуге бөлінген бюджет қаражатының тиімсіз пайдаланылған сомасы 267,9 млрд теңгені құра­ған. Бастысы, игерілмеудің  негізгі себеп­­тері жылда қайталана беретіні де, бұл салағ­а шынымен мониторинг жүргізіп, нақты шешім­дер қабылдауды қажет ететіндей. 

Әрине, жалпылай алғанда, бүкіл бюджет шығысының 0,7 пайызы ғана игерілмегеніне шүйлігу «тиын санағандай» болып көрінуі мүмкін. Бірақ жоспарлы түрде бюджеттен бөлінген қаржының әрбір тиынының өз шешетін мәселесі бар екенін естен шығармаған абзал. Тіпті, қазіргідей жаһандық экономика дағдарыс дертінен толық айыға алмай отырған келеңсіз кезеңде арқаны кеңге салуға болмасы анық. Ал өткен жылы әлемдік тау­ар нарығындағы қолайсыз конъюнктура, мұнай секторында өндіріс көлемдерінің қысқаруы Ұлттық қорға түсетін түсімдер­дің азаюына әкеп соққанын, Ұлттық қорға түсетін түсімдер 10,8 трлн теңгеге немесе 2015 жылмен салыстырғанда 8 еседен көп 

Динара Бітік,

"Егемен Қазақстан"

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу