Қаржы игеру қарымдылықты қалайды

Еліміз биыл ішкі жалпы өнімнің тұрақты өсімін 5 пайызға дейін жеткізуді көздейді. Бұған қажетті әлеует те жоқ емес. Тек, тынымсыз жұмыс, тиімді шешімдер қажет. Әрине, оған қоса бюджеттің берекелі игерілуіне икемделу де керек-ақ.
Егемен Қазақстан
24.07.2017 1157
2

Үкімет алты айда атқарылған жұмысты қорытын­дылап, әлеуметтік-экономикалық тұрғыдағы даму дең­гейімізді жариялады. Нәтиже жаман емес,  ІЖӨ көрсеткіші 4,2 пайызға арт­қаны мәлімделді. Дегенмен, нағыз сынақ кезеңі әлі алда сыңайлы. Премьер-Министр Бақытжан Сағын­таев­тың Үкімет мүшелеріне «босаңсуға болмайтынын» ескертіп, олқылықтарды түзеуді тапсырғаны да  осы­ған дәлел. Үкімет басшысы кейбір кемшіліктерді көріп отырғанын айтып, бюджет қаржысының шығыс бөлі­гі­нің орындалуына мониторинг жүргізу қажеттігін тап­сы­рған еді. Ол қандай кемшіліктер десек, «таяқтың ұшы» бюджет қаржысын игеру жайына келіп тіреледі екен. 

Иә, «пәленше пайызы» игерілмей қалған деген сөзден құтылатын күн тумай тұр. Бұл мәселе биылғы жылдың басында Елбасының қатысуымен өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында да біраз сынға алынып, талқыға түскен болатын. Мемлекет басшысы Үкіметке бюджеттен бөлінген қаржының бір тиынын да рәсуа қылмай, тиімді игеруді ескерткен. Себебі, уақытында игерілмей қалған қаржы жылдың соңында «әйтеуір игерілуі керек екен» деген сылтаумен, орынсыз жұмсалып кету қаупі де жоқ емес. 

«Бөлінген қаржыны игеру» деген термин бар. Жыл бойына ақшаны алмай келеді де, жылдың аяғында қаржы игерілмеді деп айтпасын деп қаржыны қайда болса да шашады. Яғни, тек игерілді деген қорытынды алу үшін осындай қадамға барады», деген еді Мемлекет басшысы кеңейтілген жиында. Осы орайда Президент бұл мәселе қадағалауда болуы тиіс екеніне баса назар аударды. «Қаржы игерілмеген жерде бұл ақшаны алып, игеруге қауқарлы бағыттарға жіберу керек. Бюджетті қорғаған кезде әрбір министрлік түрлі бағыттарға қаржы сұрап келеді. Демек, осының барлығы негізсіз талаптар болғанын білдіреді. Оларды қаржыны игеруге мәжбүрлеудің қажеті жоқ. Келесі жылы осы ведомствоға тиісті сомада қаржыны қысқарту керек», деп тапсырған. Әрине, бұл өткен жылдың соңында игерусіз қалған қаржыға қатысты айтылған. Бірақ биылғы жартыжылдықтың қорытындысында да игерілмеген сомалар анықталып отыр. 

Биылғы жартыжылдықтағы бюджеттің орындалуы жайына тағы бір оралайық. Қаржы министрлігінің мәлі­меттеріне сүйенсек, бюджеттердің барлық деңгей­лерін­де кірістердің өсу қарқыны қамтамасыз етілген. Бірақ бар мәселе сол шығыстарда болып отыр. Шығыстар өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда жарты трил­лионға өскен. Есептеп көріңіз, бұл көрсеткіш 2010 жылдың бюджеті көлемінен 200 млрд теңгеге көп. Енді сол шығыстардың игерілу жайына жекелей тоқталайық. Республикалық бюджет шығыстары 4 406,3 млрд теңгеге, яғни, 99,2 пайызға игерілген. 4,9 млрд теңге үнемделіп, 30 млрд теңге игерілмеген. Бұл атқарылған шығыстардың жалпы көлемінің 0,7  пайызын құрайды.  

«Қаражатты игеру кезінде өнім берушілердің шарттық міндеттемелерді орындамауы, өткізілмеген конкурстар және олардың ұзақ өткізілуі, іс-шараларды өткізу мерзімдерін кейінге қалдыру фактілері әлі де бай­қалады», дейді Қаржы вице-министрі Берік Шол­пан­құлов. Вице-министр бюджет қаржысын неғұр­лым көп игермеген мемлекеттік органдардың тізімін де жариялады. Мәселен, Мәдениет және спорт министрлігі – 7,2 млрд теңгені, Қаржы министрлігі – 7,1 млрд теңгені,  Ауыл шаруашылығы министрлігі – 4,1 млрд теңгені,  Бас прокуратура – 2,7 млрд теңгені, Энергетика министрлігі  2,2 млрд теңгені игермеген. Ал бұл игерілмеулерді бол­дыр­мау үшін бюджеттік бағдарламалар әкімшілері мен жергілікті атқарушы органдар конкурстарды өткізуді, шарттарды жасасуды және оларды уақтылы орындауды созбауға тиістігін ескертті. Әрине, бұл ретте бюджет заң­н­амасының бұзылмауы тағы бар.

Үкімет отырысында айтылған мәлі­меттерде, 64 республикалық бюджеттік бағ­дарламалар бойынша жыл соңында игерілмеу сомалары қалыптасу қаупі бар екені де айтылды. Ол бағдарламалар бо­йынша 119 млрд теңгеге келісімшарттар әлі жасалмаған. Олардың ішінде 19 млрд теңге халықаралық қаржы ұйымдарымен бірлесіп жүзеге асырылатын жобалар бо­йынша бөлінбеген сома екен. Бұл жағдай мемлекеттік органдардың халықаралық ұйымдармен жұмыс жасауға ынталары жоқ екенін көрсетіп отырғандай. «Оларға бюджеттен тікелей қаражат алған, әрине, оңайырақ» дейді Қаржы министрінің орынбасары Б.Шолпанқұлов.

Жергілікті бюджеттердің шығыстары да толық қамтыл­ма­ған. Мәселен, 474,1 млрд теңге сомасында өңірлерге бөлінген нысаналы трансферттер 96,5 пайызға игеріліп, 15,5 млрд теңге игерілмеген. Оның ішінде, 6,3 млрд теңге – Астана қаласына, 3,6 млрд теңге – Алматы қаласына, 1,7 млрд теңге – Қызылорда облысына, 1,1 млрд теңге Ақмола және Жамбыл облыстарына тиесілі. Игерілмеудің негізгі себебі жұмыс кестесінен қалыс қалу, шарттарды кеш жасасу жағдайларымен түсіндірілген. 

Бұл ретте өткен жылдың қорытындысына назар аударған жөн. Қаржы министрлігі­нің ақпаратына сүйенсек, шығындар бо­йынша жоспардың орындалмауы – 145,9 млрд теңгені, соның ішінде Үкіметтің пайдаланылмаған резерві – 75,6 млрд теңгені, үнем  – 34,3 млрд теңгені, игерілмеу 36 млрд теңгені құраған. Сондай-ақ, мемлекеттік тапсырысты орындауға бөлінген 12  млрд теңге пайдаланылмай қалған, 2016 жылы әлеуметтік-экономикалық міндеттерді шешуге бөлінген бюджет қаражатының тиімсіз пайдаланылған сомасы 267,9 млрд теңгені құра­ған. Бастысы, игерілмеудің  негізгі себеп­­тері жылда қайталана беретіні де, бұл салағ­а шынымен мониторинг жүргізіп, нақты шешім­дер қабылдауды қажет ететіндей. 

Әрине, жалпылай алғанда, бүкіл бюджет шығысының 0,7 пайызы ғана игерілмегеніне шүйлігу «тиын санағандай» болып көрінуі мүмкін. Бірақ жоспарлы түрде бюджеттен бөлінген қаржының әрбір тиынының өз шешетін мәселесі бар екенін естен шығармаған абзал. Тіпті, қазіргідей жаһандық экономика дағдарыс дертінен толық айыға алмай отырған келеңсіз кезеңде арқаны кеңге салуға болмасы анық. Ал өткен жылы әлемдік тау­ар нарығындағы қолайсыз конъюнктура, мұнай секторында өндіріс көлемдерінің қысқаруы Ұлттық қорға түсетін түсімдер­дің азаюына әкеп соққанын, Ұлттық қорға түсетін түсімдер 10,8 трлн теңгеге немесе 2015 жылмен салыстырғанда 8 еседен көп 

Динара Бітік,

"Егемен Қазақстан"

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келіп жетті

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

24.09.2018

Юлия Путинцева WTA жаңартылған рейтингінде 46-орынға көтерілді

24.09.2018

БҰҰ Бас Ассамблеясының 73-ші сессиясы өз жұмысын бастады

24.09.2018

Виктория көліндегі апатта қаза тапқандар саны 225 адамға жетті

24.09.2018

Солтүстік Қазақстанда Жансүгір батырға еңселі кесене тұрғызылды

24.09.2018

Музей қызметкерлеріне үстемеақы төленгені жөн

24.09.2018

Жергілікті ерекшеліктер ескерілсе игі

24.09.2018

Қайрат «қаһарына» мінді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу