Қатыгездік қайдан шығады?

Қазақта: «Мал құлағы саңырау» дей­тін ежелден келе жатқан бір қа­нат­ты сөз бар. Жантүршігерлік сұм­­­дық сойқандар, қаражүрек қия­нат­­­тар болғанда, соны естігенде, көр­­­генде шарасыздықтан, сондай бір азғындық істі жеккөру мен жи­ір­­кеніштен айтылған сөз.
Егемен Қазақстан
11.04.2017 1397
2

Мі­не, қа­­зіргі қазақ қоғамында осын­­дай, мал құлағы болма­са, адам құ­ла­ғы­на аса ауыр есті­лер, түр­пі­дей ти­ер, тіп­­ті, төбе ша­шы­ңызды тік тұр­ғы­­зып тіксіндірер ке­лең­сіз­дік­тер­дің кө­бірек орын алып, соң­ғы уа­қытта тыйылудың орнына арамшөптей қаулап өршіп бара жат­қаны өкіндіреді-ақ.

Алыс-жақын айналамызды ін­дет­тей жайлап, жарқын жақсы­лық­та­ры­мыз­дың өзін жуып-шайып ке­тіп жат­қан, кеудемізді күрсініске тол­тыр­ған сол бір жексұрын келеңсіздіктің аты – қа­тыгездік. Ал енді осы қа­ты­гез­дік не­ден, адамдардың қандай іс-әре­кет а­малдарынан көрініс тауып жа­тыр деген мәселеге келейік. Іштен шық­қан баласын, әлі өмірге көзін ашып үл­гер­мей іңгәлаған шаранасын да­ла­ға, дәретханаға лақтырып жатқан бет­сіз қыздарымыздың бетпақтығынан өзі­міз бетімізді басатын болдық. Апыр-ай, өз сәбиін өлімге қалай қия­ды екен? Жа­у­ыздықпен астасқан на­ғыз аз­ғын қа­­­­тыгездік осы болар. Мұн­дай мұн­дар­­ларды қара жер қалай кө­те­ріп тұр­ға­нына қайран қаласың. Бұл со­ра­қы­лық­­ты ешқандай себеппен, сал­дармен, жағ­даймен, жайсыздықпен ақтап алуға бол­майды.

Асқан қатыгездікпен кісі өлтіру азай­май тұр. Алдын кесіп өткенді, ба­қай­ы-

­ның ұшын байқамай басып кеткенді оң­дыр­май жазалау, «тәубесіне» келтіріп «сы­бағасын» беру салтқа айналыпты. Бі­реу­мен сөзге келіп керісіп қалса да, әріп­те­сі­нен әйелін қызғанса да, анда-санда мау­қын басып, бел суытып жүрген жас то­қал әлдебіреумен әуейі болса да өз сотымен, өз үкімімен өштескенге өлім жазасын кесу дәстүрге еніпті. Нағыз ор­тағасырлық жабайы надандық осы бо­лар. Күйеуіне ерегіскен әйел өшін өгей баласынан алып, өлтіруге тапсырыс беріп, арам пиғылын орындатқан сұм­дықты да көрдік. Осы масқараны жа­саған қазақтың әйелі. Айырылысып кет­кен әйелін артынан аңдып жүріп бен­зин шашып өртеп жіберген өңезді де естіп, «Астапыралла!»  дегенбіз. Сол со­рақылықты істеген басқа емес, өз қа­зағымыздың жігіті. Міне, осындай сұм­дықтардың бірінің ізі басылып ұмы­ты­ла бастаса, тағы бір жерден екін­ші сұм­дық бұрқ ете түседі.

Айдың-күннің аманында жұрттың жа­ға­сын ұстатар қанқұйлы қылмысқа ба­ру, қолын қанға малу, кісі өлтіру еш­бір ақылға сыймайды. Осыншалық қа­ра­жүрек қатыгездік біздің қазақтың қа­ны­нда да, заңында да жоқ еді ғой. Тіп­ті, біреу алдында айыпты болып қал­са да «Алдыңа келсе, атаңның құнын кеш» деп отыратын кешірімді қазақ едік қой. Әй дейтін ажа, қой дейтін қо­жа қалмағаны ма деп те назалануға мәж­бүрміз. Өйткені, қатыгездікті  барын­ша асқындырып, кісі өлтіруші кі­сә­пір­лікті  үдете түскендер қатарында заң және құқық қорғау орындарының қыз­меткерлері жиі-жиі бой көрсетуде. Ха­лықты қылмыстан қорғайтындар сөй­тіп жатса, мұның қасқырға қой ба­қ­­тырғаннан несі артық, қатыгез кі­сі өл­тірушілікке қайтіп тосқауыл қой­мақ­пыз?

Бірақ бізді алаңдататыны ол емес. Заң орындары өз қорасындағы жол­сыз­­дық пен заңсыздықты бізсіз-ақ өз­де­рі жөнге салып, ретке келтіре жатар. Бізді қинайтын да мазалайтын сұ­рақ: бүгінгі қазаққа бұрынғы қазақта бол­ма­ған қатыгездік, қанішерлік қайдан кел­ді? Қазақтың көзін қара тұман шел жауып, бір-біріне неге сонша жау­ы­ғып, қылт етсе бір-бірін пышақтап, ба­у­ы­з­дап, атып, асып, буындырып, тұ­н­­шық­ты­рып, өртеп өлтіруге дайын тұ­ра­ды? Бұл сұрақтың нақпа-нақ жауабын ай­қын­­дап айту да қиын. Бұл арада  түгел қа­­зақты айтып, тұтас халықты қаралап тұр­­мағанымыз түсінікті шығар. Десек те, ­бір биеден ала да, құла да туады де­ген­­дей, арамызда ынсапсыздар, мейма­на­­сы тасығандар, тәрбие көрмеген көр­кеу­делер, күншілдер, көреалмаушылар, оңай олжаға құнығушылар, тағы басқа сұмырайлар мен сұмпайылар жетіп ар­ты­лады. Қанқұйлы қатыгездік те осы­лар­дан, осы тараптан шығып жатыр.

Қаражүректерді жайлаған бұл қа­ты­гездіктен бүгінгі қазақ қоғамының ше­гіп отырған зардап-зияны аз емес. Қат­ты опындырып, көп реттерде қайғы-қа­сі­рет­ке душар етуде. Көп аналар аңырап, әйел­дер жесір, балалар жетім болып қа­луда.  Күні кеше Өскеменде погонды хайуан қанішерлердің қолынан асқан қатыгездікпен қаза тауып қыршынынан қиылған қос өреннің де артта қалған бес баласының көз жасының обалы кімге болмақ? Басынан сөз асырмайтын басқа  пасық та сасық кеуделер алдағы уақ­ыт­та әлі де қатыгездіктің қанды дәс­тү­рін жалғастыра бермек пе? Күллі жұр­т­шы­лық қауым болып ойланатын сұрақ, тол­ғанатын түйткіл осы.

Қатыгездік қазір бүкіл қоғамның ащы жанайқайын туғызуда. Адам жү­ре­гіндегі Алла берген ең үздік қасиеттер – ма­­хаббат пен мейірім, қайырым мен қа­на­ғат екендігін әсте ұмытуға болмайды. Олай болса, осынау қайырымсыздық син­­дромына, талайларды қайғыға баты­рып жатқан қатыгездікке қарсы бүкіл қо­ғам, жалпы халық болып күресу ке­рек­ті­гі күмән тудырмақ емес деп ойлаймыз.


Қорғанбек АМАНЖОЛ, 

«Егемен Қазақстан»




СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу