«Қайғы-құмда қайырлаған жыр-кеме...»

​Сөздің басын тақырыбымыздан бастайық, алдымызға сұрақты қазақтың қалыптасқан дәстүрлі поэзиясында жанға дауа «туған жер топырағын» Табылды әлемінде неге «қайғы-құмға» айналды деп қойсақ, айтар ойдың салмағын «қайырлаулы Жыр-кеме» қолданысы көтеріп тұрғанын көреміз.
Егемен Қазақстан
30.03.2017 4105
2

Дәл осы авторлық қолданыстың төркінін талдар болсақ, «қайырлаған кеме» − адам санасына өзіне тіршілік, өміріне азық берер теңізінен айырылып, уақыт мүжіген қаңқасы мәнін жоғалта бастаған құбылысты елестетеді. Ал өлең мазмұнындағы соны теңеулерге «қайырлаулы Жыр-кеме» нүктесінен келер болсақ, ақынның жанын сыздатқан, оқырманға тосын қолданыс болып көрінер тентек тіркестер «қайғы-құм» да, «ұлы» түрме – ауыл да, «сорлы ақынды» шырмаған «жер-шідер» де қалыпты, түсінікті сипат алар еді...

ХХ ғасыр басында қазақтың зиялы қауымы аса бағалаған, Шәкәрім шығармашылық, ар-ұждан хақында пікір алысып, өзіне ұстаз тұтқан орыстың ұлы жазушысы Л.Толстой «Мінәжатында» өмірге өзін ұстап келген екі тәттісінен де (бала-шаға, шығармашылық) баз кешсе, Табылдыда бұл басқаша,

«Мұңданады туған жерден кете алмай,

Тұлданады жетеріне жете алмай,

Шырмалады жер шідерге сорлы ақын.»

«Тума бауыр тапса-дағы көңілін,

Торығумен өткізуде өмірін,

Туған ауыл дейтін «ұлы» түрмеде...»

«Мұңданған», «торыққан», «шыр­малған»  сорлы ақын «Ауыл»  атты «Ұлы» түрмеде құсалықтан рухани  дағдарысқа, тоқырауға түседі. Сахнаны сағынған ән-жүрек, жыр-көңіл Алып тұлға − Табыл­дының,

Арман ойы болғанменен мәңгі ұлы,

Алматымен тоқайласпай тағдыры.

Кеселі көп, нөсері жоқ өлкеде,

Сағыныштан жан-жүрегі өртене

Жанарының тыйылмайды жаңбыры...».

Алла тағдырына ерекше талантты сый етсе, ...Табылды талантына тағдырын сый еткендей, ол тұла бойын кернеп тұрған жыр-өлеңнің жарқырауын, тот бас­пауын, өткір тілінің қылыштай жүзінің майырылмауын, ән-жырының қанатының қайырылмауын тіледі. Осы арқылы «Таулары жоқ төбесінен бұлт ауған» даласымен сырласты, халқымен қауышты, ең бастысы рухани жалғыздығын жойды. Кішкене өлеңдегі үлкен образ өз жырларында Алматы нөсеріне жанын жау­ратып, Мараттардың рухымен табысты – бұл  Табылдының,

Кеселі көп, нөсері жоқ өлкедегі,..

– өз әлемі, рухани қамалы, қорғанысы еді. Ол «жоғалуды» да мойындады, тек рухани жойылудан қорықты,

...Адамдық ғұмыр біткен күн,

Ақындық ғұмыр бітпесін!

Тағдырдан жоғалып, тарихқа айнала бастаған Табылдының поэтикалық қоры ерекше, шағын да болса жазушылық зертханасы, ақындық мектебі қалды және әкесі Табылдының мақамын айнытпай салар Абыл қалды.

Жалпы, бәрімізге де Алматысыз «...жетпейтіндей бірдеңе...» болады да тұрады, ол рас. Нөсері аз өлкеде жаңбыр жауса «...қататындай Алматы үн» − деп небір сағым-елеске бой алдырамыз, ол да рас. Тек ендігі жерде сол сағым бұлттарға Табылдының да араласып кеткені болмаса... Мүмкін бір арманына жеткен болар, кім білген, жаратылысы ерекше жан еді ғой...    

Жайлы БАЛТОҒАЕВА,

филология ғылымдарының кандидаты

Атырау


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

16.11.2018

Мемлекет басшысы Қазақстанның халық жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісовті қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу