Қайнар Олжай: Жас журналист жайын сияқты болуы керек (Видео)

Бүгін Егемен академиясында қаламгер, журналист Қайнар Олжай дәріс оқыды. Стиль қалыптастыру, мақаланың формасы, журналистикадағы жанр мен жіберілетін қателіктер тұрғысында ой-тәжірибесімен бөлісті.

Егемен Қазақстан
19.10.2018 9061
3333
2222
2222
2222

Академияның екінші маусымындағы екінші дәрісін «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ басқарма төрағасы Дархан Қыдырәлі ашып берді. Қайнар Олжайды «Журналистиканың қаламы жүйрік жампозы» деп таныстырып, Шерхан Мұртаза мен Әбіш Кекілбаевтың кітабын тарту етті.

Дәріс барысында Қайнар Олжай қатысушыларға сұрақ қойып, дұрыс жауап берген екі талапкерге «Қой баққан қиын» атты деректі-романын сыйлады. Қағытпа қалжыңымен, дәйек-дерегімен аудиторияны аузына қаратқан дәріскерге студенттердің ықыласы ерек.

«Болмасаң да ұқсап бақ» деп Абай айтқандай, бүгінгі дәріс тілшілік тіршілікте үздік болсам дейтін талапкерге шабыт сыйлағаны анық. Аға тілшіден бата алған бала тілшілердің болашақта қаламы қарымды журналист болуына тілектеспіз!

Қайнар Олжайдың дәрісінен үзіндіні қаз-қалпында беруді жөн көрдік. 

Жас журналист жайын сияқты болуы керек

Сөз бәрінің анасы. Зейноллла Қабдолов ағамыз «Сөз өнері» деген. Сурет бір өнер болса, театр бір өнер болса, театр мен музыка бір өнер болса, жазу да сондай өнер. Мүсін жасаушылар пластик, саз, қола дейік, айналып келгенде бір материалды қолданады. Сол сияқты біздің сала да тек сөзден тұрады. Ал, енді бұл өнерге кіру үшін жақсылап оқу керек. Журналистердің өз стилі болуы керек. 5 жыл не 10 жыл, мейлі үш ай болсын, журналистің стилі болуы керек. Екі-үш сөйлемін оқығанда қай журналист жазғанын білетіндей болу керек. Жазған үш сөйлеміңді оқып, сені танымаса, сен әлі нағыз журналист емессің. Бұған қалай жетуге болады? Ол үшін бәрін оқу керек. Жайын деген балық болады. Су түбіндегісінің бәрін жұта береді. Жас журналист жайын сияқты болу керек. Отызға дейін оқығандарың ешқашан мидан шықпайды. Отыздан кейін миға қонуы екіталай. Отызға дейін оқығаның сені жүз жасыңа дейін асырайды. Сондықтан, жазылғанның бәрін, көшеде жыбырлаған жазудан бастап, көрінбей жатқан қолжазбаға дейін оқу керек. Сол арқылы сен қалыптасасың. Бір ғажабы, бәрін оқыған адамның саусағы пернетақтада зуылдап, өздігінен құйыла береді.

Мақала жазғанда бес рет оқимын

Ең алғаш шыққан «Бес ғасыр жырлайды» кітабының екі томын, Бауыржан Момышұлының шығармаларын оқу керек. Газет оқымайтындар бар. Ештеңе оқымай, журналист болу мүмкін емес. Кейін өзіңді-өзің оқуың керек.

Мысалы, мақала жазғанда жеке тәжірибемде бес рет оқимын. Алдымен жазамын. Жазу деген – әлем. Оған кіріп, шығу керек. Бізде көбі кіре алмайды, кіргендер шыға алмайды. Екі қате. Ең алдымен басқаны ұмытып, кіммен сөйлессем де жазатын әлемдемін. Дәл қазір мен кезекті мақаланы жазып жүрмін, соның ішінде тұрмын. Қашан жазып бітіргенше сол әлемнен шықпау керек. Нүктесін қойғаннан кейін сол жазғаныңды редактор ретінде оқуың керек. Бізде журналистер өзін-өзі редакциялай алмайды. Тыныс белгіні қойып, әріп қатесі, артық сөйлемдерден құтылу керек. Ой болмаса сөйлем бекер құрылған. Қазір көбі шет тілдерін жақсы меңгерген. Жазғаныңды басқа тілге аударып көрсең, жазған сөйлемің аударылса ол – сөйлем. Аударылмаса – сөйлем емес. Әр сөйлемнің ішінде артық сөзді алып тастау керек. Өзіңді-өзің редакциялап, екінші оқыған кезде ғана мақала болады. Неғұрлым шебер болам десеңдер, соғұрлым аяусыз қысқартуды үйреніңдер. Күні кеше дүниеден өткен Шерағаң «Бір кем дүние» және « Ай мен Айшасының» ішіндегі тараулар да қысқа. Жұматай Сабыржанұлы деген ең мықты журналистің бір мақаласы 5-6  сөйлемнен аспайтын. Бірақ, ғажап жазатын. Осы «Егемен Қазақстанда» Темірхан Медетбектің «Бір ауыз сөзі» болды. Осындай деңгейге жету керек. Енді оқырманның көзімен үшінші рет оқисың. Бұл мақала саған не берді? Редакторға тапсырғаныңнан кейін мақаланың қай жерін түзетті деп қайтадан оқисың. Компьютерде беттеген соң тағы қай жері түсіп қалды екен деп тағы оқимыз. Ең соңында газетті рахаттанып отырып, оқырман ретінде оқимыз. Соның өзінде мақалаға көңіліміз толмайтын.

 Ақмарал АҒЗАМҚЫЗЫ,

Жанболат КЕНЖЕҒҰЛ,

 «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу