Қазақ әні: қытай қорғаны қажет емес

Егемен Қазақстан
08.02.2017 155
3

«Маған бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай болып көрінеді» деп тамсанып таңдай қағыпты Шоқанның досы, орыс зерттеушісі Григорий Потанин. Дәл бай­қаған, әдемі айтқан. Шын мәнін­де де солай еді. Арғы Сегіз сері, Біржан сал, Ақан серінің, бергі Мәди, Балуан Шолақ, Үкілі Ыбырай, Естай, Иманжүсіптің кең далада шырқап салған әндері алты қырдың астынан естіледі екен. Қазақтың әні қазақтың кең даласында емін-еркін өмір сүрді. Сахнасы – кең дала, Қоянды жәрмеңкесі. Тыңдарманы бүкіл халық. Осынау ән сүлейлерінің әрқайсысы бір-бір театр болатын. Сол заманның өзінде қазақ әнінің өз тыңдарманына мереке сыйлап, ұлан-ғайыр эстрада кеңістігіне ұмтылғаны байқалады. Біздің айтпағымыз: қазақ әні әрқашан заманауи, мәңгі жас. Әміре шырқаған «Ағаш аяқ» пен «Балқадиша» Парижді тербеді. «Гәкку» бастаған дәстүрлі әндеріміз ұлттық операмыздың негізіне алынды. Сырнайын құлаштап созған Нартайлар, ат үстінде шырқаған Шашубайлар ше?! Тоғыз октавалы «Толқынды» Қайрат Байбосыновтың орындауында тыңдаған италиялықтар ән құдіретіне бас иіп, қатты таңырқаған деседі. Ал енді «Бурылтайдың», басқа да халық әндерінің, айталық, Ғарифолла Құрманғалиевтің «Он алты қызының» «Досмұқасан» репертуарында ажарлануы да қазақ әнінің мейлінше көпшілдігін, эстрадаға бейімділігін айғақтайды. Халыққа кең танылған, жұрт сүйіп тыңдайтын хиттерге айналған «Елім менің», «Алаш ұраны», «Ақтамбердінің толғауы», «Сарыарқа» мен «Дәурен-айлар» қазақ әнінің киесімен тебірентеді. Енді бір мезеттерінде оркестрмен де, хормен де қосыла шырқап кететін Бекболат Тілеухан әншілігінің бір ғажабы сол, онда қазақтың дәстүрлі әні мен заманау­и эстрадасының озық үлгі-тәжірибелері кіріктіріліп, сұрыпталған синтездік өнер деңгейіне жеткізілген. Осы жағдай бірнеше ойларға жетелейді. Айтылып та, жазылып та жүргеніндей, дәстүрлі әніміздің шет­қақпай көріп, домбыралы өнердің көштен қалыңқырап тұрғаны рас. Бірді-екілі нөмір болмаса, концерттік бағдарламаларға енгізілмейді. Үкілі домбыраны бұлғап ән айтып жатқан әншілерімізді нешеме арнадағы теледидар төрінен де мүлдем сирек көреміз. Жеке немесе ұжымдық концерттерді беріп жатқан болмаса гастрольдік сапарларда жүрген дәстүрлі әншілеріміз жайлы да еш хабардар емеспіз. Әрине, жеке концерт берудің де әуселесі аз емес сияқты. Мықты де­меуші, қамқоршы болмаса, оған қара­жаяу жүрген әркімнің шамасы келе бермейді. Қазақ халқының дәстүрлі ән өнеріне қамқорлық, жанашырлық керек дейміз. Ол қамқорлық аясында кешенді шаралар іске асырылуы керек. Ал енді, екінші жағынан келгенде, қазақта «Жыламаған балаға ем­шек бермейді» деген бір нақыл сөз бар. Көңі­ліміз айтады: Қайрат Бай­босынов ағамыздан бастап Еркін Шү­кіман, Жоламан Құжи­манов, Рамазан Стамғазиев, Ерлан Төлеутай, Елмұра Жаңабергенова, Ерлан Рысқали сынды дәстүрлі әншілеріміз бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып біріксе үлкен күш емес пе? Біздің айтпағымыз: дәстүрлі әншілер өкпешілдің күнін кешпей, өмірлі өнер кеңістігі үшін өздері де өркениетті түрде күрес жүргізуі керек. Осыдан үш-төрт жыл ғана бұрын Алматыда «Адырна» атты ұлттық этнографиялық бірлестік құрылып, Ақан серінің, Біржан салдың, Балуан Шолақтың, Жаяу Мұсаның, Естайдың, Кененнің көп халықты жинаған керемет ән кештері өткізіліп еді. Сонда бай­қағанымыз, дәстүрлі әнге деген ел ықыласы ерекше. Тек тиісті орындардан түсіністік таппай әрі әркімге бір алақан жаюдан шаршады ма, Арман Әубәкір бастаған жақсы жігіттердің белсенділігі кейінгі кезде төмендеп, кеуделерінде халық әнінің алауы бәсеңдеп қалғаны өкінішті. Осы істі жандандырып әкететін, арналы жолға салатын, мүмкіндігі мол азамат болса, қане! Дәстүрлі әнімізді қорғаймыз деп жүріп қызылшеке болып қыза-қыза қазақ эстрадасына тіл тигізетін келеңсіздіктер де орын алып отырғанын несін жасырамыз. Құдды бір дәстүрлі әннің әсерлемей тұрғанына эстрадалық әншілеріміз кінәлі сияқты. Арзан әндер, нашар әншілер жоқ емес, әрине. Десек те, Роза Бағланова, Роза Рымбаевадай күміс көмейлерді берген қазақтың эстрадалық ән өнері туған халқына қалтқысыз қызмет етіп келе жатқаны сөзсіз. Қазақ эстрадасының көш басында Иса Байзақов, оның атақты «Желдірмесі» тұрғанын ұмытпайық. Өзінің ән кешінде Бекболат келістіре шырқаған Манарбек Ержановтың «Паро­возы» да қазақ эстрадасының алғаш­­қы қарлығаштарының бірі еді ғой. Әлі жасап келеді. Дәстүрлі ән де, эстрада да бәрі бір қазақ әні. Бәрі бір ұлттық тамыр­дан нәрленген. Олай болса, дәстүр мен эстраданың арасында қытай қорғанын орнатудың да, бірін-біріне қарсы қоюдың да қажеті жоқ деп білеміз.

Қорғанбек АМАНЖОЛ

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Қалам ұшындағы аманат

20.09.2018

Мағжан поэзиясындағы Ұлы Дала рухы

20.09.2018

Каспий жағалауындағы достық думаны

20.09.2018

Ынтымақтастық нығая түседі

20.09.2018

«Үйеңкінің түбінен үйіріп алған, қобызым»

20.09.2018

Текті төріміз Түркістанды түлетейік!

20.09.2018

Ортақ мүддеге ұмтылыс

20.09.2018

Minez adamnyń taǵdyry ma?

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу