Қазақ осы!

Қадағаңның – атақты ақын Қадыр Мырза-Әлінің «Қазақ осы!» деген атпен кең таралған, тамаша мақамды әнмен шалқыта шырқалатын өлеңін білмейтін адам кемде-кем болар, сірә. Шетелдік мейманға қазақты таныстыру ретімен жазылған өлеңнің айтары астарлы, мағынасы қатпарлы. Осындай форма арқылы кеңестің әр сөзден пәле іздеген қырағы көздерін адастырып кеткен ақын шын мәнінде қазақ деген халықтың жан дүниесін, бекзат болмысын жарқыратып ашып, көзіқарақты жұртқа ұлттың керемет қасиеттерін тамыршыдай тап басып таныта білген.
Егемен Қазақстан
21.07.2017 180
2

Сәл шегініс жасасақ, қазақты басқаларға білгізу, қазақтың атын шығарып таныту Қадырдың алдындағы толқын-толқын тағдырлы ағалардың да негізгі мақсат-мұраттарының бірі болғанына көзіміз жете түспек. Өткен ғасырдың қырқыншы жылдарында өр дауысты Қасым ақын: «Ей, тәкаппар дүние, Маған да бір қарашы. Танисың ба сен мені, мен қазақтың баласы!» деп үлкен тебіреніспен, намысты тектілікпен жырлағаны осыны аңғартады.
Жетпісінші жылдардың басында құрметті ұстазымыз, филология ғылымдарының докторы, белгілі әдебиет зерттеушісі Белгібай Шалабаевтың айтқан бір әңгімесі есімде. Ол кісі Ұлы Отан соғысы кезіндегі бір ұрыста ерлік жасап көзге түссе керек. Соған риза болған командирі әскер сапының алдында алғыс жариялап, өзінің қай ұлт екенін сұрайды... «Мен – қазақпын!» дейді, мақтанышпен айтады. Бірақ командир де, сол арадағы басқалар да қазақты білмейді, ондай ұлттың барынан бейхабар болып шығады. Бұған назаланған Белгібай ағамыз енді қазақтың атақты адамдарын еске түсіріп айта бастайды. Шоқан Уәлиханов, Абай Құнанбаев, Ыбырай Алтынсарин. Олар жайлы да естімеген. Ол кезде халық жауы санатындағы Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров, Бейімбет Майлиндердің атын да атауға болмайды. Сәбит Мұқанов пен Мұхтар Әуезовті де біле қоймайды. Содан, «Қиналған Жамбыл жері осы» дегендей, туған халқының жалпақ қауымға мәшһүр бірде-бір адамын таба алмай әрі намыстанып, әрі қатты қысылған ағамыздың аузына дес бергенде Жамбыл түсіпті. Жамбыл ақынның «Ленинградтық өренім» өлеңінің «Правдада» басылып, радиодан оқылып, дүркіреп тұрған кезі. Өзі де қуанып кетіп: «Жамбыла Жабаева знаете?!» депті. Сол сәтінде командир де, солдаттар да: «Знаем, знаем!» деп шулап қоя беріпті. Сонда мақтанып мерейленген жауынгер ағамыз: «Вот, я – казах!» деген екен саңқылдап.
Иә, ұлттық сезім өте нәзік нәрсе. Барлық замандарда солай болған. Ұлттық сезіммен ойнауға болмайтынын Кеңес Одағының үлкен саясаты, әсіресе, Ұлы Отан соғысы жылдарында жақсы түсінген, ұлттық сезімді өз пайдасына жаратқан. Қазақтың ежелден батыр халық, жүрек жұтқан ер халық екендігін, басқыншыларға қарсы қаһармандықпен шайқасып жатқандығын айтып «Правда» газетінде мадақ мақалалар жариялатқан. Сөйтіп, қазақ жауынгерлерінің рухын көтерген, ерлікке үндеген. Қан майданда қазақтың да атой-дабылы, батырлары танылып, Бауыржан Момышұлы, Мәлік Ғабдуллин, Қасым Қайсенов, Талғат Бигелдинов, Мәншүк пен Әлия сынды ерлеріміз қазақтың кім екенін білгізген, «Қазақ осы екен ғой!» дегізген.
Бірде ғұлама ғалым, әйгілі академик Қаныш Сәтбаев Кеңес елінің бір мәртебелі делегациясының құрамында Англияға барыпты. Неше күнгі әңгіме, жиындарда ол кісінің пайым-парасатына қоса түр-тұлғасына да сүйсініп таңырқаған ағылшын лордтары: «Сәтбаев мырза! Сіз қазақ халқының өкілі екенсіз. Айтыңызшы, барлық қазақтардың бойы осы сіз сияқты биік болып келе ме?» деп сұрапты. Сонда Қанекең ұлық бойын кішік ұстай жымиып: «Менің халқым менен әлдеқайда биік. Солардың ішіндегі ең бойы кішісі мен боламын» деген екен. «А-а, солай ма?» деп тәкаппар да талғампаз ағылшындар қатты таңданыпты. Қаныш ағамызға қарап қазақ халқын елестетіпті. Ойын да, бойын да! «Қазақ деген халық осындай екен ғой!» деген пікір қалыптастырыпты. Қазағымызды, хал­қы­мызды жаһанға жақсы жағынан таныта жүрудің бір асыл үлгісі осындай болар. 
Осы орайда кезінде кескін-келбетімен, тектілігімен Галина Серебряковадай дегдар сұлуларды сұқтандырған тағы бір кемел қазақ Сәкен Сейфуллинді қалай айтпай тұра аламыз. Сырбаз ақын Сырбай айтса айтқандай, жырласа жырлағандай: «Өлімге жан екенсің қия алмайтын, Өлеңнің құшағына сыя алмайтын. Қазақты көргің келсе, міне, осы деп, Көрсетсе жер жүзіне ұялмайтын!» Иә, қазақ осы!.. дейміз тағы да. Қазақтың тал бойында да, болмыс-табиғатында да, тарихында да халқымыздың бүгінгі ұрпағы, бүгінгі Алаш баласы ұялатындай, намыстанатындай, қорланатындай ештеңе жоқ. Тұла бойы тұрған қалпымызбен, қара тырнағымызға шейін қазақпыз. Дәстүр-салтымызбен, тілімізбен, ділімізбен, әнімізбен, жыры­мызбен. Тойшылдығымызбен, қона­­ғуар­лығымызбен. Ашық жарқын қабағы­мызбен, тіпті, аңғалдығымызбен де қазақпыз.
Әлқиссада келтіргендей, «Қазақ осы!» деп шетелдік мейманға таныстырғанда Қадыр ақын да туған халқының осындай көпшілдік, адамзаттың бәрін бауыр санайтын бекзат қасиеттерін баса айтқан болатын. Рас, қазір қазақтың тойшылдығы – ойшылдыққа, аңғалдығы – ақылмандыққа ұласып бара жатқандай. Дәлірек айтсақ, той да бар, ой да жеткілікті. ЭКСПО тойын тағылымды оймен, тамаша өрнекпен өткізіп жатуымыз соның дәлелі.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу