Қазақ осы!

Қадағаңның – атақты ақын Қадыр Мырза-Әлінің «Қазақ осы!» деген атпен кең таралған, тамаша мақамды әнмен шалқыта шырқалатын өлеңін білмейтін адам кемде-кем болар, сірә. Шетелдік мейманға қазақты таныстыру ретімен жазылған өлеңнің айтары астарлы, мағынасы қатпарлы. Осындай форма арқылы кеңестің әр сөзден пәле іздеген қырағы көздерін адастырып кеткен ақын шын мәнінде қазақ деген халықтың жан дүниесін, бекзат болмысын жарқыратып ашып, көзіқарақты жұртқа ұлттың керемет қасиеттерін тамыршыдай тап басып таныта білген.
Егемен Қазақстан
21.07.2017 196
2

Сәл шегініс жасасақ, қазақты басқаларға білгізу, қазақтың атын шығарып таныту Қадырдың алдындағы толқын-толқын тағдырлы ағалардың да негізгі мақсат-мұраттарының бірі болғанына көзіміз жете түспек. Өткен ғасырдың қырқыншы жылдарында өр дауысты Қасым ақын: «Ей, тәкаппар дүние, Маған да бір қарашы. Танисың ба сен мені, мен қазақтың баласы!» деп үлкен тебіреніспен, намысты тектілікпен жырлағаны осыны аңғартады.
Жетпісінші жылдардың басында құрметті ұстазымыз, филология ғылымдарының докторы, белгілі әдебиет зерттеушісі Белгібай Шалабаевтың айтқан бір әңгімесі есімде. Ол кісі Ұлы Отан соғысы кезіндегі бір ұрыста ерлік жасап көзге түссе керек. Соған риза болған командирі әскер сапының алдында алғыс жариялап, өзінің қай ұлт екенін сұрайды... «Мен – қазақпын!» дейді, мақтанышпен айтады. Бірақ командир де, сол арадағы басқалар да қазақты білмейді, ондай ұлттың барынан бейхабар болып шығады. Бұған назаланған Белгібай ағамыз енді қазақтың атақты адамдарын еске түсіріп айта бастайды. Шоқан Уәлиханов, Абай Құнанбаев, Ыбырай Алтынсарин. Олар жайлы да естімеген. Ол кезде халық жауы санатындағы Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров, Бейімбет Майлиндердің атын да атауға болмайды. Сәбит Мұқанов пен Мұхтар Әуезовті де біле қоймайды. Содан, «Қиналған Жамбыл жері осы» дегендей, туған халқының жалпақ қауымға мәшһүр бірде-бір адамын таба алмай әрі намыстанып, әрі қатты қысылған ағамыздың аузына дес бергенде Жамбыл түсіпті. Жамбыл ақынның «Ленинградтық өренім» өлеңінің «Правдада» басылып, радиодан оқылып, дүркіреп тұрған кезі. Өзі де қуанып кетіп: «Жамбыла Жабаева знаете?!» депті. Сол сәтінде командир де, солдаттар да: «Знаем, знаем!» деп шулап қоя беріпті. Сонда мақтанып мерейленген жауынгер ағамыз: «Вот, я – казах!» деген екен саңқылдап.
Иә, ұлттық сезім өте нәзік нәрсе. Барлық замандарда солай болған. Ұлттық сезіммен ойнауға болмайтынын Кеңес Одағының үлкен саясаты, әсіресе, Ұлы Отан соғысы жылдарында жақсы түсінген, ұлттық сезімді өз пайдасына жаратқан. Қазақтың ежелден батыр халық, жүрек жұтқан ер халық екендігін, басқыншыларға қарсы қаһармандықпен шайқасып жатқандығын айтып «Правда» газетінде мадақ мақалалар жариялатқан. Сөйтіп, қазақ жауынгерлерінің рухын көтерген, ерлікке үндеген. Қан майданда қазақтың да атой-дабылы, батырлары танылып, Бауыржан Момышұлы, Мәлік Ғабдуллин, Қасым Қайсенов, Талғат Бигелдинов, Мәншүк пен Әлия сынды ерлеріміз қазақтың кім екенін білгізген, «Қазақ осы екен ғой!» дегізген.
Бірде ғұлама ғалым, әйгілі академик Қаныш Сәтбаев Кеңес елінің бір мәртебелі делегациясының құрамында Англияға барыпты. Неше күнгі әңгіме, жиындарда ол кісінің пайым-парасатына қоса түр-тұлғасына да сүйсініп таңырқаған ағылшын лордтары: «Сәтбаев мырза! Сіз қазақ халқының өкілі екенсіз. Айтыңызшы, барлық қазақтардың бойы осы сіз сияқты биік болып келе ме?» деп сұрапты. Сонда Қанекең ұлық бойын кішік ұстай жымиып: «Менің халқым менен әлдеқайда биік. Солардың ішіндегі ең бойы кішісі мен боламын» деген екен. «А-а, солай ма?» деп тәкаппар да талғампаз ағылшындар қатты таңданыпты. Қаныш ағамызға қарап қазақ халқын елестетіпті. Ойын да, бойын да! «Қазақ деген халық осындай екен ғой!» деген пікір қалыптастырыпты. Қазағымызды, хал­қы­мызды жаһанға жақсы жағынан таныта жүрудің бір асыл үлгісі осындай болар. 
Осы орайда кезінде кескін-келбетімен, тектілігімен Галина Серебряковадай дегдар сұлуларды сұқтандырған тағы бір кемел қазақ Сәкен Сейфуллинді қалай айтпай тұра аламыз. Сырбаз ақын Сырбай айтса айтқандай, жырласа жырлағандай: «Өлімге жан екенсің қия алмайтын, Өлеңнің құшағына сыя алмайтын. Қазақты көргің келсе, міне, осы деп, Көрсетсе жер жүзіне ұялмайтын!» Иә, қазақ осы!.. дейміз тағы да. Қазақтың тал бойында да, болмыс-табиғатында да, тарихында да халқымыздың бүгінгі ұрпағы, бүгінгі Алаш баласы ұялатындай, намыстанатындай, қорланатындай ештеңе жоқ. Тұла бойы тұрған қалпымызбен, қара тырнағымызға шейін қазақпыз. Дәстүр-салтымызбен, тілімізбен, ділімізбен, әнімізбен, жыры­мызбен. Тойшылдығымызбен, қона­­ғуар­лығымызбен. Ашық жарқын қабағы­мызбен, тіпті, аңғалдығымызбен де қазақпыз.
Әлқиссада келтіргендей, «Қазақ осы!» деп шетелдік мейманға таныстырғанда Қадыр ақын да туған халқының осындай көпшілдік, адамзаттың бәрін бауыр санайтын бекзат қасиеттерін баса айтқан болатын. Рас, қазір қазақтың тойшылдығы – ойшылдыққа, аңғалдығы – ақылмандыққа ұласып бара жатқандай. Дәлірек айтсақ, той да бар, ой да жеткілікті. ЭКСПО тойын тағылымды оймен, тамаша өрнекпен өткізіп жатуымыз соның дәлелі.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу