Қазақтың құты

Қазір қалада тұратын аға буын ұрпақтың басым көпшілігінің санасындағы, жалпы жан дүние­сін­дегі, ұғым-түсінігіндегі алтын бесік ауыл бейнесі бала­лық шақтың бал дәуренінде қа­лып­тасқан ғой. Содан да болар, қашанда көл көңілді қазақы мінездің, астың асыл-дәмдісін көпке сақтайтын дархан пейілдің, айтпай келетін қыдыр қонаққа қуанатын мырза бейілдің нұр шуағына малынып өстік десек те болады. Қарап отырсақ, осындай ақ-адал пейіл, көңілдің кеңдігі қазақтың құты екен-ау.
Егемен Қазақстан
22.06.2017 274
2

Зерендінің зерен беліндегі Көктерек деген ауылымыз. Әр үй бір-бір биеден байлайды. Екі бие сауатындар некен-саяқ. Бұл өзі «Маленков берген байталды, Хрущев келіп қайта алды. Айналайын Косыгин, Байталымды қайтарды» дейтін өлеңнің ел аузында енді ғана айтыла бастаған шағы. Жарықтық, Шаяхмет деген ағамыз жұртты ду күлдіріп, осы шумақты саңқылдай сапырып соғып отыратын. Кеңестің кер заңымен қазақтың жан баққан жылқы түлігін жеке шаруашылықта бір тұяқтан артық ұстауға тыйым салынып, сол шектеудің енді алынып тасталып, ауылдағы ағаларымыз бен апаларымыз соған қуанғанын жүгіріп жүрген ойын баласы – біз сол кезде қайдан біліппіз. 

Білетініміз, мамырдың ортасы ауа бие байланады. Ауылдың әр үйінде дерлік қымыз. «Қымыз жарықтық көптің асы ғой» деп шешеміз айтып отыратын сөз құлағымызға сол бала кезімізден құйылып қалған.  Ауылда баласыз жұмыс бітпейді. Сағыз қайнатуға қайыңның қабығын әкеліп түтелеп беретін де балалар. Қайыңның қожырмағын, шіріген түбірлерді әкеліп қымыз ашытатын піспені үш төрт күнде бір ыстап желпіндіріп алуға үзбей дайындап отыратын да балалар. Бие байлағаннан кейін бір аптадай жинап қорландырылған алғашқы қымызға ауылдың үлкендерін үй-үйді аралап шақырып келетін де балалар. 

Ақсақалдардың, әжелердің батасы алынғаннан кейін жаз бойы ауылдағы қымыз қызығы үзілмейді. Қайың қожырмағымен ысталып, мейіздей меймілдеген қос сүр қазы қосылып бапталған, иі қандырыла әбден пісілген мамыр-маусымның дертке дауа, бал татыған қымызы қандай шіркін! «Түнемел қымызыңнан болса, сапырып-сапырып құйшы, жеңеше!» деп тұрады жігіттер.  Қымыз мол. Үй ішінің, көрші-көлемнің, ауыл қыдырмаларының, ойда жоқта келетін құдайы  қонақтың – бәрінің ішуіне молынан жетеді. Кейде, тіпті, өзіміз ішпесек те келіп қалған кісіден ұят болмасын деп бөлек керсенге құйылған қымыз салқын сабатта кешке дейін мұрты бұзылмай тұрар еді. Құданың құдіреті, тоңазытқыштың жоқ заманында шешелеріміз  сорпа-суанын ірітіп-ашытпай, қымызын жылымшы қылмай, арнайы жасалған жертөлеге түсіріп тас бұлақтың суындай, сұп-суық күйінде сақтаушы еді-ау.  Сол үшін ешкімнен ақы да, алғыс та дәметпейтін. Әйтеуір жұртқа жақсы болсын дейтін. 

Бала болсақ та, үйден алған тәрбие болар, көшеде өтіп бара жатқан үлкен кісі көрсек қымыз ішіңіз деп үйге бұрып әкелетінбіз . Ол кісіні тану-танымау, білу-білмеу есеп емес. Ал енді тамыздың соңы, қыркүйектің ортасына таман бие ағытылады, ауылдағы қымыз маусымы аяқталады. Осы кезде ауылдың әр үйінде сірге мөлдіретер қымыз жиналып, үлкендер шақырылып, жаздың соңғы қымызынан дәм татырады. Қазақтың дархан пейілімен астасқан қымызды ауылдың балалық шақтағы біз көрген хикметтері осындай болатын. Одан бері тұтас бір дәуір өтті. 

Заман талабына сай жанбағыс қамымен қымызын сатуға шығарған, әсіресе, ауыл қазағының, жалпы атам қазақтың пейілі бұрынғыдай кең. Көкшетаудың Мәдениет, Талап, Ақан, Баратай, Жылымды, Жаңауыл, Жолдыбай, Қызылсая, Қызылағаш, Биіктесін, сынды ауылдарында кісісі қайтқан үйге қазан көтертпей, жаназа күнгі ас жабдығын, намазшыларды үйді-үйге бөліп әкетіп, өздері қамдайды, бар ауыртпалық-салмағын тұтас ауыл болып бірлесе көтереді. Әрине, осылай бөліскенде қайғы азаяды. Бұл өзі сонау Ақан сері заманынан бері Науан хазірет қалдырған үлгі-үрдіс, небір алмағайыптар өтсе де бұзылмай келе жатқан дәстүр-салт. Басқалай айтқанда, қазақтың құты бұл. 

Қорғанбек Аманжол, 
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.09.2018

Қоғам жұмыла қарсы тұруы қажет

26.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

26.09.2018

Қазақстанда жасалған өнімдер Мәскеуде «Жыл тағамы» номинациясын иеленді

26.09.2018

Алғашқы медициналық көмектің сапасын арттырмақ

26.09.2018

GGG-дің алдағы жоспарлары қандай?

26.09.2018

Төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

26.09.2018

Әріп танымайтын баладан Африканы сұраған...

26.09.2018

Оқушыларды ағылшын тіліне баулиды

26.09.2018

«Асан» фильмінің актері «Байқоңырда» үздік атанды

26.09.2018

Елордада «Astana Media Week» апталығы басталды

26.09.2018

Басқарма басшысы неге өтірік айтады?

26.09.2018

Қасиетті мекенге қастерлі сезім

26.09.2018

Павлодарда биыл да алқызыл қар жаууы мүмкін

26.09.2018

Ақан сері ескерткішін көшірудің қажеті бар ма?

26.09.2018

Үндістандық компания құс шаруашылығына инвестиция салуға ниетті

26.09.2018

Тау туризмі табысты болады

26.09.2018

Солтүстік Қазақстанда жас ғалымдардың халықаралық симпозиумы өтті

26.09.2018

Тері экспортына шектеу қойылады

26.09.2018

Машина жасаушылар аллеясы ашылды

26.09.2018

Үздіктердің үздігі: қазақстандық газ операторы озықтар рейтингісінен ойып орын алды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Құрманәлі Қалмахан,

Jańa mamandyq jaıy

«Erinbe. Eńbek et, mal tap» degen sózdi Abaıdan keıin ata-analarymyz jıi aıtatyn. Alaıda áleýmettanýshylar eńbek etý men tabysty bolýdyń mazmuny men shynaıylyǵy ózgerdi degendi alǵa tartady. Al eńbektiń formýlasy jumys isteý, kásip ashyp, tabys tabý ekeni belgili. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу