Салауаты – өліге, сауабы – тіріге

Газетіміздің өткен жылғы 11 қа­рашадағы санында «Жаназа асы жиналысқа айналмаса етті» де­­­ген тақырыппен жария­лан­ған ав­торлық баға­ны­мызға қа­лың оқыр­ман тарапынан бір­ша­­ма қы­зығушылық бол­ға­нын бай­қа­дық. Әрине, адам­ның адам­шы­лы­ғы, ар-иманы, мұсыл­ман­дық па­рыз бен ата жолына адал­­ды­ғы сынға түсер осындай өзек­­­ті мә­се­ле­де көп­шіліктің бей­жай қал­май, бел­сеніп шығуы құп­тар­лық. Мұ­ны «Өлі разы болмай, тірі байы­май­ды» дейтін қазақтың өткен аруақ­тарға бата оқыр, жаназа, ас бе­ру сықылды өлік жөнелтудің рә­сім-жоралғыларына деген риясыз құр­­меті деп түсінсек керек-ті.

Егемен Қазақстан
13.01.2017 52
2

Осы орайдағы орынсыздықтар, әлбетте, аруақ пен ата салтын сыйлайтын, көкірек көзі ашық әрбір адамды толғандырып, жанына батары күмәнсіз. «Біздің қазақ тойды да, жаназаны да, садақаны да – бәрін-бәрін шоуға айналдырып жіберді, – деп жазыпты газет көтерген тақырыпқа үн қосқан атыраулық Боранбай Ғалиев деген азамат. – Бұған, бір қызығы, естісі де, есері де, көлденең көк аттысы да ештеңе демейді. Осындай жерлерде жөн сөз сөйлеп, дұрыс бағыт көрсетіп жіберетін молдаларымыздың уахабист, зиялыларымыздың «артист» болып кеткенін несін жасырамыз?! Тіпті, басалқы айтады дейтін ақсақал сана­тын­дағылар ешкімге жеккөрінішті болғысы келмей, ақиқаттан бойларын аулақ салып, тасада қалып, тыныш жан бағудың қамында жүргені қынжылтады»… Иә, ащы дауыстың ашынғаннан шыққаны анық.

Екібастұздан Сайлау Байбосын мақа­ла­да көрсетілген келеңсіздіктерді екі күн­нің бі­рінде көздері көріп жүргенін айта келе: «…Тағы бір байқағанымыз, атақ-абы­ройы бар адамның жаназасын басқаруды кейбіреулер, тіпті, сұрап алады. Сондағы пасық мақсаты – жаназаны шын көңі­лімен жүргізу емес, керісінше, «Пәлен­байдың жаназасын пәленшекең жүргі­зіпті!» деген атақ үшін. Ниет таза болма­ғасын аузына не келсе, соны айтады. Тыңдап отырып өзің ұяласың» деп назаланады.

«Пенде» деген бүркеншік атпен түс­кен пікір жаназа асын өткізуге байланыс­ты біраз жайдың бетін ашқан екен: «Осы ойтүрткі мен азаматтардың пікірлері менің біраз уақыттан бергі көке­йімде жүрген жайттарды оятқандай болды. Құдай өзі бетін аулақ қылсын, осы сияқты топырақ салу немесе қырқына, иә болмаса жылдық астарға көптің бірі ретінде қатысып жү­реміз. Кейінгі кезде осындай жиындарды басқарушылардың, құдды бір той асабасындай желпілдеп, айтқан кейбір сөздерін естігенде қынжылып-ақ қаласың. Сол жиынға себепкер болған марқұм жөнінде небір артық, әсіре сөздер айтылып, жер-көкке сыйғызбай мақтаудың неше атасына бөлеп жібереді-ау, шіркіндер. Қайтқан рухқа оның өзеуреген көлгір сөзінің еш пайдасы жоқ, бос былшыл сияқты болып көрінеді маған. Және бізде біреу дүниеден өтсе, ана молданы емес, мына молданы әкел деп арнайы тағайындап қойылғандай, әлдебіреуді алалап іздестіріп жатады. Нақ сол айтқаны болмаса, имансыз қалатындай көрінеді. Сонымен бірге, жаназа кезінде біздің қайсыбір молдекеңдердің де көпшілікке қаратып айтқан кейбір сөздері көңілге қонбайды-ақ. Мысалы, «Көрмеген көшесінен жарылқасын» дейді. Сонда о дүниеде көше бар ма екен? Менің ойымша, марқұмның рухына ешқандай мипаз мақтаулар мен күміс қаптаулар қажет емес сияқты. Тек арнайы шын ықылас­пен барып, бір уыс топырақ салып, көп­тің қата­рында мұсылман қауымының барша аруақ­тарына дұға оқылып, бата жасалғанда қалтқысыз ниетпен бет сипау нағыз мұ­сыл­манның міндет-парызы деп санаймын. Және де «Сен де мендей болғансың, мен де сендей болармын, аруа­ғыңның алдында, пендешілікпен біліп-білмей істелген күнәлі іс, ғайбат сөзде­рім болса, ғафу-рахман, бауырым, сенің рухың таза, бақұл бол» деген ойға келсек болмас па».

Ойлы оқырманның «Егемен» сайтын­дағы пікірі осындай екен. Шынында да, о дүниенің шегінен аттағаннан кейін аруаққа мақтау да, мадақ та керек емес. Оның рухы тек дұға дәметеді. Себебі, о дүниеде оған тек иман байлығы ғана жолдас бола алады. Абай ғақлиясына зейін қойсақ, сөздің басы, әуелі аят, хадис болуы керек. Жиналыс емес. Әйтпесе, кейбір ғылым докторы, академик ағалардың жаназа, басқа астары ғылыми конференцияға айналып кеткенін көзіміз көріп, көңіліміз жасып жүр. Бұл арада имам, молдалар тізгінді өз қолына алып, Алла құлшылығы, аруақ разылығы үшін мұсылмандық уағызға, имандылық сөзіне көбірек ұйытқаны дұрыс па дейміз. «Өлім бардың малын шашады, жоқтың артын ашады» деген сөз қазір ескірген. Өлік жөнелтудің, қимас жақындарымызға соңғы қош-қошымызды айтудың өнегелі жақтарына ұмтылайық. Сөйтсек, оның салауаты – өліге, сауабы – тіріге жазылары хақ.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу