Салғырт адамнан сарапшы шықпайды

Жуырда «Сот-сараптама қызметі туралы» жаңа заң қолданысқа еніп, 2010 жылы қа­былданған бұрынғы заң күшін жойды. Қылмыстық әрекеттерден тірі қал­ған адамның денесіндегі, мәйіттердегі, жануарлардағы және т.б. жара­қат­тар мен заттардағы зақымданулардың неден болғанын осы сараптамалар анықтайды. Біз жаңа заңның ерекшеліктері мен жаңалықтары жөнінде айтып беруді Мәжілісте заң жобасын жүргізген жұмыс тобының жетекшісі Балайым КЕСЕБАЕВАДАН өтінген едік.
Егемен Қазақстан
31.03.2017 2073
2

– Бұл заң Қазақстан Республикасының құ­қық қорғау жүйесін одан әрі жаң­ғыр­тудың 2014-2020 жылдарға арнал­ған мемлекеттік бағдарламасы аясында әзірленген. Ол Қазақстан Респуб­ли­ка­сын­дағы сот-сараптама қызметін жү­зеге асы­­ру кезіндегі қоғамдық қаты­нас­тарды ре­т­тейді, сондай-ақ, сот сарап­шы­ларының құ­­қықтық жағдайын, мате­риалдық қам­та­масыз етілуін және әлеуметтік қор­ға­луын ай­қындайды. Сот-сараптамалық қыз­ме­тін жүзеге асыру заңнамасын жетілдіріп, оны халықаралық құқық нормаларына сәй­кестендіруге және жеке сот-сараптама инс­титутының қылмыстық қудалау орган­дарынан тәуелсіздігі идеясын одан әрі іске асыруға негіз болады. Заң са­рап­шы мамандықтарын халықаралық стан­дарт­тарға сәйкес сертификаттау­ды және жүр­гізілген сараптамалық зерттеулердің са­пасын, сот сараптамасы органдары мәр­те­бе­сінің халықаралық деңгейге көтерілуін қам­тамасыз етеді.

Заңның көздеген мақсаттарының қа­та­рында бюджет қаражатын тиімді пайда­лану үшін сот сараптамаларын жүр­гі­зудің денсаулық сақтау жүйесінен алынып, Әділет министрлігіне берілгендігін атап өту керек. Сонымен қатар, Сот сарап­шылары палатасын қалыптастыруға мүм­кіндік беріп, мемлекеттік емес жеке сот сарапшысы қызметін жетілдіруге жағ­дай туғызады.

– Енді сот сарапшысына қойылатын талаптарға тоқтала кетсеңіз.

– Сот сарапшысының арнайы білімі бо­луы керек. Сот қабілеті шектеулі деп та­ныған немесе соттылығы бар адам сот са­рапшысы бола алмайды. Сонымен қа­тар, сот сарапшысы міндетті түрде Қа­зақ­­стан Республикасының азаматы, сот са­­­раптамасының нақты бір түрі үшін бел­гі­ленген біліктілік талаптарына сәй­кес аттес­татталған және Қазақстан Рес­пуб­ли­касы сот сарапшыларының мем­ле­кет­­тік тізіліміне енгізілген болуға тиіс. Сот сарап­шысы біліктілігі мен біліктілік куә­­лігі ем­тиханнан өткен соң ғана тапсы­рылады.

Ал сот сарапшысын аттестаттау мә­се­лесіне келсек, бес жылда бір рет Әділет министрлігінің аттестаттау комиссиясы не­месе денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган аттестаттау­дан өткізеді.

– Заңның негізгі мақсаттарының бі­рі мемлекеттік емес жеке сот са­рап­шы­сы қызметін жетілдіру екенін атап өт­тіңіз. Осы мәселеге тоқталсаңыз.

– Еліміз әлемдегі бәсекеге қабілетті 30 елдің қатарына енуді мұрат етіп отырған бүгінгі таңда Қазақстанның әр азаматы өз құқығымен қатар, заң нормаларын да жетік біліп, құқықтық сауаттылығын одан әрі дамытуы тиіс. Бұл – өмір талабы, заман сұранысы. Ал сот сарапшысының бас­ты міндеті – мүдделі мекемелер жи­нақ­­таған құжаттарға арнайы білімі мен бі­лігінің негізінде сараптама жүргізіп, іс­тің анық-қанығын егжей-тегжейлі зерде­леп, оған шынайы бағасын беру. Бұл – аса маңызды әрі жауапты іс. Себебі, са­рапшының берген қорытындысы не­гізінде әділдік үстемдік құрып, шындық ашы­лады, қылмыс анықталып, кінәлі жаза­ланады.

Жеке сот сарапшылары институтын құру – уақыт және қоғам талабы­нан туын­даған мәселе. Еуропа мен Аме­ри­ка­ның жоғары дамыған елдерінде сарапта­маларды негізінен мемлекеттік емес ме­кемелер жүргізеді. Ұлыбританияда аза­мат­тардың 40 пайызы жеке сот сараптама­сы қызметінің көмегіне жүгінеді. Егер елі­мізде жеке сот сарапшылары институты құ­ры­лып, аяғынан тұрып, мемлекеттік са­рап­тама мекемелерімен өзара бәсекелесе ала­тын болса, сараптаманың сапасы да арта түсетіні анық.

Қазір шалғай аудандарда орналасқан құқық қорғау органдарының қызметкер­лері сараптама жасату үшін облыс орта­лы­ғына дейін жүздеген шақырым жол жү­­реді, сонымен бірге, сараптама қо­ры­тын­дысын алу үшін де осыншама жол жү­ріп, уақыт жоғалтады. Бұл қылмыстық іс­тің созылып кетуіне, мерзімінде аяқ­­талмауына соқтырады. Осы проблема­ны шешу де кезек күттірмес мәселе.

– Жеке сот сарапшысына рұқсат­ бе­ру­дің тәртібі қандай?

– Сот-сараптама қызметімен ай­на­лысуға лицензия жеке тұлғаларға бе­ріледі. Оны беру­дің, беруден бас тар­ту­дың тәртібі мен шарт­тары Қазақстан Рес­публикасының рұқ­саттар мен хабарлама­лар туралы заң­на­масында белгіленген. Сот-сараптама қыз­метіне лицензия беруді жә­не олардың қызметіне бақылау жасауды Әділет ми­нистрлігі немесе денсаулық сақ­тау сала­сындағы уәкілетті орган жү­зе­ге асырады.

– Сот сарапшылары палатасы ұй­ым­ын құру мәселесіне кеңірек тоқ­та­лып өтсеңіз?

– Сот сарапшыларының палатасы – өзін өзі қаржыландыратын коммерциялық емес кәсіби ұйым. Сот-сараптама қыз­ме­­тін жүргізуге лицензиясы бар жеке тұ­л­ғалар палатаның мүшелері бола алады. Сот сарапшылары міндетті түрде па­ла­таға мүшелікке енуі тиіс. Палатаның мы­надай өкілеттіктері бар: мүшелерінің сот-сараптама қызметін жетілдіруге ба­ғыт­талған жұмыстарын қалыптастыруға жә­не дамытуға көмек көрсетеді; сот-са­рап­тама қызметімен айналысуға арналған мем­лекеттік лицензия­сы бар адамдардың қыз­метін үйлестіруді жүзеге асырады; пала­та мүшелерінің өз кәсіби қызметтерін жү­зеге асыруы кезінде мемлекеттік және мем­лекеттік емес органдармен, оның іші­нде шетелдік және халықаралық ұй­­ы­м­дармен қарым-қатынас жасау­да олар­дың құқықтары мен заңды мүд­де­ле­рін білдіреді және қорғайды; палата мү­ше­лерін оқытуды және олардың бі­лік­ті­лі­гін арттыруды ұйымдастыруға жәрдем көр­­сетеді, т.б. Сондай-ақ, сот-сараптама қы­з­­метімен айналысуға берілген ли­цен­зия­­ның қолданысын тоқтата тұру, тоқтату жә­не одан айыру туралы ұсыныс енгізе алады.

Консервативті көзқарастағы қа­ра­пай­ым халық жеке сот сарапшысы қыз­ме­тін тәжірибеге енгізуді жөн санамауы да мүмкін. Өйткені, олар мемлекеттік жүйе ғана сапалы қызмет ұсынады деп санайды. Біздің еліміз тәуелсіздік ал­ған­нан бері бірқатар мемлекеттік қызмет же­ке­меншікке берілді. Бұл тәжірибе өзінің өмір­шеңдігін көрсетуде. Мысалы, 2002 жы­лы барлық мемлекеттік нотариустар же­ке­меншікке ауыстырылды. Міне, сол уа­қыттан бері елімізде тек жеке нотариу­с­тар ғана қызмет жасауда.

Сол сияқты, қазірде Елбасы тапсыр­ма­сымен сот орындаушылары да жеке­мен­шікке ауысып жатыр. Бұл өзінің нә­ти­желілігін көрсеткен әлемдік тәжірибе бо­лып табылады.

Мемлекеттік қызметті жекеге ауыс­ты­ру алдымен мемлекеттік қар­жы­ны үнемдейді. Яғни, жеке сектор өзін өзі қар­­­жыландырады. Ал өзін өзі қар­жы­ла­н­­­д­­­ыруды олар халыққа қыз­мет көр­се­ту ар­­­қылы жүзеге асырады. Осы рет­те, ха­лық­­­ты өзіне тарту үшін олар өз қыз­ме­тін же­­тілдіруді көздейді. Нә­ти­же­сін­де бә­­се­ке­­лестік орта пайда болады, ал бә­се­ке­лес­тік пайда болған ортада қыз­мет­тің са­пасы ар­татыны айтпаса да түс­і­нікті.

– Заңгер ретінде сот сарапшысында қандай қасиеттер болуы керек деп са­найсыз?

– Сот сарапшысы қызметі оңай жұмыс емес. Оның мақсаты – сараптамаға алған зат­ты жан-жақты зерттеп, ол туралы толық си­паттама беру. Жақсы сарапшының бойында, ең алдымен, әрдайым өсуге де­ген тал­пыныс болуы керек. Көптеген жағ­дай­да сарапшының қорытындысы арқылы іске нүкте қойылады. Сондықтан, әр сарап­шы өзінің біліктілігін тұрақты түр­де арттырып, заңмен белгіленген шектен шық­пау үшін заңгерлік мәселелерге үнемі қы­зығушылық танытып отырғаны жөн. Қыс­қасы, сарапшы өз жұмысының хас ше­бері болуы тиіс.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен

Жақсыбай САМРАТ,

«Егемен Қазақстан»


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

20.09.2018

Атырауда халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

20.09.2018

Бакуде дзюдодан әлем чемпионаты басталды

20.09.2018

Қоқыс өңдейтін цех ашар едім - Сергей Привалов

20.09.2018

Доллар бағамы 358 теңгеге түсті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу