Сақтандыра ма, сақтай ма?

Қазақ «Аманат аман сақтайды» дей­ді. Басты байлыққа баланатын ден­с­аулық – жаратылыстың сыйы ға­на емес, аманаты. Сондықтан, он екі мүшенің қадірін білген абзал. Яғ­ни, мейлінше деннің саулығына жағ­дай жасаған жөн.
Егемен Қазақстан
13.04.2017 275
2

Десе де, тір­ші­лікте түрлі жағдайдың болатыны тағы рас. Адам науқастанбай тұр­май­ды. «Бас аманда – мал тәтті, бас ауырса – жан тәтті» дегендей, бас ауырып, балтыр сыздағанда қо­­­лымызда кейде бар, кейде жоқ – қар­­­жы шіркінге көз жетпейді. Елі­­міз­де енгізілгелі жатқан мін­дет­­ті әлеу­­меттік медициналық сақ­тан­ды­ру мәселесі осы жайтты рет­тей­тін­ те­тік бола ала ма? Яки, ден­сау­лы­­ғы­мызды сақтандырып қана қоя ма, әлде шынымен сақтай ма?.. Көп­тің көкейіндегі сауал – осы.

Жаһанда жұқпалы аурудың өсуі, жаңа медициналық технологиялардың енгізілуі және егде жастағы халық са­ны­ның көбеюі денсаулық сақтау са­ла­сы­ның шығыстарын ұлғайтып отыр. Мә­селен, соңғы 10 жылда мемлекеттік бюд­жеттен денсаулық сақтау саласын қар­жыландыру көлемі 6,3 есеге өсті. Жан басына шаққандағы шығын 2004 жы­лы 8,7 мың теңгені құраса, 2015 жылы 49 мың теңгені құрады. Жүйенің негізгі проблемалары қатарында алдымен азаматтардың, сосын жұмыс берушілердің денсаулықты қорғау бойынша жауапкершілігінің жоқтығын атау­ға болады. Сондықтан, халық ден­саулығын қорғаудың әлемдік тә­жі­рибесінде міндетті әлеуметтік ме­­­дициналық сақтандыруды ен­гі­зу – жоғарыдағы жайттарға жауап бе­­ретін һәм қаржылық тұрақ­ты­лық­ты қамтамасыз ететін бірден-бір жол ретінде бағаланады. Яғни, ел­і­­­мізде биылғы 1 шілдеден бас­тап ен­­гізілетін жаңа жүйе арқылы ден­­сау­­лық сақтау саласын ны­ғай­ту­мен бір­ге қаржыландыру көздерін әр­та­рап­тандыру әрі көбейту көзделген. Бұл саладағы алғашқы реформа 1996-1998 жылдары қолға алынып, сәт­сіздікке ұшырағаны есімізде. Он­дағы олқылықтың негізі – кі­ріс­тер жинаудың жеткіліксіздігі, кә­сіпорындардың қарызға белшеден батуы, жұмыссыздық және сақ­тан­дыру қорының медициналық ұйым­дар алдындағы борышының ар­туы, жиналған қаражаттың ретсіз жұм­салуы, тарифтердің әртүрлілігі сияқ­ты экономикалық дағдарыстан ту­ған қиындықтар-тын. Жаңа жобада осы олқылықтар тәжірибесі ес­ке­рі­ле отырып, өзге елдердің тә­жі­ри­бе­сі зерделенді. Айталық, ден­сау­­лық сақтау ісін ұйымдастыруда со­­ци­алис­тік жүйеден кейінгі елдер ре­­тінде да­муы Қазақстанмен өзара ұқ­сас болып ке­летін Шығыс Еуропа ел­де­рі, Гер­ма­ния және Ресей елдерінің тә­жір­и­бе­сі ескерілді.

Былтыр маусым айынан бас­тап медициналық сақтандыруды ен­гі­зу мәселелері бойынша ел ішінде тү­сіндіру жұмыстарының алғашқы ке­зеңі жүргізілді. Қазір жаңа министр Е.Біртанов бастаған ведомс­тво жетекшілері де өңірлерді аралап, МӘМС-тің ұңғыл-шұңғылына дей­ін тәп­тіштеп түсіндіруде. Көктей шол­ған­да, бұл – мемлекет, жұмыс беруші жә­не әр адамның өзара жауапкершілігі не­гізінде әзірленген медициналық сақ­­тандыру жүйесі. Мемлекет эко­но­микалық белсенділігі төмен халық үшін жарнаны төлеуге қатысады. Ал жұмыс берушілер жалдамалы жұ­мы­с­шылар үшін, қызметкерлер мен салық ор­гандарында тіркелген өзін өзі қам­ты­ған азаматтар өздері үшін жарна тө­лейтін болады. Мемлекет азаматтар­ды тег­ін медициналық көмектің ке­пілдік бе­рілген көлемімен әрі қарай қам­сыз­дандыруын жалғастырады.

Сарапшылардың болжамы бойын­ша, аталған жобаны енгізгеннен соң елі­міздегі медициналық көмек көр­се­тудің деңгейі айтарлықтай өсіп, дә­рі­герлердің жалақысын арттыру мүм­кін­дігі пайда болады. Ауруханалар жо­ғарғы санатты жабдықтар мен қым­бат дәрі-дәрмектер ала алады. Сон­дай-ақ, пациентке тексеруден өту­­іне, қажет болған жағдайда жеке қар­­жысын жұмсамай, ем алуына мүм­кін­дік береді. Бұл бүгінде кең етек ал­ған ақшалай «алғыс» білдіру мә­се­лесін шешуге де көмектеспек. Яғни, сақтандыру мәдениетін дамыту барысында оған қатысушылардың бейресми төлемдерден бас тартып, талап қоюы жоғарыламақ.

Бұл – денсаулық сақтау сала­сын­да­ғы жаңа бетбұрыстың бастауы. Са­қ­тандыру мәдениетін салиқалы жү­зеге асыру халықтың денсаулыққа ат­үсті қарап келген көзқарасын да тү­бегейлі өзгертеді, дейді мамандар. Сон­дықтан, МӘМС жүйесі – халықтың өз денсаулығына өзі инвестиция құю­ы, алдын ала қам жасау іспетті. «Сақ­тансаң – сақтайды» деген сөз де ама­натты аман сақтаудың амалына ба­ғыттап тұрған сияқты..

Думан АНАШ,


«Егемен Қазақстан»




СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу