Сенім мен үміт ұялататын шығармалар

 Балалар әдебиетін тек балалар оқы­майды. Үлкендер де балалар әде­бие­тін оқығанда шым-шытырық оқи­ға­ға толы шығарманың желісіне еріп қы­зыққа толы сипаттаудың соңы не бо­лар екен деп тағатсыздана соңғы бе­тіне жеткенше асығады.
Егемен Қазақстан
02.03.2017 672
2

Балалар әде­биеті арқылы жеткіншектер мен жас­өспірімдер өмірдің қым-қуыт, жан-жақты аласұрған, алай-дү­лей мі­не­зімен, қоғам мен ортаның заң­ды­лық­тарымен, адамның жақсы һәм жа­ман қырларымен таныса бастайды. Кезінде танымал «Нарния хроникалары» деп аталатын фантазия жанр­ында жазылған 7 кітаптан тұратын топ­тама авторы Клайв Стейплз Льюис «Ба­лаларға арнап жазудың үш тәсілі» деген мақаласында «Алдымен балалар не қалайтынын біліп алыңыз да, тіпті оны өзіңіз жек көрсеңіз де, соны беріңіз. ...Екінші жол біріншісіне ұқсайды деп ой­ласаңыз, мәселеге үстірт қараған боласыз. Осы жолмен Льюис Кэрролл, Кеннет Грэм, Джон Толкин жазатын. Ал­дымен олар өздері танитын балаларға, кей­де тіпті аяқастынан ойлап шығарған ерте­гілерін айтып беретін. Содан кейін ол кітапқа айналатын. Үшінші жол – тек қ­ана маған сәйкес келетін жол. Ол – ер­тегі жазу», деп жазған. Осыдан келіп «Балаларға арналған шығармалар қалай танымал болады? Неге кейбір авторлардың шығармалары дүние жүзінің әр түкпірінде тұратын балалардың ең сүйікті шығармаларының қатарына қосылып, жылдан-жылға, ғасырдан-ғасырға жалғасын тауып, қазіргі оқырманға дейін жетеді?» деген сұрақ туындайды. Осындай дүние жүзіне танымал болған, әлемнің көптеген тілдеріне аударылған бірнеше шығарманы алып көрейік. Бұл шығармаларды мен соңғы бір-екі жылдың ішінде оқыған болатынмын. Ең бірінші, француз жазушысы Анна Гавальданың «35 келі үміт» (2002 ж.) кітабын айтқым келеді. «35 келі үміт»– 6-сынып оқушысы Дюбоск Грегуардың отбасы, мектебі, мектепке деген қарым-қатынасы, айналасынан түсіністік пен қолдау күтуі, бірақ өкінішке қарай, мектеп талаптарына сай келмей ылғи ескерту алып, ең нашар оқушының тізімінде болуы, соған қарамастан, жүрегі мейірімге то­лы, қолымен бар жұмысты істеуге дайын тұрған үміті мен арманы асқақ ба­ланың өмірі туралы. Осы кітапты оқып біткенде, «бәрі жақсы болады деген үміт» қай оқырманның болса да жү­регінде бірден ұялайтынын түсіндім. Бұ­рын кітапты оқып біткенде одан не кү­тетінім есімде жоқ, енді оқы­ған кітап­та­рым­нан, әсіресе, балаларға арнал­ған шы­ғар­малардан, қуаныш пен үмітті із­дей­тін болдым. Осындай ерекше сезім қал­дырған тағы бір шығарма норвег ж­а­зушысы Мария Паррдың «Вафли жү­­рек» (2005 ж.) кітабы. Бұл кітап Швеция, Франция, Польша, Германия, Нидерланд елдерінде жарық көрген, «Күміс грифель» сыйлығын алған. Кітаптың басты кейіпкерлері Трилле мен Ленаның бастан кешкен, кейде тіпті, қау­іп-қатерге толы оқиғалары ешкімді бейжай қалдырмайды. Үлкендер оларды кей­де түсініп қолдап жатса, кей кездері ба­ла жүрегінде не болып жатқанын біл­мей де қалатын. Бірақ балалардың ара­сын­дағы достық бәрінен де күшті болып шы­ғады. Үшінші кітап, бұдан 100 жыл бұ­рын шықса да, осы уақытқа дейін оқыр­манын ерекше сезімге бөлейтін таны­мал роман – «Полианна» (1913 ж.). Бұл романның авторы америкалық жазу­шы Элинор Портер. Осы романның же­лісі бойынша көркем фильм мен сериалдар да түсірілген. Романның басты кейіпкері он бір жасар Полианна жетім қалып тәтесінің үйіне көшіп келуге мәжбүр болады. Ол «сыйлыққа қуыршақ қалағанда, саған балдақ сыйласа» қалай қуану керек екенін айтып бере алады. Басты кейіпкердің «қандай жағдай болса да, қуана білуге үйрететін ойыны» қалашықтағы барлық адамның жүрегін жау­лайды. Осы ойын және мінезінің ашық­тығы, ақкөңіл және сенгіш, жаны таза қыз баланың қоршаған адамдармен қа­рым-қатынасын айқындап, айналасын өзгертуге септігін тигізеді. Өзіне, іс­тегені мен айтқанының дұрыстығына де­ген сенім, кейде қателесіп жатса да, оны түзей алуы, ең бастысы, адамдарға деген мейірімі мен сүйіспеншілігі оның қа­сына барлық адамды топтастырады. Бұл романды қуануға үйрететін кітап дер едім және барлық адамға оқуға кеңес беруге болатын шығарманың қатарына жатқызуға болады. Үлкендер сияқты, бала да өзінің жа­ны, сезімі, қалауы мен уайымы, арманы мен өз әлемі бар тіршілік иесі. Оған өмірдің сабағын алуға, шынайы өмірді еш бояусыз қабылдауына кедергі болмау­ы­мыз керек болар, дегенмен, жақсы ер­те­гілер, әңгімелер мен хикаяттар, ани­ма­циялар, көркем фильмдер ұсыну ар­қы­лы баланың жан дүниесін асқақ армандар мен қиял-ғажайыпқа жетелеу өте ма­ңыз­­­ды. Бала шығарманы оқып отырып тек өмірдің қиындығын, ауыртпалығын, әлеу­меттік мәселелерді ойлап, мұңайып, қай­ғырып, қиындықтан шығар жолды із­дей алмайды. Балаға қиялын ұштайтын, ар­манын асқақтататын, жүрегіне мейірім мен сыйластық, батырлық пен батылдық, се­нім мен үміт ұялататын шығармалар қай кезде де керек.

Бақытгүл САЛЫХОВА,

педагогика ғылымдарының кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу