Шығыстан шыққан алғашқы қобызшы әйел пәтер жалдап жүр

Жақында Шығыс өңірінен шыққан алғашқы қобызшы қыздардың бірі Қаракөз Болатовамен сұхбаттасудың сәті түсті.
Егемен Қазақстан
26.03.2017 4885
2

Сәті түсті дейміз-ау, «Қаракөз неге газеттерді жағалап жүр?» деп жұрт сөз ғып жүрер. Осы сұхбатты бермей-ақ қойсам қайтеді. Ыңғайсыз болады ғой» деп келісімін бергісі келмеді әуелде. «Егемен Қазақстанның» 200 мыңнан астам оқырманы бар. Осынша оқырман сіз туралы білгісі келеді» дегенімізде, өзінің бұл басылымның тұрақты оқырмандарының бірі екендігін айтып, сұхбатқа келісімін берді.   

Досханға домбыра үйреттім

– Шығыс Қазақстаннан шық­қан алғашқы қобызшы қыз атану бақыты өзі­ңіз­ге бұй­ырған екен. Әң­гі­ме­міз­дің әлқиссасын осыдан бас­тай­ықшы.

– 1964 жылы Семейдегі Мұ­қан Төлебаев атындағы му­­зыкалық училищенің қо­быз сыныбына оқуға қа­был­дан­дым. Ол уақытта Шығыста қо­бызшы да, қобыз да жоқ еді. Училищені бітіргеннен кей­ін Күршім ауданының Құй­­ған ауылындағы мектеп­ке жұмысқа орналастым. Жұ­мыс деген аты ғана, көп уа­қыт өтпей қобызшы ретінде жан-жаққа концерттерге ша­қы­ратын болды. Аттай қалап, жұ­мысқа шақырғандар да кө­бейді. Менің Марқакөлге бар­ғым келді. Мектептің оқу­шыларын жан-жаққа кон­церттерге, байқауларға апа­рып жүреміз. Жаспыз. Жа­лын­даған кезіміз. Мұндай ма­манды кімнің жібергісі кел­сін? Досхан ол кезде осы мек­теп­тің 10-сыныбында оқып жүрген.

– Досхан дейсіз бе?

– Иә, Досхан. Қазақстанның Халық әртісі Досхан Жол­жақ­­сынов. Сол жылы Дос­хан­мен бірге Өскемен қала­сына келіп, облыстық теледи­дар­дан жарты сағаттық кон­цертті ұсындық. Досхан өз ес­теліктерінде бұл жайын­да үнемі айтып жүреді. Қыр со­ңымнан қалмай жүріп дом­быраны да үйренді. Дос­хан керемет әнші болатын. Мек­теп­тегі оркестрге де бел­сенді қа­тысады. Сол жылы Досхан Алматыға оқуға кетті.

Бір күні Күршімде келе жат­сам, ту сыртымнан келіп, бі­реу бас салды. Қарасам, Дос­хан. «Мен Өнер институтына түстім», дейді жы­ми­ып. Кейіннен мен Күршім ау­дандық Мәдениет үйінің ди­ректоры болып жүргенде Дос­ханның осында келгені бар. Қателеспесем, қасында дәстүрлі әнші Қапаш Құлы­ше­ва бар. «Менің алғаш­қы ұс­та­зым» деп таныстырды ме­ні. Ән-күй сабағынан дәріс бер­генім болмаса, Досхан ту­мысынан талантты, өнер үшін т­у­ған жан деп білемін. Мен бәл­кім, өнер әлеміне еп­теп қа­на қанаттандырған, тал­пын­дыр­ған болармын.

– Қобыз тартуға неге құ­март­тыңыз?

– Менің қобызшылық өнер­ге келуіме себепкер болған – үлкен ағам Амантай. Мектеп қа­бырғасында төрт қыз бірге оқы­дық. «Қызылордаға, пед­у­чилищеге кетеміз» деп өзі­мізше ұл балалардан бө­лек­те­ніп, оқуға әзірленіп жүр­ген­біз. Бір күні ағам айтты: «Қызылордаға бармайсың. Семейде музыкалық училище бар. Соның қобыз класы­на барасың». Ол кезде қай жер­де қандай оқу барын да білмейміз. Ағам бәрін бі­ліп, ойластырып қойыпты. Жал­пы, біздің әулет өнерге жа­қын болды. Шешем домбыра шертетін. «Қара жорға», «Жорға аю», «Аңшының зары» секілді халық күйлерін на­қышына келтіре орындайтын. Шешемнің немере ағасы Бу­рата он саусағынан өнер сау­л­аған атақты күйші еді. 1961 жылы Сәбит Мұқанов пен Қалижан Бекқожин Қал­ғұты өңіріне келгенде Бу­ратаның өнерін жоғары ба­ға­лап, сол сапарларында Ал­ма­­тыға бірге ала кетіп, он ал­ты күй жаздырып алыпты. Содан не керек, Семейге учи­лищеге оқуға түстім. Қо­бызды өмірі көрмегем. Бі­рақ неге екенін кім білген, қо­бызды жатсынбай бірден мең­геріп кеттім. Қобыз үй­ре­нуі қиын аспаптардың бірі бол­ған­дықтан, оқушылар ысқыш (смы­чок) ұстап, жүргізуді үй­ре­нудің өзіне бір-екі ай уақыт өт­кізеді екен.

– Семейде қобызды кім үй­ретті?

– Алматының кон­сер­ва­тория­сын бітіріп келген Гүл­зия Ал­мейнова деген ұс­та­зы­мыз бол­ды. Астрахан жа­қ­тың ту­масы екен. Біздің курста қо­бызды екі-ақ қыз оқыдық. Оған дейін қобыз курсында өзге өңірлердің қыздары ғана білім алып, біздің облыстан ешкім оқымаған екен.

Сақатовтармен бір сахнада өнер көрсеттім

– Кезінде Марқакөлде Ораз Кәкеев, Марат Са­қа­­тов, Шайқуали Есе­нов сын­­ды майталман өнер­па­з­­­­дармен бір сахнада өнер көр­­­сеткеніңізді білеміз. Сол шақ­­тарды еске алудың сәті ке­ліп тұрған секілді... 

– Семейдегі училищені бітіргеннен кейін Құйғанда, одан кейін Қалжырдағы мектепте жұмыс істеп жүргенде мені қобызшы ретінде жан-жаққа шақыратындар кө­бей­ді деп айттым ғой жо­ғ­а­­р­ыда. Өскеменде концерт болса, бірінші мен бара­мын. Алматыда концерт бол­са, тағы да мен. Сөйтіп жүр­ген­де, Қалжырдағы апайым айт­ты: «сен өзіңді қинамай Мар­қакөлдегі мәдениет үйіне бар», деді. Әйгілі өнер­паз­дар­­мен осы Марқакөл сахнасын­да жолықтық. Қобыз тарту­мен ға­на шектелгем жоқ, спек­та­­кль­дерде де ойнадым. Бұл уа­­қытта спектакльге деген ха­лық­тың құштарлығы керемет болатын. Гастрольмен барған жеріміздің барлығында ине шаншар орын болмайтын. 

Ораз, Марат, Шайқуали, Рах­метолла, Гүлнәрлар нағыз өнер үшін жаралған жандар еді ғой. Сахнада оттай лаулайтын. Қандай қияға салсаң да, қисынын табатын, өрге салсаң, төске озған дей­тін­дей. Адамгершіліктері жо­ғары, өнерге адал еді. Кә­сіби актер болмасақ та, сол кісілердің жанында жү­ріп оқығандардан әрмен өнер көр­сеттік. Бірімізден-бірі­міз үйрендік. Бірімізге-бірі­міз үй­р­еттік. 1972 жылы Марқ­а­көл аудандық мәдениет үйіне «Халық театры» атағын алып бер­дік. Мұхтар Әуезовтің «Қа­рагөзінде» Ораз Кәкеев Сы­рымның, мен Қарагөздің рөлін сомдадым. Рахметолла ағай Асан деген әнші, сал жігіттің рөлінде ойнады. М­арат Дулат деген жігіттің рө­лін сомдады. Күлдіргілігі, әзіл­кештігі сондай, ол сах­на­ға шыға келгенде, жылап отыр­ған жұрт қалай күліп жі­бер­генін аңғармай қалатын. Өйт­кені, оның тұла бойы, бү­кіл болмысының өзі күлкі ша­қыратын. Таза комедияның ада­мы еді ғой.

Сахнаны былай қойғанда, Мараттың қарапайым өмірдегі жай сөздері, қылықтары қа­тар­­ластарын күлкіге көміп жү­ретін. Ораз жарықтық та сон­дай еді. Рахаң, Рахметолла Тұ­рабаев та керемет өнерпаз еді. Комедияны да келістіріп ой­найтын. Трагедияда да, драма­да да қамшы салдырмайтын. Гүлнәр Кемешева деген әріп­тесіміз де көрермендердің ал­ғысына бөленді. Несін айта­сыз, бірінен-бірі өтетін өнер­паздар еді. «Қарагөз» қой­ы­лым­ында Ораз жарықтық жы­лаған кезде көзден ақ­қан ж­а­сы са­қалын жауып ке­тетін. Сон­ша­лықты беріле ойнайтын. 

Әншінің бәрін әулие көретін болдық

– Әйгілі өнерпаздармен бірге Марқакөл ауданының өне­рін өрлетіп, мерейін асыр­дыңыз. Одан кейін Күр­шім ауданында ұзақ жыл мәдениет саласында ең­бек еттіңіз.

– Күршімде 23 жыл еңбек еттім. Оның 15 жылында аудандық мәдениет үйінің ди­ректоры болдым. Дүние із­деген жоқпыз, атақ қуған жоқ­пыз. Бармаған жеріміз, бас­­паған тауымыз жоқ. Мал­шы­­ның үйіне барамыз. Жал­ғыз кемпірдің алдында өлең ай­тып тұрасың, домбыра, қо­быз тартасың. Әрине, ол кі­сілердің еңбегі бар ғой. Оған өкінбейміз. Бірақ біздің ең­бегімізді кім бағалады? Кейде кісілер сұрап жатады: «Қандай атағыңыз бар?» деп. «Қаракөз дегеннен басқа атағым жоқ» деймін қалжыңдап. Қаракөз деген атағымнан басқа сенсеңіз, күні бүгінге дейін басымда баспанам да жоқ. Біреудің үйін жалдап тұрамын. Ұлан ауданына 2001 жылы көшіп келгенде үй сатып алғанбыз. Үлкен ұлым ауырып, үйді сатуға тура келді. Үйге арыз беріңіз деді. Бергелі үш жылдай болып қалды. Хабар жоқ. Өзім кісінің алдына барып, жалынғанды жек көретін адаммын. 70 жасқа келгенде кім­нің алдына барып мөлиіп оты­рамын?! Ең бастысы, өнер­ді бағалайтын ел-жұрт аман болсын. Үйді қойшы, уа­қыты келгенде шешіле жатар.

– Қазір сізді тігіншілікпен шұ­ғылданып жүр деп ести­міз. Рас па?

– Ұлан ауданының Қасым Қай­сенов кентіне көшіп кел­­геніме 15 жылдың жүзі болып қалды. Біраз уақыт осын­дағы мәдениет үйінде жұ­мыс істеп, зейнеткерлікке шықтым. Бірақ зейнеткермін деп қол қусырып, қарап отыра­тын заман емес. Қазір киім тігумен айналысамын. Біреудің дүкенінің бір бөл­ме­сін жалдап отырмын. Таңертең тоғызда келемін, кеш­кі тоғызда қайтамын. Киімнің барлық үлгісін ті­ге­мін. Қасым Қайсенов кен­тін­дегі Мәдениет үйіне қа­жет­ті киімнің бәрін тігіп беріп отырамын. Бүкіл ауыл маған келеді.

– Сонда қасиетті қобыз­ды тігін машинасына ауыс­тыр­­дыңыз ба?

– Қобызшылық құдай берген өнер. Оны қалай тас­тай­сың? Үйде қобызым бар. Қажет кезде тартамын. Біреу ай­тып еді: «Сіз пенсияға шық­қан­да қобыз да пенсияға шыға ма?» деп. Сол айтпақшы, қо­быз ешқашан пенсияға шық­пай­ды, мен қобызды ешқашан тас­тамаймын.

– Саналы ғұмырыңызды өнерге арнадыңыз. Көрген, түйгеніңіз мол. Бүгінгі қазақ өнері, өнерпаздар жайында не айтасыз?

– Бес саусақ бірдей емес қой, қарағым. Бибігүл Төле­ге­нова сынды 80-нен асса да, сыр бермей сахнада сырбаз қалпын сақтап жүрген жан­дарға сүйсіне қарайсың. Осын­дай біртуар адамдардан кейінгі жастар үлгі алса дей­сің. Бірақ «Жиенқұлға кел­генде шықпайды үнім» дег­ендей, жастарға келгенде күмілжитініміз рас. Қазір жас әншілерге құдайдай табынатын жаман әдет таптық. Әншінің бәрін әулие көретін болдық. Өнер деген қасиетті дүние екенін ұмытқандаймыз. Құдай-ау, қазір лақтырған тасың әншіге тиеді. Солардың біреуінің де атын білмеймін. Кезінде халық «Дос-Мұқасан» ансамблін сүйіп тыңдайтын. Әлі де құрметтейді. Қазір де ан­самбльдер көп қой. Соның ішінде Мейрамбектердің «Музарты» мен «Қоңыр» тобын ғана айтар едім.

– Өкінішіңіз бар ма?

– Ештеңеге де өкінбеймін. Біз туралы біреу жақсы айтады, біреу жаман айтады. Соның жақсы айтатындары көп шығар деп ойлаймын. Ел арасында көп жүреміз. Қаптаған атақтың не керегі бар, егер сені ешкім білмейтін, танымайтын болса. Құдайға шүкір, ешқандай атағым болмаса да, елдің бәрі таниды, біледі. Қай жерге барсақ та, құр­меттеп жатады. Бұдан артық не керек?

– Қаракөз Әбдіке­қы­зы, «Егеменнің» оқыр­ман­да­ры­на қандай тілек айтасыз?

– Газет басшылығына өнер, мәдениет тақырыбына жиі қалам тартып, өңірдегі біз се­кілді өнер адамдарын іздеп, қол­д­ау білдіріп жатқандары үшін алғысымды білдіргім ке­леді. Газеттің әр нөмірін асы­ға күтеміз. Жақында нәзік жан­дылардың құрметіне «Әйел әлемі» деген арнайы бет аш­қан­­дарыңызды көріп қуа­нып қал­дық. Газеттің оқыр­ман­­да­рын алдағы уақытта да осын­дай тұ­щым­ды дү­ние­лер­мен қуа­н­та бе­рі­ңіздер.

– Мазмұнды әңгімеңізге алғыс білдіреміз.

Әңгімелескен

Азамат ҚАСЫМ, "Егемен Қазақстан"

Шығыс Қазақстан облысы

Суретті түсірген Мерей ҚАЙНАРОВ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Жастар жылынан не күтесіз?

16.11.2018

Тариф көтерілді, сервис деңгейі ше?

15.11.2018

Асхат Маемиров Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болып тағайындалды

15.11.2018

Бекзат жаттыққан спортзал

15.11.2018

А. Майтиев тариф қалыптастырудың ашықтығын арттыру шаралары туралы айтып берді

15.11.2018

Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

15.11.2018

Бас прокуратурада бизнес саласындағы проблемалық сұрақтар талқыланды

15.11.2018

Қазақстан мен Швеция ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын анықтады

15.11.2018

Маңғыстау облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясы өтті

15.11.2018

Алматыда композитор Әсет Бейсеуовты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Президент Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры Такир Балықбаевты қабылдады

15.11.2018

Жезқазған мен Сәтбаевтың арасында ірі супермаркет салынады

15.11.2018

Елбасы Словакия Республикасының Премьер-Министрі П. Пеллегринимен кездесті

15.11.2018

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Нұтфолла Шәкеновты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Алматыда Құрманғазының 200 жылдығына арналған дәстүрлі музыка фестивалі аяқталды

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

15.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу