Сирия: сарапшылар не дейді?

АҚШ-тың Сирияны қанатты зымырандармен атқылауы өткен аптадан бері халықаралық саясаттағы басты тақырып болып отыр. Дональд Трамптың бұл шешімін қуана қолдаушылар да, қатаң сынаушылар да бар. Бірақ бәрін ойландырып отырған күрделі сұрақ: Енді не болмақ?
Егемен Қазақстан
11.04.2017 2409
2

Cирияға зымыран шабуылы дегенде, АҚШ-тағы соңғы президент­тік сайлау науқанын еске түсіретін екі нәрсе бар. Біріншісі – Трамптың ол сайлауды «АҚШ күш-қуатын сырт­қы жанжалдарға емес, ішкі проб­ле­ма­ларды шешуге жұмсауы тиіс» деген ұранмен жүргізуі. Екіншісі – республикалық кандидат пен Ресей президенті Владимир Путин ара­сын­дағы түсініксіз сыйластық және осыған байланысты «Трамп­тың президент болуына Ресейдің де ықпалы бар» деген пікірдің пайда болуы.

Ал соңғы бірнеше күндегі жағ­дай қандай? АҚШ сыртқы саясатын өзгертеді, халықаралық мәселелерге көп килікпейді деген жаңа президент Мәскеу тікелей қолдап отырған Сирия­ның әскери базаларын бомбылады. Және қай кезде? Қытай басшысы Си Цзиньпин Трамппен алғаш рет кездесу үшін АҚШ-қа ресми сапармен келген күні.

7 сәуірдегі оқиға әлемдік қоғам­дас­тық үшін күтпеген жағдай болды. Мұны саясаткерлердің, сарап­шы­лардың пікірі анық көрсетеді. Ресми пікір негізінен екі түрлі болды. Батыс басшылары Трампты бірауыз­дан қолдады. «Өз халқын газға тұн­шық­тырған Асадқа бұл лайықты жауап», деді олар.

Мәскеудің реакциясы сәл кеш­теу шықты. Владимир Путин АҚШ соққысын «агрессия» деп бағалады, бұл жағдай «Ресей-Америка қатынас­тарына айтарлықтай зардабын тигізе­тінін» айтты.

Иран Сыртқы істер министрі Жавад Зариф «Вашингтон химиялық қару қолданды деген жалған айыптау негізінде әскери күшке жүгінді», деп мәлімдеді. 

Қытай бұл оқиғаға қа­тыс­ты әзірге ресми мәлімдеме жаса­ған жоқ. 

Ал сарапшылар «Неге бұлай бол­ды?», «Трамп жаһандық мәселе­лер­ге кіріспекші ме?», «Ахуал енді қалай өрбиді?» деген сұраққа жауап іздеді. Соның ішінде Обаманың кезінде АҚШ Сириядағы жағдайға ара­ласпап еді, енді міне қайта оралды, ол үшін Асадтың химиялық шабуылын пайдаланды деген пікірлер көбірек айтылды.

Бүгінге дейін Трампты үздіксіз сынап келгендердің көбі оның бұл шешімін жоғары бағалады. «Трампты қанша жек көрсе де болады, бірақ бұл жолы оның дұрыс жасағанын мойындау керек. Тіпті, бұзылған сағаттың өзі тәулігіне екі рет дұрыс уақытты көрсетеді емес пе?», дейді The Guardian.

Сарапшыларды бұл оқиғадан кім не ұтады деген сұрақ та мазалап отыр. Ресейлік саясаттанушы Григорий Голосов бұл жөнінде былай дейді: «Асад АҚШ пен Ресей арасында Сирия бойынша келісім жоқ жерде ғана жаны қалатынын жақсы біледі. АҚШ Сирияға құрлықтан басып кірмейді, мұны да түсінеді. Ал әуеден жасалған шабуыл онша қауіпті емес. Асад ДНР-ЛНР сияқты қуыршақ емес, оның өз ойыны бар. Идлибке химиялық шабуыл АҚШ пен Сирия арасын­дағы «келісімді» мүлдем жоққа шығар­маған шығар, бірақ қатты қиында­тып жібергені анық. Асад дегеніне жетті. Ал Ресей не ұтты?».

Енді не болады дегенге келсек, бұл да күрделі сұрақ. «Саясаткер ретінде Трамптың алдағы әрекетін болжау мүмкін емес екен. Ол Асадқа көзқарасын айналасы бірнеше күн ішінде өзгерте салды. Ендеше, алда не болатынын болжау қиын», дейді ВВС-дің Таяу Шығыстағы шолушысы Джереми Боуэн.

Британдық Times газетінің ха­барына қарағанда, Мәскеу Сирия пре­зиденті  Башар Асадты қол­дауын қоймаса, Лондон Ресейге санк­ция­ларды күшейтуді талап етпек. Ал Ресей мен Иран Сирияға шабуылдар қайталанған жағдайда әскери күшпен жауап беретінін білдірді. Ресейдің Лондондағы елшілігі Батыс Мәскеуге ультиматум қоймағаны дұрыс, оның соңы нағыз соғысқа апарып соғады, деп мәлімдеді.

Осы аптада АҚШ мемлекеттік хатшысы Мәскеуге барады. Ол «Үлкен жетіліктің» атынан Ресейге Асадпен байланысты үзу, Сириядағы әскерін әкету жөнінде ультиматум апарады деген болжам бар.  Сонымен қатар,  бұл кездесуде Владимир Путинге «Үлкен жетілікке» қайта кіру туралы ұсыныс жасалуы мүмкін. Қырымды қосып алғаны үшін Ресей «Үлкен сегіздік» қатарынан шығарылған болатын. Бірақ Путин қайта оралғысы келеді деген пікір айтылып қалып жүр. Бірақ ол үшін Ресей Сириядан кетуі керек.

«Ресей ультиматумға көнбейді. Бірақ Сирияның көп нәрсеге кедергі болып отырғанын Мәскеу түсінеді», дейді Daily Telegraph.  

Ал Сирияға шабуылдан кейін не өзгерді? Ресей Сириядағы операция­лар кезін­де авиациялық ұшулардың қауіп­сіздігін қамтамасыз етіп, төтенше оқиға­ларды болдырмау туралы АҚШ-пен арадағы меморандумды тоқтатты.

Жерорта теңізінің Сирия жағалауына қанатты зымырандармен қаруланған «Адмирал Григорович» әскери кемесін жіберді.

Ұлыбритания сыртқы істер ми­нистрі Борис Джонсон 10 сәуірге бел­гі­ленген Ресей сапарынан бас тарт­­ты. «Сириядағы оқиғалардан ке­йін ахуал күрт өзгерді. Маған қазір «Үлкен жетілік» кездесуі алдында АҚШ және өзге де елдермен байла­ныс­ты жалғастыру маңызды», деді ол. Джонсон «орыстарға айқын әрі келісілген үндеуді» сол кездесуден кейін АҚШ мемлекеттік хатшысы Рекс Тиллерсон жеткізетінін айтты. Оның бұл шешімі Мәскеу тарапынан қатаң сынға ұшырады.

Ержан Әбдіраман, «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

Қазақстандық балалар фильмі халықаралық кинофестивальде жүлде алды

20.01.2019

ШҚО емханалары 100 тонна қағаз үнемдеді

20.01.2019

Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнатылғанына 27 жыл толды

20.01.2019

ШҚО Күршім ауданында 6 жастағы бала суға кетіп қалды

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

19.01.2019

Ақмолалықтар мүгедектер үшін автобустардың қолайлылығын бақылауда

19.01.2019

Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері тағайындалды

19.01.2019

Филиппиннің ең бай адамы қайтыс болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу