СОТ ПЕН БАҚ: СЫНДАРЛЫ ДИАЛОГ

Егемен Қазақстан
06.01.2010 2894
Солтүстік Қазақстан облыстық соты­ның журналистермен өткізген дөңгелек үстеліне сот пен БАҚ арасындағы сын­дар­лы байланыс басты тақырып арқауы­на айналып, жан-жақты пікірлер алма­сылды, орнықты ойлар айтылды. Судья – от төрелігін жүзеге асы­ра­тын басты тұлға. Бұл орайда оларға ай­рықша міндеттер мен талаптар жүкте­летіні әлімсақтан белгілі. Әркім соттың ашық, мөлдір, заңның үстем болуын қалайды. Сонда адал да әділ принцип­тердің орнығып, түрлі қателіктер мен бұра тартушылықтарға жол берілмесі анық. Бір жағынан, сот төрелігін орын­даушылар кәсіби жағынан шыңдалып, бедел-абыройы да асқақтай түсері сөзсіз. Алайда, сот тарапынан бұқаралық ақпа­рат құралдары өкілдеріне деген өкпе-реніштерді аракідік болса да естуге бо­лады. Тұтастай алғанда, үшінші және “төр­тінші” билік араларында берік қарым-қатынас қалыптасқанына қа­рамастан бір-біріне кінә артып жататын жайлар аз кездеспейді. Солтүстік Қазақстан облыстық соты­ның журналистермен өткізген дөңгелек үстеліне сот пен БАҚ арасындағы сын­дар­лы байланыс басты тақырып арқауы­на айналып, жан-жақты пікірлер алма­сылды, орнықты ойлар айтылды. Бірінші сөзді облыстық соттың төрағасы Нұрғазы Әбдіқанов алып, сот жүйесін көрсетуде, ол жөнінде қоғамдық пікір тудыруда БАҚ-тың рөлі айрықша екенін атап өтіп, жақсы тәжірибелер жазылумен қатар түрлі түсінбеушіліктердің де орын алып жататынын, мәселенің байыбына бар­мас­тан негізсіз, дәлелсіз қалам сілтеудің кездесетінін жасырмады. Бір-бірімізбен кінәласқанша осылай жиі жүздесіп, ортақ мүдде жолында ақылдасып жұмыс істеу әлдеқайда пайдалы дей келіп, Нұр­ғазы Әбенұлы ашық әңгімеге, сындарлы диалогқа жол бастап берді. Облыстық соттың судьялары И. Қуанова, Б. Ома­ро­­ва, Е. Максюта, А.Зенковский, А.Ақ­па­нова сот жариялылығын, ашықтығын, анықтығын қамтамасыз ету, ақпарат құқығын жүзеге асыру, ар-намысты, абыройды, қызметтік беделді қорғау мәселелерін жан-жақты түсіндіріп, нақты дәлелдемелер келтірді. Олар өз сөзде­рінде заңда көзделген жағдайда істерді жабық қарау жүзеге асырылатынын, әйтпесе барлық сот сатыларында істі қа­рау ашық жүргізілетінін жеткізді. Аза­мат­тарға, оның ішінде бұқаралық ақпарат құралдары өкілдеріне, азаматтық про­цес­тің басынан аяғына дейін қатысу, сот отырысы залында болып жатқан жағдай­ларды өз көздерімен көру, қалаулары бойынша жазып алу, стенограмманы және дыбыс жазуды пайдалану, сондай-ақ заң талаптарын сақтай отырып тікелей хабар жүргізу, киноға және суретке тү­сіру, бейнетаспаға жазу құқықтары бе­ріл­ген. Әр іс бойынша анықталған фак­ті­лер­ді бұрмалап жариялауға жол беріл­мейді. Десек те, басылым беттерінде сот қарайтын қандай да болсын іс бойынша алдын-ала пайымдаулар жасалып, сотқа ықпал ету жәйттерінің кездесетінін жа­сыр­маймыз. Соның салдарынан бұқара­лық ақпарат құралдарына көрінеу жалған мәліметтер және материалдар берудің со­ңы моралдық шығын талап етіп, сотта­суға ұласып жатады, десті сот төрелігін орындаушылар. Әркім жария­лылықты әрқалай түсінгенімен, заңды­лықты сақ­тау — басты міндет. Судья Ай­гүл Ақ­па­нова БАҚ өкілдерінің өз құқық­тары мен міндеттерін толық пайдалана білмейтінін қынжыла айтты. Соңғы екі жылда жер­гі­лікті журналистерге қатысты 9 сот оты­рысы өтіпті. Талап-арыз беру­ші­лердің бәрі де ар-намыстарына нұқсан келгенін көлденең тартқан. Ал, сұраған ақпаратын беруден себепсіз бас тартқан лауазым иесі жайлы бірде-бір шағым түспеген. Журналистер тарапынан да айтылған пайдалы ұсыныс-пікірлер аз болған жоқ. Әңгіме сотқа қатысушылардың суретте­рін басу болмаса бейнетаспаға түсірілген бейнелерін көрсету жайына келгенде пі­кірталас тіпті қызып сала берді. “Алтын арқа” қоғамдық қорының жетекшісі Зәуре Жұмалиева былай деді: – Бір отбасыға қарақшылық шабуыл жасаған Бековтардың қылмыстық ісіне қатысты үкім шыққанын бәріңіз жақсы білесіздер. Сот процесі кезінде қылмыс­ке­р­­лердің адвокаты С.Арапов өзін бейнекамераға түсірген облыстық ішкі істер департаментінің қызметкеріне қо­лын шығарған. Кейін департаменттің баспасөз қызметінің рұқсатымен осы сурет газеттерде жарияланды. Айтайын дегенім, С.Арапов сол басылымдарды сотқа беріп, жеңіп шықты. Судья түсіруге рұқсат берді. Адвокат та “үндемеген-келіскендіктің белгісін” танытты. Олай болса, жазықсыз жапа шегетіндей жур­налистердің қандай кінәсі бар? Судьялар Азаматтық кодекстің 145-бабын алға тартты. Онда сурет, бейне сол адамның мен­шігі болып табылатыны, оның рұқ­са­тын­сыз жариялауға болмай­тыны жазылған. Алайда, заңның кей баптарын әлі де нақтылай түсу қажеттігін бәрі де мойындады. Сөз арасында айта кеткен жөн, С.Арапов өзінің кәсіби қызметін атқару кезінде заң талаптарын өрескел бұзып, дөрекілікке жол бергені үшін адвокаттық лицензиясынан айрылды. Журналистер сот процестеріне қатыс­қанда кей судьялар тарапынан құқық­тары бұзылатынын, мәселен, үкімді диктофонға жазып алуға тыйым сала­тын­дарын, қызметтік куәлігін көрсеткеннің өзінде кедергілерге тап болатындарын тіл­ге тиек етті. Екі жақ та бірлескеннің бірлігі мықты, ақылдасқанның айыбы жоқ деген ортақ ымыраға келді. Облыстық соттың төрағасы Н.Әб­ді­қа­нов БАҚ өкілдерінің ұсыныс-пікірлерін жинақтап, Жоғарғы Сотқа жіберетінін, алдағы уақытта да мұндай кездесулердің жүйелі ұйымдастырылатынын жеткізді. Өмір ЕСҚАЛИ, Солтүстік Қазақстан облысы.
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу