Сөз сойыл №38

«Тауық» деген ауылдың «Балапан» көшесіндегі қытқыттардың қорасы. Таңғы сағат 6:00. Қонақтап отырған қарт қызыл әтеш селк етіп оянып кетті де, өңешін кере «Ку-ка-ре-ку-уу» деп ышқына айқайлады.
Егемен Қазақстан
18.03.2017 7921

Ку-ка-ре-ку

«Тауық» деген ауылдың «Балапан» көшесіндегі қытқыттардың қорасы. Таңғы сағат 6:00. Қонақтап отырған қарт қызыл әтеш селк етіп оянып кетті де, өңешін кере «Ку-ка-ре-ку-уу» деп ышқына айқайлады. Ышқынған дауыс­тан оянған мекиендер де қыт-қыттап қозғала бастады. Бұрыш жақта қонақтап отырған балапан сұр әтеш те мен де қалыспайын дегендей, «ку-ку-куу!» деп тұншыққан дауыспен үн қосты.

Көзі қызарған қызыл әтеш қанатын қағып-қағып жіберіп, сөз бастап кетті.

− Жарандар, сілкініңдер! Бүгінгі атып келе жатқан мына таң біздер үшін өте ерекше. Олай дейтінім – 12 жылдан кейін келіп тұратын біздің «юбилей». Әрине, бұл «юбилейге» жете алмай кеткен туыстар қаншама?.. Бұл әлемде әділетсіздік бар, қарқылдап жүрген қара қарғаға 300 жыл өмір бергенде, біз байғұстарға 10 жыл өмір берген. Нешауа, бірақ бұған налымайық, асарымды асадым, жасарымды жасадым, маңыраманы айтпағанда, тауық жасындай жасым қалды деп пенделер айтып отырады, берген ғұмырға шүкіршілік дейік.
Енді жылымыз, то-есть «юбилейіміз» келгесін ата-тегімізді түгендеп, алдағы міндеттерімізді де белгілеп алайықшы деген ой еді менікі.

Қызыл көз қызыл әтеш жан-жағына қоқилана бір қарап алды да, сөзін әрі қарай жалғастырды.

– Байқап жүрсіңдер ме, біздің тарихымызды бұрмалап жүр. Тіпті, қалай жаратылғанымызды да білмейді. Түсінбей тұрсаңдар айтайын. Мына пенделер: «Бірінші жұмыртқа пайда болды ма, әлде жұмыртқаны табатын біздер пайда болдық па?» – деп әлі соның түбіне жете алмай келеді. Ал мен айтар едім, біздер оттан пайда болдық. Неге дейсіздер ғой. Өрт болса, «Қызыл әтеш» шабындықты жалмап кетті, аула-қораны қармап кетті», – деп жарыса шулап жазып жатады. Осыған ой жіберсек, оттан жаралмағанда қайдан жаратылып отырмыз?..
Әнеубір қиырда жатқан елдегі бір ақын: «Оттың құдайы – Прометей», – деп айтып кетіпті. Мен бұған категорический қарсымын. Так што, осы тегімізді өзімізге қайтарып алуымыз керек. Бұл бірінші міндет.

Тағы бір алдымызда үлкен міндет тұр. Жылымызға орай елде «Жұмыртқа» деген бағдарлама қабылданып жатыр. Соған үлес қосу керек. Әрине, табиғатымызда жоқ – бір күнде мына қонақтап отырған сендер 2-3 жұмыртқадан таба алмайсыңдар. Сондықтан бағдарламаны орындау үшін «Сарыауыздарды» көптеп басып шығарасыңдар, жұмыртқа табатындар көбейеді.

Бірақ арамызда біздің салтымызды бұзып жүргендер де бар. Фактімен айтайын, мына жанымда қонақтап отырған «Қоңыр» 11 жұмыртқа басқан болатын, қалай атайтын еді? Өзінің атын өзі шақыратынның бес «сары­ауызын» дүниеге әкелді. Знашить, сен біздің ата дәстүрімізге кір келтіріп отырсың, – деп қасындағы «Қоңырға» қызыл көзін бір адырайтып қойды.
Осы кезде шеткері жақта қартайып, мүлги қонақтап отырған «Ақсұр» әңгімеге араласты.

– Әтеке, сабыр етіңіз! «Юбилейімізге» байланысты жыл бойы өтетін шаралар да белгіленіп қойғанын естіп жатырмын. Олардың ішінде бір күн сағатқа қарамай сіздің шақыратын уақытыңызға ыңғайластырылған «Әтеш шақыру» сияқты ата-баба салтын жаңғыртатын күн, әр ауылдың мықты әтештерін жинап алып төбелестіретін «Төбелесқор әтеш» спорттық ойындары да бар екен. Бұл шаралардан біздің де үрім-бұтағымыз шет қалмайды деп ойлаймын. Әтеке! Енді жоғары жаққа жеткізетін мұңдарымыз да бар. Соның бірі – арасында аунап, тазарып алатын ауылда бұрынғыдай күл жоқ. Бәрің көріп жүрсіңдер, барлық ауылдарға көгілдір отын деген пәле кіргеннен бері ешкім тезек теріп, от жақпайды. Тезек жақпағасын күл болмайды. Басқасын айтпай-ақ қояйын, өз қожайынымыздың үйінде мал жоқ, күл жоқ, көң жоқ. Соның кесірінен менің соңғы «кенжелерімнің» көбі қотыр болып өліп қалды. Тағы бір айтар мәселе – біздің туыстарымыз жұмыртқалап жатыр. Бағдарламаны орындау жолында еңбектене береміз. Бірақ есеп қате сияқты. Олай дейтінім – өткенде қораның жанына жел ұшырып әкелген аудандық газеттегі – «Тауық» ауылы маусым айында 2017 дана жұмыртқа өндірді, – делінген сөйлемге көзім түсті. Ал бізді біреулер келіп санап жатыр ма? Дүдәмал сандар… Сондықтан, Әтеке, сіз түрлі жиындарға барып жүрсіз ғой. Осыны дөкейлерге қанатыңызды қомдап-қомдап жіберіп жеткізсеңіз, – деп қырылдаған дауысымен қыт-қыттап алды да тұмсығын қанатының астына тығып, қайтадан қалғып кетті.

Қызыл көзді қызыл әтештің тамағы жыбырлап кетті… Өйткені, сағат таңғы 7:00-ді көрсетіп тұр екен. Бар дауысымен, «ку-ка-ре-ку!», – деп айқайға бас­ты. Бұған «Тауық» ауылының әтештері қосылды. Ку-ка-ре-ку-ууу!

Серік ЖҰМАҒАЛИЕВ

Батыс Қазақстан облысы


Келген жылға бата

Тауық жылында:
«Батам, батам, батпасын,
Батам жерде жатпасын».
Қашып кетсең еліңнен,
Интерпол да таппасын!
«Қатын алма, қайын ал»,
Қайын ал да, байып ал.
Керегіңше «сіміріп»,
Газ, мұнайға «тойып» ал.
Тойып ал да, «батыстан»
Қымбат сарай, банкті,
Таңдап тұрып, «ойып» ал.
Көре алмаған дұшпаның
Арызданса «финполға»,
Тездеп тауып амалды,
Жалтыратып табанды,
Еуропаға тайып ал.
Қатырма босқа басыңды,
Жүрем деп елге «тұтқа» боп.
Сайлауға түс одан да,
«Подставной утка» боп.
Ғажап жерге барасың,
Бармағыңды жалайсың,
Жалақыңды аласың!
Ұмыт болып уәдең
«Халәуләйға» саласың!
Көп сөйлесең «қышынып»,
«Қазақ тілі» деп, «халық» деп,
Келесі науқан келгенде,
«Экс» болып «еңіреп»
Айдалада қаласың.
Шығармасаң үніңді,
Төрт-бес дүркін қайтадан
Шенеунік боп қаласың.
Осы бата дарыса,
Көп-көрім портфель аласың!
Әумин!

Аймұхамбет БЕЙСЕМБЕКОВ

Семей

Мен жайлы мәтел-сымақ

Әтешке шақыр десең –
таң атсын дейді.

Табақты үйдің тауығы қос жұмыртқа туады.

Әтеш тоты құстың жүрісіне салам деп өз жүрісінен айырылыпты.

Көршінің тауығы – қаздай, қатыны – қыздай.

Тауықтың шақырғанынан таң атпайды.

Жұмыртқалаған тауық көбінесе
кішігірім планета туғандай қытқыттайды.

Тауық – құс емес, жалқау – кісі емес.

Істерге қара жоқтықтан

Ескі жылдың соңғы жұмыс күні бітіп, істерге қара жоқ, қол не алға, не артқа сыймай есеңгіреп отырғанша деп Ақалақ досыма телефон соқтым.
— Не істеп жатырсың, — дейді.
— Не істеуші едік, істерге қара жоқ.
— Кездессек қайтеді, — дейді.
— Істерге іс жоқ адам кездесуден қашушы ма еді.
— Бір-екі қыз-қырқын ала барсам, қарсылық жоқ па? — дейді. Іш пысып, табан қышып отырған адамда қайдан ғана қарсылық бола қойсын.
Танысқанымыз сол, қыз-қырқын:
— Кафеге барсақ, — деген болды.
Істерге қара жоқ, қолтықтап жүріп бердік.
Кафеден шыққан соң Ақалақ досым үйіне шақырды. Не істеуші едік, бара қалдық.
Ақалақ досымнан шығар-шықпастан — бағана танысып, содан бері қолтықтап алған Гүлгүл есімді қыз бала:
— Шығарып салатын шығарсың, —деді.
Істерге қара жоқ, келісе кеттім.
Есік алдында керіліп-созылып тұрып Гүлгүлім:
— Кофе ішуге қалайсың? — деді. Қыз баланың қолын қағып көрмеген басым үнсіз үйге кірдім.
— Кеш боп кетіпті, қона салыңыз? — деді Гүлгүл.
…Түнегендікі ме, оңашада оң жамбастап жатып ой бөліскендікі ме… тауық жылының алғашқы мереке күндері істерге қара жоқ, Гүлгүлге бауыр басып қалыппын…
Не керек, әңгіменің тоқетері:
— Менімен некеге тұруға барсаң қайтеді, — деді Гүлгүл. Маған бәрібір, істерге қара жоқ, ілесіп жүріп бердім.
Е, енді менің істерге ісім табылды: үй жинаймын, тамақ пісіру, ыдыс-аяқ жуу, Гүлгүлді кешке күтіп алу, қолтықтап қонаққа бару, қас-қа­бағына қарау… не керек, істерге қара жоқтан құтылдым. Сіңбіруге мұрша жоқ, кей-кейде бір кездегі «істерге қара жоқ» арман күнімді еске алып есеңгіреп алайын десем де мұрша бола бермейді. Өйткені, қалт етсе әйелдің айтуымен кір-қоқысты шығарамын, кілем-төсенішті қағып-сілкілеймін, базар-дүкен арасында алашапқынмын… Не керек, жаңа жылдан бастап «істерге қара жоқтан» құтылдым.

Петро ФЕДОТЮК


Ұпай санымен ұтыпты…

Жаңа жыл – Наурыз мерекесiнiң алғашқы күні Қиястың үйiнiң жанында ылғи қолы бос бес-алты жiгiт жиналып, ерiккеннен қысыр әңгiменi соғып отырғанбыз. Алыстан алқына-жұлқына көршiмiз Мысық­бай жанымызға жетiп келдi. Қатты ентiккеннен қара қошқыл өңi өрт сөндiргендей әлем-тапырақ.
– Жiгiттер, менiң қызыл қоразымды көрдiңдер ме? – дедi демiн әрең алып.
– Е, бiз сенiң қызыл қоразыңды бағып отыр ма едiк? Қайдан бiлейiк? – деп бiз де мырс ете қалдық.
Бiздiң самарқау айтқан сөздерiмiзге шамданып қалды ма, әйтеуiр Мысықбай қызыл ала көздерiн бажырайтып:
– Бақпасаңдар, көздерiңе түспедi ме деп адам құсап сұрап тұрмын ғой. Бұлардан сұрасаң да бәлеге қаласың… Қап, атаңа нәлет, пышаққа iлiнгiр, қайда кеттi екен, ә? – деп Мысықбай өзiмен-өзi сөйлеп, көше шетiндегi Бұранның үйiне кiрiп кеттi.
Арамыздағы қысыр әңгiме қайтадан жалғасты. Көп кешiкпей-ақ Мысекеңнiң жалпақ бетi, күдiрейген жотасы, екi езуi құлағына жеткен «сүйкiмдi» жүзi қайта көрiндi. Бойына сыймаған қуанышын жасыра алмаған Мысықбай, бiз сұрамай жатып-ақ бiрден әңгiме тиегiн ағыта жөнелдi.
– Бұранның үйiне барсам, бiздiң қораз бен олардың ақ қоразы жоңышқалықта қырғын ұрыс салып жатыр екен. Құдайдың құдiретiн айтсаңшы, бiздiң қызыл қораз басқарған тауықтар бiр жақта да, олардiкi бiр жаққа жиналыпты. Содан жан алысып, жан берiсер қып-қызыл төбелес басталып кетпесi бар ма! «Иә, аруақ! Айналайын ата-бабамның аруағы қолдай гөр!» – деп бiр Аллаға сыйынып, алақаныма түкiрiп айқайлап қойып мен тұрмын. Ой, екеуi ашық алаңда армансыз бiр төбелестi дейсiң. Бұранның ақ қоразы да шымыр бәле екен. Бiрақ халықаралық аренаға көп шықпағандықтан, тәжiрибесi менiкiне қарағанда аздау сияқты ма, қалай…
– Сонымен, Мысеке, қайсысы жеңдi? – деп бiз шу ете түстiк шыда­мы­мыз таусылып. Мысықбай жауап орнына қолын сермеп қалды.
– Ой­пыр­май, қоя тұрсаңдаршы ендi, айтып болайық та! Сонымен екi қораз жарты сағаттай төбелестi. Ақыры бұл тартысты жекпе-жекте талай шай­қасты бастан кешкен, тiсқаққан, тәжiрибесi мол, «көптi көрген» менiң қызыл қоразым қарсыласын ұпай санымен жеңiп шықты ғой…
Бiз көшенi басымызға көтере күле жөнел­дiк. Ал Мысекең болса «Әне, бұлар­ға шындықты айтсаң да сенбейдi» де­гендей басын шайқап қалды. Сол сәт Бұранның қақпасынан қызыл қоразды алдына салып, тырқырата қуып бара жатқан ақ қоразды көрдiк. «Ұялған тек тұрмас» дегендей қасы­мыз­да тұрған Мысекең ауыр денесiн ебе­дейсiз икем­деп, құйын-перiн болып қашып бара жатқан қоразының арты­нан тұра жүгiрдi. Бiрақ бұл жолы Бұран­ның ақ қоразы Мысекеңнiң қызыл қоразын ұпай санымен емес, айқын басымдылықпен қуып бара жатқандай көрiндi…

Орынтай КӨМЕКОВ

Оңтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

Атырауда «Тау тұлғалы Таумыш» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келіп жетті

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

24.09.2018

Юлия Путинцева WTA жаңартылған рейтингінде 46-орынға көтерілді

24.09.2018

БҰҰ Бас Ассамблеясының 73-ші сессиясы өз жұмысын бастады

24.09.2018

Виктория көліндегі апатта қаза тапқандар саны 225 адамға жетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу