«Тақтатас төңкерісіне» тәуелділік

Жаһандық экономиканың мұнайға тәуелділіктен жуыр маңда құтыла алатын түрі жоқ. Құйынша құбылған мұнай бағасы әлем экономикасын бірде дөңгелетіп өрге сүйресе, енді бірде тынысын тұмшалап тығырыққа тірейді. Осы ретте дуалы ауыз сарапшылардың «мұнай дәуірі аяқталып қалды» деген сәуегейлігіне де күмән келтіргендейсің.
Егемен Қазақстан
17.03.2017 2667
2

Өткен жылды мұнай бағасын көтеру үшін оны өндіруді қысқарту жолындағы келіссөздерге сарп еткен ОПЕК ұйымы биылғы жылдың басында, яғни қаңтар айында мұнай өндіруді тәулігіне 1 миллион баррельге дейін қысқартуға қол жеткізді. Сөйтіп ОПЕК-тің бастамасымен мұнай өндіруді қысқарту мақсатында жасалған келіссөздегі шаралар 90 пайыз көлемінде іс жүзіне асырылып, мұнай бағасы 2017 жылдың алғашқы екі айында біршама көтеріліп, жаһандық рынокта Brent маркалы мұнай бағасының баррелі 58 АҚШ долларына дейін өскен еді.

Осыған байланысты экономика­сы табиғи шикізатқа тәуелді елдер­дің тынысы кеңейіп, біздің төл теңге­міз де тұрақтану соқпағына бет бұрып, 1 АҚШ долларына шаққандағы бағамы 311 теңгеге дейін нығая түскен болатын. Алайда бұл «батпан құйрықтың» өмірі ұзаққа бармайтын сыңайлы. Қанша жанталасқанымен ОПЕК-тің мұнай бағасын жоғары деңгейде ұстап тұруға қауқары жететін емес. Наурыз айында бір жұманың ішінде 9 пайызға дейін құлдыраған мұнай бағасының баррелі 51 АҚШ долларын құрады. Мұнай бағасы­на болжам жасау бүгінде сарапшы­лар үшін ең абыройсыз мәселеге айнал­ды. Мәселен, 2014 жылы мұнай бағасы­ның күрт құлайтынын дәл болжаған PIRA Energu Group зерттеу компаниясы­ның сарапшылары 2017 жылы мұнай баррелінің бағасы 75 АҚШ доллары­на дейін көтеріледі деген болатын. 2017 жылдың басында әлемдік рынок­та қалыптасқан жағдай бұл беделді ұйым сарапшыларының болжамы да ақиқаттан алыс екендігін айғақтады.

Халықаралық энергетикалық агент­тіктің (ХЭА) мәлімдеуінше, дуалы ауыз сарапшылардың болжамдарын жоққа шығаратын да, мұнай бағасын тұрақтандыру үшін жанталасып жатқан ОПЕК-тің жігерін құм қылатын да – АҚШ- тың тақтатас мұнайын («сланцевый нефть») өндіруші компаниялары көрінеді. Іс жүзінде америкалық мұнайшылар ОПЕК келіссөздерінің нәтижесінде қол жеткізілген мұнай өндірудің қыс­қар­тылған көлемінің орнына рынокқа өз өнімдерін шығара бастаған. «Аль­пари» агенттігінің бас сарапшысы Анна Бодрованың айтуынша, АҚШ ком­па­ниялары қазірдің өзінде ОПЕК және әлем­дегі мұнай экспорттаушы 11 елдің келісімі нәтижесінде жүзеге асырылған мұнай өндіру көлемін қысқарту шараларының тиімділігін жоққа шығарған. Тақтатас мұнайын өндіруші АҚШ компаниялары ешқандай келісімдерге қатыспайды, ОПЕК-тің бұл компанияларға ықпал ететін де ешбір мүмкіндігі жоқ. Сонымен, әлемдік мұнай рыногында АҚШ-тың айын оңынан туғызған «тақтатас төңкерісі» дегеніміз не?

Сонау 2009 жылы Буэнос-Айрес қала­сында өткен халықаралық газ конфе­рен­циясында ВР корпорациясының басшысы Тони Хейворд тақтатас газын өндіруде бетбұрыс басталғанын, осы ретте озық технология ашқан АҚШ «тақтатас төң­керісін» жасайтынын жарты әлемге жария етті. Сол-ақ екен Американың бір­қатар белді компаниялары мұнай және газ өндіру саласында «төңкеріс» жа­сау қозғалысына белсене кірісіп кетті. Әлем­дік БАҚ өкілдері де «отқа май құйғандай» бұл қозғалысты барынша әспеттеді. Тіпті кейбір басылымдар тақтатас мұнайы әлемдегі барлық елдердің аумағында біркелкі орналаспаған екен, оның жер асты қорының 70 пайызы АҚШ-тың аумағында орналасса, Ресей аумағында оның 7 пайыз ғана қоры бар көрінеді деп жазды.

Шындығында, тақтатас мұнайы деге­німіз жеті қат жер астындағы мұнай мен газ қоры жинақтала бастаған жер қыр­тысы болып табылады. Тақтатас мұна­йын өндіру технологиясы бойынша, жер қой­науының белгілі бір тереңдігіне жеткеннен кейін тікелей бұрғылау әдісін жер қыртысын үңги горизонталь­ды бұрғылауға ауыстырып, тереңдегі жер қыртысын қопара айыру керек. Мамандардың айтуы бойынша, тақтатас мұнайы қорланған жер қыртысын үгіту үшін орасан көп мөлшерде әртүрлі химикаттар қосылған су айдалады. Ең сорақысы сол, су өте көп мөлшерде қажет етілетін көрінеді. Онсыз да жұмыр жер таза судан тапшылық көріп отырғанда, тақтатас мұнайын алу үшін миллиондаған текше метр таза су химикаттармен уланып жер қойнауына айдалады. Сөйтіп, адам­зат болашағына ауадай қажет жер асты суларына орны толмас зиян келеді екен. Тақтатас мұнайын өндірудің бұдан басқа да экологиялық зардаптарын айтудың өзі қорқынышты. Ақша «құдіретіне» ғана табынған АҚШ үшін бүгін әлемдік мұнай рыногында көшбасшы болу керек, ертең дүниені топан су алса да мейлі.

Рас, АҚШ тақтатас мұнайын өндіру технологиясында ең жоғары табыстарға жетті. Қазіргі таңда Америка тақтатас газы мен мұнайын өндірістік ауқымда өндіру технологиясын игерген бірден-бір мемлекет болып отыр. Соңғы жыл­дары бұл елде тақтатас мұнайын өн­діру көлемі еселей артты. Осыған бай­ла­нысты АҚШ энергетикалық қуат көз­дері рыногындағы ең басты ойыншыға ай­на­латындығы ақиқатқа айналды. Осы уақыт­қа дейін жаһандық энергетикалық шикі­зат рыногында бас төреші болып кел­ген Сауд Арабиясы бұған төзіп отыра алмады. Тақтатас мұнайын өндіру тех­но­логиясының қымбатқа түсетіндігін біле­тін олар әлемдік рыноктағы мұнай көле­мін барынша арттырып, бағаны түсі­руге күш салды. Өткен екі жылда олар бұл мақсаттарына қол жеткізді де. Мұнай бареллінің бағасын 100 дол­лар­­дан 26 долларға дейін құлатты. Бірақ мұ­най экспортына ғана тәуелді өз­дерінің экономикасының да шаруасын шалқайтып алды.

Мұнай бағасының күрт құлауы АҚШ-тың тақтатас мұнайын өндіретін ком­панияларына оңай болған жоқ. Солтүстік Америкада тақтатас мұнайын өндіріп жатқан компаниялар тығырыққа тірелді. Тіпті банктен алған несиелерін өтей алмай көпшілік компаниялар банкротқа ұшырады. Кейбір сарапшылар мұнай бағасы 50 доллардан төмен деңгейде ұзақ тұрақтайтын болса, Американы әлемдік мұнай державасы дәрежесіне көтеретін «тақтатас төңкерісі» де құрдымға кетеді, деген болжамдарын да жасап үлгерді.

Алайда, тақтатас мұнайын өндіруші АҚШ компаниялары сарапшылардың бұл сәуегейлігінің көмейіне де құм құйды. Олар орасан зор қиындықпен өткізген осы екі жыл ішінде тақтатас мұнайын өндіру технологиясына озық жаңалықтар әкелді. Бұрғылау ұңғыларының тиімділігін арттыруда инновациялық әдістерді өндіріске енгізді. Осындай жетістіктердің нәтижесінде қазір Shell компаниясы тақтатас мұнайын өндіретін бір ұңғыманы бұрғылауға 5,5 миллион доллар шығын шығаратын көрінеді. Бұл 2013 жылы дәл осындай ұңғымаға жұмсалатын шығыннан 56 пайызға арзан екен. Оның үстіне жер қыртысын қопара бұрғы­лау әдісін жетілдіру технологиясы бір ұңғымадан бұрынғыдан да көп мөлшерде мұнай шығаруға мүмкіндік беріп отыр. Мәселен, Пермиан бассейніндегі бір ұңғымадан күн сайын осыдан екі-үш жыл бұрын 98 баррель мұнай шығарылса, қазір одан жеті есе көп, яғни бір ұңғыма­дан күн сайын 668 баррель мұнай өндірілетін көрінеді.

АҚШ-ты әлемдегі ең көп мұнай тұтынушы елден, оны экспорттаушы жаһан­дық державаға айналдыруға тиіс «тақтатас төңкерісіне» деген елдегі көз­қараста да бетбұрыс басталды. Ақ үйдің жаңа иесі Дональд Трамп өзінің президенттік қызметінің алғашқы күнін­де-ақ мұнай-газ компанияларына мем­лекеттік қолдау көрсетілетіндігін мәлімдеді. Бұрынғыдай емес, тақтатас мұнайын өндіру саласына инвестиция тартуда оң жетістіктерге қол жетті. 2017 жылдың өткен екі айының ішінде АҚШ-тың энергетикалық компаниялары тақтатас мұнайын өндіру саласына 10,5 миллиард доллар инвестиция тартып үлгерді. «Тақтатас төңкерісінің» болашағына деген сенім барған сайын артып, бүгінде АҚШ-та мұнай өндірудің бұл саласына Exxon Mobil сияқты алып компаниялар келе бастады. Осыдан-ақ, таяу болашақта әлемдік мұнай рыногының тағдыры «тақтатас төңкерісіне» тәуелді болатындығын анық көруге болады.

Жақында Хьюстон қаласындағы АҚШ-тың ең ірі аудиторлық компаниясы энергетика бөлімінің басшысы Регина Мэйор «Әлемдік рыноктағы мұнай барелінің бағасы 35 долларға дейін төмендесе де АҚШ-тың барлық тақтатас мұнайын өндіретін кен орындары табыспен жұмыс істейтін болады», деп атап көрсетті. Иә, жуыр маңда жаһандық рынокта мұнайға деген сұраныстың күрт өсетін түрі көрінбейді. Тақтатас мұнайының арқасында АҚШ әлемдегі ең ірі мұнай тұтынушы елден, бұл энергетикалық шикізатты ең ірі экспорттаушы елге айналып келеді. Енде­ше, әлемдік мұнай рыногында бір баррель мұнай бағасының 50 доллардан да құлдырап кетуі әбден мүмкін.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу