«Тақтатас төңкерісіне» тәуелділік

Жаһандық экономиканың мұнайға тәуелділіктен жуыр маңда құтыла алатын түрі жоқ. Құйынша құбылған мұнай бағасы әлем экономикасын бірде дөңгелетіп өрге сүйресе, енді бірде тынысын тұмшалап тығырыққа тірейді. Осы ретте дуалы ауыз сарапшылардың «мұнай дәуірі аяқталып қалды» деген сәуегейлігіне де күмән келтіргендейсің.
Егемен Қазақстан
17.03.2017 2381
2

Өткен жылды мұнай бағасын көтеру үшін оны өндіруді қысқарту жолындағы келіссөздерге сарп еткен ОПЕК ұйымы биылғы жылдың басында, яғни қаңтар айында мұнай өндіруді тәулігіне 1 миллион баррельге дейін қысқартуға қол жеткізді. Сөйтіп ОПЕК-тің бастамасымен мұнай өндіруді қысқарту мақсатында жасалған келіссөздегі шаралар 90 пайыз көлемінде іс жүзіне асырылып, мұнай бағасы 2017 жылдың алғашқы екі айында біршама көтеріліп, жаһандық рынокта Brent маркалы мұнай бағасының баррелі 58 АҚШ долларына дейін өскен еді.

Осыған байланысты экономика­сы табиғи шикізатқа тәуелді елдер­дің тынысы кеңейіп, біздің төл теңге­міз де тұрақтану соқпағына бет бұрып, 1 АҚШ долларына шаққандағы бағамы 311 теңгеге дейін нығая түскен болатын. Алайда бұл «батпан құйрықтың» өмірі ұзаққа бармайтын сыңайлы. Қанша жанталасқанымен ОПЕК-тің мұнай бағасын жоғары деңгейде ұстап тұруға қауқары жететін емес. Наурыз айында бір жұманың ішінде 9 пайызға дейін құлдыраған мұнай бағасының баррелі 51 АҚШ долларын құрады. Мұнай бағасы­на болжам жасау бүгінде сарапшы­лар үшін ең абыройсыз мәселеге айнал­ды. Мәселен, 2014 жылы мұнай бағасы­ның күрт құлайтынын дәл болжаған PIRA Energu Group зерттеу компаниясы­ның сарапшылары 2017 жылы мұнай баррелінің бағасы 75 АҚШ доллары­на дейін көтеріледі деген болатын. 2017 жылдың басында әлемдік рынок­та қалыптасқан жағдай бұл беделді ұйым сарапшыларының болжамы да ақиқаттан алыс екендігін айғақтады.

Халықаралық энергетикалық агент­тіктің (ХЭА) мәлімдеуінше, дуалы ауыз сарапшылардың болжамдарын жоққа шығаратын да, мұнай бағасын тұрақтандыру үшін жанталасып жатқан ОПЕК-тің жігерін құм қылатын да – АҚШ- тың тақтатас мұнайын («сланцевый нефть») өндіруші компаниялары көрінеді. Іс жүзінде америкалық мұнайшылар ОПЕК келіссөздерінің нәтижесінде қол жеткізілген мұнай өндірудің қыс­қар­тылған көлемінің орнына рынокқа өз өнімдерін шығара бастаған. «Аль­пари» агенттігінің бас сарапшысы Анна Бодрованың айтуынша, АҚШ ком­па­ниялары қазірдің өзінде ОПЕК және әлем­дегі мұнай экспорттаушы 11 елдің келісімі нәтижесінде жүзеге асырылған мұнай өндіру көлемін қысқарту шараларының тиімділігін жоққа шығарған. Тақтатас мұнайын өндіруші АҚШ компаниялары ешқандай келісімдерге қатыспайды, ОПЕК-тің бұл компанияларға ықпал ететін де ешбір мүмкіндігі жоқ. Сонымен, әлемдік мұнай рыногында АҚШ-тың айын оңынан туғызған «тақтатас төңкерісі» дегеніміз не?

Сонау 2009 жылы Буэнос-Айрес қала­сында өткен халықаралық газ конфе­рен­циясында ВР корпорациясының басшысы Тони Хейворд тақтатас газын өндіруде бетбұрыс басталғанын, осы ретте озық технология ашқан АҚШ «тақтатас төң­керісін» жасайтынын жарты әлемге жария етті. Сол-ақ екен Американың бір­қатар белді компаниялары мұнай және газ өндіру саласында «төңкеріс» жа­сау қозғалысына белсене кірісіп кетті. Әлем­дік БАҚ өкілдері де «отқа май құйғандай» бұл қозғалысты барынша әспеттеді. Тіпті кейбір басылымдар тақтатас мұнайы әлемдегі барлық елдердің аумағында біркелкі орналаспаған екен, оның жер асты қорының 70 пайызы АҚШ-тың аумағында орналасса, Ресей аумағында оның 7 пайыз ғана қоры бар көрінеді деп жазды.

Шындығында, тақтатас мұнайы деге­німіз жеті қат жер астындағы мұнай мен газ қоры жинақтала бастаған жер қыр­тысы болып табылады. Тақтатас мұна­йын өндіру технологиясы бойынша, жер қой­науының белгілі бір тереңдігіне жеткеннен кейін тікелей бұрғылау әдісін жер қыртысын үңги горизонталь­ды бұрғылауға ауыстырып, тереңдегі жер қыртысын қопара айыру керек. Мамандардың айтуы бойынша, тақтатас мұнайы қорланған жер қыртысын үгіту үшін орасан көп мөлшерде әртүрлі химикаттар қосылған су айдалады. Ең сорақысы сол, су өте көп мөлшерде қажет етілетін көрінеді. Онсыз да жұмыр жер таза судан тапшылық көріп отырғанда, тақтатас мұнайын алу үшін миллиондаған текше метр таза су химикаттармен уланып жер қойнауына айдалады. Сөйтіп, адам­зат болашағына ауадай қажет жер асты суларына орны толмас зиян келеді екен. Тақтатас мұнайын өндірудің бұдан басқа да экологиялық зардаптарын айтудың өзі қорқынышты. Ақша «құдіретіне» ғана табынған АҚШ үшін бүгін әлемдік мұнай рыногында көшбасшы болу керек, ертең дүниені топан су алса да мейлі.

Рас, АҚШ тақтатас мұнайын өндіру технологиясында ең жоғары табыстарға жетті. Қазіргі таңда Америка тақтатас газы мен мұнайын өндірістік ауқымда өндіру технологиясын игерген бірден-бір мемлекет болып отыр. Соңғы жыл­дары бұл елде тақтатас мұнайын өн­діру көлемі еселей артты. Осыған бай­ла­нысты АҚШ энергетикалық қуат көз­дері рыногындағы ең басты ойыншыға ай­на­латындығы ақиқатқа айналды. Осы уақыт­қа дейін жаһандық энергетикалық шикі­зат рыногында бас төреші болып кел­ген Сауд Арабиясы бұған төзіп отыра алмады. Тақтатас мұнайын өндіру тех­но­логиясының қымбатқа түсетіндігін біле­тін олар әлемдік рыноктағы мұнай көле­мін барынша арттырып, бағаны түсі­руге күш салды. Өткен екі жылда олар бұл мақсаттарына қол жеткізді де. Мұнай бареллінің бағасын 100 дол­лар­­дан 26 долларға дейін құлатты. Бірақ мұ­най экспортына ғана тәуелді өз­дерінің экономикасының да шаруасын шалқайтып алды.

Мұнай бағасының күрт құлауы АҚШ-тың тақтатас мұнайын өндіретін ком­панияларына оңай болған жоқ. Солтүстік Америкада тақтатас мұнайын өндіріп жатқан компаниялар тығырыққа тірелді. Тіпті банктен алған несиелерін өтей алмай көпшілік компаниялар банкротқа ұшырады. Кейбір сарапшылар мұнай бағасы 50 доллардан төмен деңгейде ұзақ тұрақтайтын болса, Американы әлемдік мұнай державасы дәрежесіне көтеретін «тақтатас төңкерісі» де құрдымға кетеді, деген болжамдарын да жасап үлгерді.

Алайда, тақтатас мұнайын өндіруші АҚШ компаниялары сарапшылардың бұл сәуегейлігінің көмейіне де құм құйды. Олар орасан зор қиындықпен өткізген осы екі жыл ішінде тақтатас мұнайын өндіру технологиясына озық жаңалықтар әкелді. Бұрғылау ұңғыларының тиімділігін арттыруда инновациялық әдістерді өндіріске енгізді. Осындай жетістіктердің нәтижесінде қазір Shell компаниясы тақтатас мұнайын өндіретін бір ұңғыманы бұрғылауға 5,5 миллион доллар шығын шығаратын көрінеді. Бұл 2013 жылы дәл осындай ұңғымаға жұмсалатын шығыннан 56 пайызға арзан екен. Оның үстіне жер қыртысын қопара бұрғы­лау әдісін жетілдіру технологиясы бір ұңғымадан бұрынғыдан да көп мөлшерде мұнай шығаруға мүмкіндік беріп отыр. Мәселен, Пермиан бассейніндегі бір ұңғымадан күн сайын осыдан екі-үш жыл бұрын 98 баррель мұнай шығарылса, қазір одан жеті есе көп, яғни бір ұңғыма­дан күн сайын 668 баррель мұнай өндірілетін көрінеді.

АҚШ-ты әлемдегі ең көп мұнай тұтынушы елден, оны экспорттаушы жаһан­дық державаға айналдыруға тиіс «тақтатас төңкерісіне» деген елдегі көз­қараста да бетбұрыс басталды. Ақ үйдің жаңа иесі Дональд Трамп өзінің президенттік қызметінің алғашқы күнін­де-ақ мұнай-газ компанияларына мем­лекеттік қолдау көрсетілетіндігін мәлімдеді. Бұрынғыдай емес, тақтатас мұнайын өндіру саласына инвестиция тартуда оң жетістіктерге қол жетті. 2017 жылдың өткен екі айының ішінде АҚШ-тың энергетикалық компаниялары тақтатас мұнайын өндіру саласына 10,5 миллиард доллар инвестиция тартып үлгерді. «Тақтатас төңкерісінің» болашағына деген сенім барған сайын артып, бүгінде АҚШ-та мұнай өндірудің бұл саласына Exxon Mobil сияқты алып компаниялар келе бастады. Осыдан-ақ, таяу болашақта әлемдік мұнай рыногының тағдыры «тақтатас төңкерісіне» тәуелді болатындығын анық көруге болады.

Жақында Хьюстон қаласындағы АҚШ-тың ең ірі аудиторлық компаниясы энергетика бөлімінің басшысы Регина Мэйор «Әлемдік рыноктағы мұнай барелінің бағасы 35 долларға дейін төмендесе де АҚШ-тың барлық тақтатас мұнайын өндіретін кен орындары табыспен жұмыс істейтін болады», деп атап көрсетті. Иә, жуыр маңда жаһандық рынокта мұнайға деген сұраныстың күрт өсетін түрі көрінбейді. Тақтатас мұнайының арқасында АҚШ әлемдегі ең ірі мұнай тұтынушы елден, бұл энергетикалық шикізатты ең ірі экспорттаушы елге айналып келеді. Енде­ше, әлемдік мұнай рыногында бір баррель мұнай бағасының 50 доллардан да құлдырап кетуі әбден мүмкін.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу