Тастағы нұр

Ау, ағайын, осы арагідік тас туралы, «тас» сөзінің санамызға сіңген сіреу ұғымы туралы бір сәт ойланып көрдік пе? Мына күйбең тірлікте соған мұршамыз да келе бере ме? Қайырымсыздықты, қаталдықты «қара тас», «тас бауыр», «тас жүрек» деп бейнелейміз. Сөйтіп, тастың сүй­кімін кетіреміз. Ал осылай дегенде тасқа обал жасап жүрген жоқпыз ба?!
Егемен Қазақстан
03.08.2017 332
2

Біздің мына ар төмендеп, ақша би­і­ктеген ажарсыз қоғамда бейкүнә тас­ты қорғаушылар да табылып жат­қа­нына мың шүкір. Адам жүрегіндегі мейірім әлі өлмеген екен! Қазақтың қа­зіргі маңдайалды ақындарының бірі Тыныштықбек Әбдікәкімұлы: «Тасты да шын жақсы көр, – нұрланады» деп толғанады. Жұрт қатыгездіктің, қиянатшылдықтың баламасы санаған тас­тан ізгілік, жан шуағын көреді. Осын­дай асқақ адамгершілік ойтаным, ал­ғаусыз абзалдық ақын жүректен, жақсылық атаулыға жақын жүректен шығып, оның өзі де жан-жағына бір нұр­сәу­ледей жарық шаша себездеп жат­қаны ғанибет-ау деп ойладық. 

Көкірегі кереңдер тастан сұрқайлық, суықтық көрсе, ақындар мен ақ ниет абзалдар сұлулық пен сүйкімділік көреді. Қазақ ақындарының ішінде адамдық­пен астасқан тас тақырыбына тұңғыш түрен салған айбозым Қасым Аманжолов екен-ау. Қасекең құдіретті жырымен қара тасқа жан бітіреді. Майданнан елге ғаламат сағынышпен оралған сол­дат ақынға Алматының көшесінде, Ала­таудың гүлге бөккен баурайында: «Сы­быр­лайды жапырақ, Жалт қарайды тас маған!» Осындағы жалт қараған жансыз, тілсіз тас емес, тірі тас екендігіне Қасым ақынмен бірге біз де қол қоямыз, тастың нұрланғанын, жанданғанын біз де жан-жүрегімізбен сезініп мойындаймыз. 

Тастың осы адами ақиқатына, хик­метті қасиетіне біз ұйып, иланамыз. Өйт­кені, қазақтың арғы-бергі поэ­зия­сындағы ең ғажайып ақын­дарының бірі де Самарқанның көк тасындай езіле жібіп, егіле жырлап имандай шынын айтып тұр емес пе! «Жата алмас ем то­пы­­рағыңда тебіренбей, Қасым болмай тасың болсам мен егер!» Ақын үшін тас туған жердің бір рәмізі. Осындай рәміздік нышанды қасиетті табиғаттағы басқа заттар емес, тек тас қана арқалай алады. Демек, таста адамның кіндік қаны тамған атамекеннің киесі бар. Тастың осындай жан сезімін, тілі мен нұрын тағы да қайран Қасымнан асырып кім айтар? Құлақ түрейік: «Көктем келіп күліп жатқан тастарды Басуға мен имендім. «Әттең, шіркін, берер ме еді сезімді? Тас болғаны жазғаны», деп тұрғанда бір есерсоқ өзімді Басып кете жаздады».

Тастағы жылылықты, тастағы шуақ­ты осы Қасым ақындай сезіне білу керек. Сонда тас та саған қуаныш сыйлайды, киесімен алқайды. Сол себептен де табиғат жаратылыстарының ішінде адамға ең жақыны, қашанда алдынан шығатыны, әрқашан жолын тосып жататыны – тас. Туған жерге деген сағыныш мауқың оның қара тасын айқара аймалап құшақтасаң ғана басылмақ. Са­ғы­на білмес адамдарға тастың нұры көрінбейді, тастың ғажап сыры ашылмайды. Бұл кереметті қазақтың тағы бір талантты ақыны, ұлы сағыныштардың жыршысы Төлеген Айбергенов былайша өрнектейді: «Сағынбай барсаң таулар да сенің алдыңнан шықпас асқақтап, Ойлауың мүмкін дүниені мынау кеткен екен деп тас қаптап». Ал сағынып барсаң тастың нұры жаныңды аялайды, аймалайды. Иә, Қасым, Төлеген, өз замандасымыз Тыныштықбек ақындардай шын жақсы көрсең, тылсым сырына бойлай алсаң тастың да нұрланатыны рас. 

Ендеше, тастың нұрланғанын көре алған адам – өзі де Алланың нұрына бөленген жақсы адам, жүрегі жұмсақ адам. Сонда дейміз-ау, тастың қадіріне жеткен қазақ неткен көреген. Әулие тас. Үйтас. Шошала тас, Кереге тас. Әулиелі, киелі жерлерінің бәрі дерлік таспен байланысты. Ал арғы бабаларымыз өз тарихын қашап, бәдіздеп тұрып тасқа жазған, келешек ұрпаққа арнаған ең асыл сырларын тасқа ашқан. Ой-армандарын, қиял-суреттерін түрлі таңбалар тілімен тастарға бейнелеген. Аспан астындағы музей сынды Таңбалы тас алқабында, Күлтегіннің көк тасында, Орхон-Ене­сайдың тас ескерткіштерінде, күллі Дешті-Қыпшақтың балбал мүсіндерінде ата-бабаларымыздың, сақ, ғұн, түркі ұлыстарының тарихы, жан-дүниесі, тілі мен ділі, түрі сайрап жатыр. Олай болса, тасты қалай сүймейміз, қара тасты қасиет тұтып басты қалай имейміз?!

Адамзат тарихындағы да ең ұзақ мәдени-тарихи кезең тас ғасыры болған екен. Сол дәуірлерде адам тас құралдардың көмегімен тіршілік еткен. Тас ғасырының қазіргі Қазақиядағы қал­дырған ізі, ұлы ескерткіші – Ботай мәдениеті. Күллі әлемдік ауқымда алғанда Мысырдағы перғауындар пирамидалары мен Қытай қорғаны адамзат тарихының тастан тұрғызылған кереметтері. Мәңгілікке қалдырған ескерткіштері. Байырғы бабалар өз тарихын қыш кітаптарға жазған. Адам өз құдіретін, өз ұлылығын тас арқылы паш еткен... Ал кейбіреу таста сезім жоқ дейді, сол содыр сөз көкейімнен кетпейді. Иә, тілін тапса тас нұрланады. Көре білсеңіз, тастағы нұр, тастағы гүл – керемет.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Egemen Qazaqstan алғашқылардың бірі болып Chartbeat құралын пайдаланады

13.11.2018

Жаңақорған ауданында 116 бас қой белгісіз аурудан қырылып қалды

13.11.2018

Қызылордада қауіпті аймақтар анықталып, даярлық мәселелері күшейтілді

13.11.2018

Ақтөбеде жоғары жылдамдықтағы интернет желісі ұлғаяды

13.11.2018

Елбасы Астана клубының төртінші отырысына қатысты

13.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ауғанстан Республикасының бұрынғы президенті Хамид Карзаймен кездесті

13.11.2018

«Айша бибі» мен «Ақыртас» әлемдегі ерекше туристік нысандардың тізіміне енді

13.11.2018

Павлодарда Португалиялық профессор студенттерге дәріс беріп жүр

13.11.2018

Т.Сүлейменов ел өңірлеріндегі жылу бағасының әртүрлілігін түсіндірді

13.11.2018

Тайваньда таеквондодан Президент кубогі додасы аяқталды

13.11.2018

Елордалықтар 14 қарашада жалпыхалықтық диктант жазуға қатысады

13.11.2018

Үкіметте 10 айдағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары қаралды

13.11.2018

Б.Сағынтаев өңірлердегі халықтың нақты табысының көрсеткіштеріне ерекше көңіл бөлуді тапсырды

13.11.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтар адамдардың қажетіне жарай бастады

13.11.2018

Шымкентте 5 000 000 теңгеге бағаланған көгершін көрмеге қойылды

13.11.2018

Қызылорда облысында газ құбыры құрылысы басталады

13.11.2018

Елбасы Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті

13.11.2018

Венгрияда синхронды жүзуден жасөспірімдер құрамасы бірінші орынды иеленді

13.11.2018

Тарифтерді көтерген монополистер заң алдында жауап береді

13.11.2018

Алматыда мектеп оқушылары арасында шешендік өнер байқауы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу