Тастағы нұр

Ау, ағайын, осы арагідік тас туралы, «тас» сөзінің санамызға сіңген сіреу ұғымы туралы бір сәт ойланып көрдік пе? Мына күйбең тірлікте соған мұршамыз да келе бере ме? Қайырымсыздықты, қаталдықты «қара тас», «тас бауыр», «тас жүрек» деп бейнелейміз. Сөйтіп, тастың сүй­кімін кетіреміз. Ал осылай дегенде тасқа обал жасап жүрген жоқпыз ба?!
Егемен Қазақстан
03.08.2017 331
2

Біздің мына ар төмендеп, ақша би­і­ктеген ажарсыз қоғамда бейкүнә тас­ты қорғаушылар да табылып жат­қа­нына мың шүкір. Адам жүрегіндегі мейірім әлі өлмеген екен! Қазақтың қа­зіргі маңдайалды ақындарының бірі Тыныштықбек Әбдікәкімұлы: «Тасты да шын жақсы көр, – нұрланады» деп толғанады. Жұрт қатыгездіктің, қиянатшылдықтың баламасы санаған тас­тан ізгілік, жан шуағын көреді. Осын­дай асқақ адамгершілік ойтаным, ал­ғаусыз абзалдық ақын жүректен, жақсылық атаулыға жақын жүректен шығып, оның өзі де жан-жағына бір нұр­сәу­ледей жарық шаша себездеп жат­қаны ғанибет-ау деп ойладық. 

Көкірегі кереңдер тастан сұрқайлық, суықтық көрсе, ақындар мен ақ ниет абзалдар сұлулық пен сүйкімділік көреді. Қазақ ақындарының ішінде адамдық­пен астасқан тас тақырыбына тұңғыш түрен салған айбозым Қасым Аманжолов екен-ау. Қасекең құдіретті жырымен қара тасқа жан бітіреді. Майданнан елге ғаламат сағынышпен оралған сол­дат ақынға Алматының көшесінде, Ала­таудың гүлге бөккен баурайында: «Сы­быр­лайды жапырақ, Жалт қарайды тас маған!» Осындағы жалт қараған жансыз, тілсіз тас емес, тірі тас екендігіне Қасым ақынмен бірге біз де қол қоямыз, тастың нұрланғанын, жанданғанын біз де жан-жүрегімізбен сезініп мойындаймыз. 

Тастың осы адами ақиқатына, хик­метті қасиетіне біз ұйып, иланамыз. Өйт­кені, қазақтың арғы-бергі поэ­зия­сындағы ең ғажайып ақын­дарының бірі де Самарқанның көк тасындай езіле жібіп, егіле жырлап имандай шынын айтып тұр емес пе! «Жата алмас ем то­пы­­рағыңда тебіренбей, Қасым болмай тасың болсам мен егер!» Ақын үшін тас туған жердің бір рәмізі. Осындай рәміздік нышанды қасиетті табиғаттағы басқа заттар емес, тек тас қана арқалай алады. Демек, таста адамның кіндік қаны тамған атамекеннің киесі бар. Тастың осындай жан сезімін, тілі мен нұрын тағы да қайран Қасымнан асырып кім айтар? Құлақ түрейік: «Көктем келіп күліп жатқан тастарды Басуға мен имендім. «Әттең, шіркін, берер ме еді сезімді? Тас болғаны жазғаны», деп тұрғанда бір есерсоқ өзімді Басып кете жаздады».

Тастағы жылылықты, тастағы шуақ­ты осы Қасым ақындай сезіне білу керек. Сонда тас та саған қуаныш сыйлайды, киесімен алқайды. Сол себептен де табиғат жаратылыстарының ішінде адамға ең жақыны, қашанда алдынан шығатыны, әрқашан жолын тосып жататыны – тас. Туған жерге деген сағыныш мауқың оның қара тасын айқара аймалап құшақтасаң ғана басылмақ. Са­ғы­на білмес адамдарға тастың нұры көрінбейді, тастың ғажап сыры ашылмайды. Бұл кереметті қазақтың тағы бір талантты ақыны, ұлы сағыныштардың жыршысы Төлеген Айбергенов былайша өрнектейді: «Сағынбай барсаң таулар да сенің алдыңнан шықпас асқақтап, Ойлауың мүмкін дүниені мынау кеткен екен деп тас қаптап». Ал сағынып барсаң тастың нұры жаныңды аялайды, аймалайды. Иә, Қасым, Төлеген, өз замандасымыз Тыныштықбек ақындардай шын жақсы көрсең, тылсым сырына бойлай алсаң тастың да нұрланатыны рас. 

Ендеше, тастың нұрланғанын көре алған адам – өзі де Алланың нұрына бөленген жақсы адам, жүрегі жұмсақ адам. Сонда дейміз-ау, тастың қадіріне жеткен қазақ неткен көреген. Әулие тас. Үйтас. Шошала тас, Кереге тас. Әулиелі, киелі жерлерінің бәрі дерлік таспен байланысты. Ал арғы бабаларымыз өз тарихын қашап, бәдіздеп тұрып тасқа жазған, келешек ұрпаққа арнаған ең асыл сырларын тасқа ашқан. Ой-армандарын, қиял-суреттерін түрлі таңбалар тілімен тастарға бейнелеген. Аспан астындағы музей сынды Таңбалы тас алқабында, Күлтегіннің көк тасында, Орхон-Ене­сайдың тас ескерткіштерінде, күллі Дешті-Қыпшақтың балбал мүсіндерінде ата-бабаларымыздың, сақ, ғұн, түркі ұлыстарының тарихы, жан-дүниесі, тілі мен ділі, түрі сайрап жатыр. Олай болса, тасты қалай сүймейміз, қара тасты қасиет тұтып басты қалай имейміз?!

Адамзат тарихындағы да ең ұзақ мәдени-тарихи кезең тас ғасыры болған екен. Сол дәуірлерде адам тас құралдардың көмегімен тіршілік еткен. Тас ғасырының қазіргі Қазақиядағы қал­дырған ізі, ұлы ескерткіші – Ботай мәдениеті. Күллі әлемдік ауқымда алғанда Мысырдағы перғауындар пирамидалары мен Қытай қорғаны адамзат тарихының тастан тұрғызылған кереметтері. Мәңгілікке қалдырған ескерткіштері. Байырғы бабалар өз тарихын қыш кітаптарға жазған. Адам өз құдіретін, өз ұлылығын тас арқылы паш еткен... Ал кейбіреу таста сезім жоқ дейді, сол содыр сөз көкейімнен кетпейді. Иә, тілін тапса тас нұрланады. Көре білсеңіз, тастағы нұр, тастағы гүл – керемет.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.09.2018

Сөз сойыл №67

26.09.2018

Қостанайда Қазақ ұлттық мәдени күні өтті

26.09.2018

Қоғам жұмыла қарсы тұруы қажет

26.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

26.09.2018

Қазақстанда жасалған өнімдер Мәскеуде «Жыл тағамы» номинациясын иеленді

26.09.2018

Алғашқы медициналық көмектің сапасын арттырмақ

26.09.2018

GGG-дің алдағы жоспарлары қандай?

26.09.2018

Төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

26.09.2018

Әріп танымайтын баладан Африканы сұраған...

26.09.2018

Оқушыларды ағылшын тіліне баулиды

26.09.2018

«Асан» фильмінің актері «Байқоңырда» үздік атанды

26.09.2018

Елордада «Astana Media Week» апталығы басталды

26.09.2018

Басқарма басшысы неге өтірік айтады?

26.09.2018

Қасиетті мекенге қастерлі сезім

26.09.2018

Павлодарда биыл да алқызыл қар жаууы мүмкін

26.09.2018

Ақан сері ескерткішін көшірудің қажеті бар ма?

26.09.2018

Үндістандық компания құс шаруашылығына инвестиция салуға ниетті

26.09.2018

Тау туризмі табысты болады

26.09.2018

Солтүстік Қазақстанда жас ғалымдардың халықаралық симпозиумы өтті

26.09.2018

Тері экспортына шектеу қойылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Құрманәлі Қалмахан,

Jańa mamandyq jaıy

«Erinbe. Eńbek et, mal tap» degen sózdi Abaıdan keıin ata-analarymyz jıi aıtatyn. Alaıda áleýmettanýshylar eńbek etý men tabysty bolýdyń mazmuny men shynaıylyǵy ózgerdi degendi alǵa tartady. Al eńbektiń formýlasy jumys isteý, kásip ashyp, tabys tabý ekeni belgili. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу