Тастағы нұр

Ау, ағайын, осы арагідік тас туралы, «тас» сөзінің санамызға сіңген сіреу ұғымы туралы бір сәт ойланып көрдік пе? Мына күйбең тірлікте соған мұршамыз да келе бере ме? Қайырымсыздықты, қаталдықты «қара тас», «тас бауыр», «тас жүрек» деп бейнелейміз. Сөйтіп, тастың сүй­кімін кетіреміз. Ал осылай дегенде тасқа обал жасап жүрген жоқпыз ба?!
Егемен Қазақстан
03.08.2017 333
2

Біздің мына ар төмендеп, ақша би­і­ктеген ажарсыз қоғамда бейкүнә тас­ты қорғаушылар да табылып жат­қа­нына мың шүкір. Адам жүрегіндегі мейірім әлі өлмеген екен! Қазақтың қа­зіргі маңдайалды ақындарының бірі Тыныштықбек Әбдікәкімұлы: «Тасты да шын жақсы көр, – нұрланады» деп толғанады. Жұрт қатыгездіктің, қиянатшылдықтың баламасы санаған тас­тан ізгілік, жан шуағын көреді. Осын­дай асқақ адамгершілік ойтаным, ал­ғаусыз абзалдық ақын жүректен, жақсылық атаулыға жақын жүректен шығып, оның өзі де жан-жағына бір нұр­сәу­ледей жарық шаша себездеп жат­қаны ғанибет-ау деп ойладық. 

Көкірегі кереңдер тастан сұрқайлық, суықтық көрсе, ақындар мен ақ ниет абзалдар сұлулық пен сүйкімділік көреді. Қазақ ақындарының ішінде адамдық­пен астасқан тас тақырыбына тұңғыш түрен салған айбозым Қасым Аманжолов екен-ау. Қасекең құдіретті жырымен қара тасқа жан бітіреді. Майданнан елге ғаламат сағынышпен оралған сол­дат ақынға Алматының көшесінде, Ала­таудың гүлге бөккен баурайында: «Сы­быр­лайды жапырақ, Жалт қарайды тас маған!» Осындағы жалт қараған жансыз, тілсіз тас емес, тірі тас екендігіне Қасым ақынмен бірге біз де қол қоямыз, тастың нұрланғанын, жанданғанын біз де жан-жүрегімізбен сезініп мойындаймыз. 

Тастың осы адами ақиқатына, хик­метті қасиетіне біз ұйып, иланамыз. Өйт­кені, қазақтың арғы-бергі поэ­зия­сындағы ең ғажайып ақын­дарының бірі де Самарқанның көк тасындай езіле жібіп, егіле жырлап имандай шынын айтып тұр емес пе! «Жата алмас ем то­пы­­рағыңда тебіренбей, Қасым болмай тасың болсам мен егер!» Ақын үшін тас туған жердің бір рәмізі. Осындай рәміздік нышанды қасиетті табиғаттағы басқа заттар емес, тек тас қана арқалай алады. Демек, таста адамның кіндік қаны тамған атамекеннің киесі бар. Тастың осындай жан сезімін, тілі мен нұрын тағы да қайран Қасымнан асырып кім айтар? Құлақ түрейік: «Көктем келіп күліп жатқан тастарды Басуға мен имендім. «Әттең, шіркін, берер ме еді сезімді? Тас болғаны жазғаны», деп тұрғанда бір есерсоқ өзімді Басып кете жаздады».

Тастағы жылылықты, тастағы шуақ­ты осы Қасым ақындай сезіне білу керек. Сонда тас та саған қуаныш сыйлайды, киесімен алқайды. Сол себептен де табиғат жаратылыстарының ішінде адамға ең жақыны, қашанда алдынан шығатыны, әрқашан жолын тосып жататыны – тас. Туған жерге деген сағыныш мауқың оның қара тасын айқара аймалап құшақтасаң ғана басылмақ. Са­ғы­на білмес адамдарға тастың нұры көрінбейді, тастың ғажап сыры ашылмайды. Бұл кереметті қазақтың тағы бір талантты ақыны, ұлы сағыныштардың жыршысы Төлеген Айбергенов былайша өрнектейді: «Сағынбай барсаң таулар да сенің алдыңнан шықпас асқақтап, Ойлауың мүмкін дүниені мынау кеткен екен деп тас қаптап». Ал сағынып барсаң тастың нұры жаныңды аялайды, аймалайды. Иә, Қасым, Төлеген, өз замандасымыз Тыныштықбек ақындардай шын жақсы көрсең, тылсым сырына бойлай алсаң тастың да нұрланатыны рас. 

Ендеше, тастың нұрланғанын көре алған адам – өзі де Алланың нұрына бөленген жақсы адам, жүрегі жұмсақ адам. Сонда дейміз-ау, тастың қадіріне жеткен қазақ неткен көреген. Әулие тас. Үйтас. Шошала тас, Кереге тас. Әулиелі, киелі жерлерінің бәрі дерлік таспен байланысты. Ал арғы бабаларымыз өз тарихын қашап, бәдіздеп тұрып тасқа жазған, келешек ұрпаққа арнаған ең асыл сырларын тасқа ашқан. Ой-армандарын, қиял-суреттерін түрлі таңбалар тілімен тастарға бейнелеген. Аспан астындағы музей сынды Таңбалы тас алқабында, Күлтегіннің көк тасында, Орхон-Ене­сайдың тас ескерткіштерінде, күллі Дешті-Қыпшақтың балбал мүсіндерінде ата-бабаларымыздың, сақ, ғұн, түркі ұлыстарының тарихы, жан-дүниесі, тілі мен ділі, түрі сайрап жатыр. Олай болса, тасты қалай сүймейміз, қара тасты қасиет тұтып басты қалай имейміз?!

Адамзат тарихындағы да ең ұзақ мәдени-тарихи кезең тас ғасыры болған екен. Сол дәуірлерде адам тас құралдардың көмегімен тіршілік еткен. Тас ғасырының қазіргі Қазақиядағы қал­дырған ізі, ұлы ескерткіші – Ботай мәдениеті. Күллі әлемдік ауқымда алғанда Мысырдағы перғауындар пирамидалары мен Қытай қорғаны адамзат тарихының тастан тұрғызылған кереметтері. Мәңгілікке қалдырған ескерткіштері. Байырғы бабалар өз тарихын қыш кітаптарға жазған. Адам өз құдіретін, өз ұлылығын тас арқылы паш еткен... Ал кейбіреу таста сезім жоқ дейді, сол содыр сөз көкейімнен кетпейді. Иә, тілін тапса тас нұрланады. Көре білсеңіз, тастағы нұр, тастағы гүл – керемет.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Ресейлік БАҚ: Адамзаттың тіршілігіне 49 жыл қалды...

22.01.2019

Шымкенттің орталық аудандарындағы балалар әлі күнге дейін үш ауысымды мектепте білім алып жүр

22.01.2019

«Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің қызметін қамтамасыз ету басқармасының басшысы тағайындалды

22.01.2019

«Қызылорда облысы әкімдігінің іс басқармасы» КММ директоры тағайындалды

22.01.2019

Бақытжан Сағынтаев «Президенттің бес әлеуметтік бастамасын» іске асыру бойынша нақты тапсырма берді

22.01.2019

Петропавлда алабай тұқымдас ит иелерін талап тастады

22.01.2019

Солтүстік Қазақстанда шетелдік мигранттар легі тыйылар емес

22.01.2019

Қ. Бозымбаев «Сарыарқа» магистральді газ құбырын салу жобасын іске асыру барысы туралы баяндады

22.01.2019

Шағын несие алушылар қосымша 12,6 мыңнан астам жұмыс орнын ашты

22.01.2019

Дәстүрлі өнер академиясы ашылады

22.01.2019

«Тал бесіктен жер бесікке дейін...»

22.01.2019

Жаңақорғандық кәсіпкер жүгеріден сусын шығарады

22.01.2019

Елбасының гранттар бөлу туралы тапсырмасы толық көлемде орындалды — ҚР БҒМ

22.01.2019

Мемлекеттік көмектің нәтижесін көріп отыр

22.01.2019

Қандастарды қабылдайтын байланыс орталығы ашылады

22.01.2019

Алматыда үстел теннисінен «ТОП-12» турнирі аяқталды

22.01.2019

Жүргізушісіз көліктерге жасалған шабуыл

22.01.2019

Қыраулы қаңтар (фотоэтюд)

22.01.2019

Облыс дәрігерлерінің біліктілігі нығайып келеді

22.01.2019

Сенат комитетінде «Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияны ратификациялау туралы» заң жобасы қаралды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу