Темекіні тастау – жаңа өмір бастау

Бала кезде өрісте жылқы тезегін газетке орап әуестенетін, бозбалалық бұлаң күндерде көше тәрбиесімен езуге қыстыратын, сыбай-салтаң студенттік немесе сарт-сұрт әскери өмірде жора-жолдастармен жұп жазбаудың шегінде шегетін шылым кейін келе көңілдің кіл тұнығын торлап, өз әмірін жүргізетін жетекшіл күшке айналып шыға келгенін көпшілігі білмей қалатыны рас. Әу бас­та таңсық болған темекі бірте-бірте тәніңіздің тамыршысындай қалаулы, санаңыздың сақшысындай санаулы серігіңізге – күнделікті дағдыңызға айналады. Содан соң «серігіңізді» орта жолда қалдырып көріңіз...
Егемен Қазақстан
01.06.2017 472
2

Иә, темекі – зобалаң зұлмат жылдарда ата-әжелерімізге алдарқатар алданыш, іштегі зарықты басар «зиянсыз» дүние болды. «Сынықтан басқаның бәрі жұғады» дегендей, тарих тоқайластырған көршілерден келген бұл дерт біздің халыққа өткен ғасырдың бел ортасында дендей сіңді. Өйткені, ұлттың өзі жоғалып кете жаздаған ұлы сынақта жанға дәрмен берер бір дүниенің керегі анық еді. Кеңес­тік кезеңде бұл рөлді ащы папирос­тар, жапырақ темекілер мінсіз атқарды. 

Заман зердесі өзгеріп келеді. Бүгінде бүкіл әлем темекінің тұтқынынан азат болуға шақырады. Бірақ «ұзын арқан, кең тұсаумен» бұл сиқырдың маңынан ұзай алмай келе жатқандар жетерлік. Сонда не кедергі? Әуелі жарнама деу­ге болады. Темекіден түсетін түсім ұлан-ғайыр. Саудагерге де, салыққа да. Жа­һанда ең сатылымды тауар осы сига­­­рет екен. Жыл сайын 1 триллион қорап темекі сатылатын көрінеді. Сон­дық­­тан да салдарымен күрескен сияқ­ты болғанымен заң күші мен ар күші теме­кіні тұсаулауға тым дәрменсіз. Десе де, Дания, Сингапур, Жапония мен Франция, Финлян­дия сияқты кейбір мемлекеттерде темекі тартуға қарсы нақты шаралар қарастырылған. Қайбір жылдары елімізде темекі қораптарының сыртына салынған үрейлі суреттер жарнаманы жас­қаған сияқты болғаны рас. Бағасы да біраз көтерілді. Бірақ бұл да түбегейлі бетбұрысқа бастамады.

Жыл сайын темекіні тұтынудан әлемде 6 миллионға жуық адам өмірімен қош айтысады екен. Егер, мұның алдын алатын шаралар легін түзбесе, 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш жылына 8 миллион адамға дейін өсуі мүмкін, дейді сарапшылар. Темекіге тәуелділік кез келген жанға, оның жынысына, жасына, ұлты мен нәсіліне, мәдениеті мен біліміне қарамастан өте үлкен қауіп төндіреді. Осы орайда, 31 мамыр – Бүкіләлемдік темекіге қарсы күрес күні деп жарияланған. Биыл Қазақстанда «Темекі – дамуға қауіп төндіреді» атты тақырыппен мамыр айында айлық өтті. Бұл айлықтың мақсаты темекісіз тұрақты әлем құру бойынша халықтық іс-қимылдарды жандандыру, денсаулыққа темекі тартудың орасан зиян келтіретіні туралы жан-жақты мәлімет беру болатын. Бірақ бұл аяда нақты шаралар ұйымдастырылғанын, нәтижесі қаншалықты болғанын білгеніміз де, естігеніміз де жоқ. Соған қарағанда есеп үшін солғын шаралармен түйінделгенге ұқсайды.
Қатерлі ісікті зерттеу бойынша халық­аралық агенттіктің қорытындысына сәйкес, өкпе обыры пайда болуының 70-95 пайызы темекі тартуға байланысты, ал оның даму тәуекелі шылым шегушілер арасында орта есеппен 10 есе жоғары болатыны анықталды. Сондай-ақ, темекі дүние жүзінде ерлердің арасындағы өлімнің 12 пайызына себеп болса, әйел­дер арасында 6 пайызға жетіп отыр. Бұл адамзат үшін өте қауіпті көрсеткіш. 

2015 жылы Ұлттық саламатты өмір салтын қалыптастыру орталығы өткіз­ген VI ұлттық әлеуметтік зерттеу бары­сында алынған мәліметтерге сәйкес, қазақ­стандықтардың 18,3 пайызы темекі өнімдерін тұтынады. Бұл есепке темекіге тәуелділер санаты қаншалықты енгені бізге беймәлім. Қоғамдық ұйымдардың бұған дейінгі әлеуметтік зерттеулер нәтижесімен салыстыра қарауы бойынша темекінің таралымы төмендегені байқалады. Сонымен бірге, жыл сайын темекі өнімдеріне жатпайтын өнімдерді тұтынушылар қатары да біртіндеп өсіп келеді. Айталық, қалаларда бұл көрсеткіш 1,6 пайызды құраса, ауылдарда 1 пайызға тең екен.

Әрине, елімізде темекіге қарсы орта­лықтар жұмыс істейді. Айталық, жыл басындағы дерек бойынша, республика аумағында 72 темекіге қарсы орталық пен кабинет тіркелген. Басым бөлігі Алматы қаласында (32), Маңғыстау (10), Қостанай (10), Ақтөбе (7), Батыс Қазақстан (5) және Қызылорда (2) облыс­тарында орналасқан. Қалған өңірлерде бір орталықтан жұмыс істейді. Осы орталықтарға 2016 жылы 31 093 адам келсе, оның ішінде 6 712 адамның орта­лыққа қайтадан келгені тіркеліп отыр. Есепті кезеңде 10 963 никотинге тәуелді науқас тіркелген. Олардың ішінде 3 453 адам наркологтарға жіберілген. Яғни, шылымның шылауынан шын құтылуды қалайтын азаматтар бар. Тек оларға демеу бола білу керек. Бұл бүгінгі нарық­тық қатынастар жағдайында әлеумет­тік орталықтардың маңызын арттыра түседі. Әсіресе, бұл бағыттағы күрес пен насихатты азаматтық сектор арқылы қоғамның өз ортасында жүргізудің қажеттілігі байқалады.

Думан Анаш,
«Егемен Қазақстан» 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу