Темекіні тастау – жаңа өмір бастау

Бала кезде өрісте жылқы тезегін газетке орап әуестенетін, бозбалалық бұлаң күндерде көше тәрбиесімен езуге қыстыратын, сыбай-салтаң студенттік немесе сарт-сұрт әскери өмірде жора-жолдастармен жұп жазбаудың шегінде шегетін шылым кейін келе көңілдің кіл тұнығын торлап, өз әмірін жүргізетін жетекшіл күшке айналып шыға келгенін көпшілігі білмей қалатыны рас. Әу бас­та таңсық болған темекі бірте-бірте тәніңіздің тамыршысындай қалаулы, санаңыздың сақшысындай санаулы серігіңізге – күнделікті дағдыңызға айналады. Содан соң «серігіңізді» орта жолда қалдырып көріңіз...
Егемен Қазақстан
01.06.2017 432
2

Иә, темекі – зобалаң зұлмат жылдарда ата-әжелерімізге алдарқатар алданыш, іштегі зарықты басар «зиянсыз» дүние болды. «Сынықтан басқаның бәрі жұғады» дегендей, тарих тоқайластырған көршілерден келген бұл дерт біздің халыққа өткен ғасырдың бел ортасында дендей сіңді. Өйткені, ұлттың өзі жоғалып кете жаздаған ұлы сынақта жанға дәрмен берер бір дүниенің керегі анық еді. Кеңес­тік кезеңде бұл рөлді ащы папирос­тар, жапырақ темекілер мінсіз атқарды. 

Заман зердесі өзгеріп келеді. Бүгінде бүкіл әлем темекінің тұтқынынан азат болуға шақырады. Бірақ «ұзын арқан, кең тұсаумен» бұл сиқырдың маңынан ұзай алмай келе жатқандар жетерлік. Сонда не кедергі? Әуелі жарнама деу­ге болады. Темекіден түсетін түсім ұлан-ғайыр. Саудагерге де, салыққа да. Жа­һанда ең сатылымды тауар осы сига­­­рет екен. Жыл сайын 1 триллион қорап темекі сатылатын көрінеді. Сон­дық­­тан да салдарымен күрескен сияқ­ты болғанымен заң күші мен ар күші теме­кіні тұсаулауға тым дәрменсіз. Десе де, Дания, Сингапур, Жапония мен Франция, Финлян­дия сияқты кейбір мемлекеттерде темекі тартуға қарсы нақты шаралар қарастырылған. Қайбір жылдары елімізде темекі қораптарының сыртына салынған үрейлі суреттер жарнаманы жас­қаған сияқты болғаны рас. Бағасы да біраз көтерілді. Бірақ бұл да түбегейлі бетбұрысқа бастамады.

Жыл сайын темекіні тұтынудан әлемде 6 миллионға жуық адам өмірімен қош айтысады екен. Егер, мұның алдын алатын шаралар легін түзбесе, 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш жылына 8 миллион адамға дейін өсуі мүмкін, дейді сарапшылар. Темекіге тәуелділік кез келген жанға, оның жынысына, жасына, ұлты мен нәсіліне, мәдениеті мен біліміне қарамастан өте үлкен қауіп төндіреді. Осы орайда, 31 мамыр – Бүкіләлемдік темекіге қарсы күрес күні деп жарияланған. Биыл Қазақстанда «Темекі – дамуға қауіп төндіреді» атты тақырыппен мамыр айында айлық өтті. Бұл айлықтың мақсаты темекісіз тұрақты әлем құру бойынша халықтық іс-қимылдарды жандандыру, денсаулыққа темекі тартудың орасан зиян келтіретіні туралы жан-жақты мәлімет беру болатын. Бірақ бұл аяда нақты шаралар ұйымдастырылғанын, нәтижесі қаншалықты болғанын білгеніміз де, естігеніміз де жоқ. Соған қарағанда есеп үшін солғын шаралармен түйінделгенге ұқсайды.
Қатерлі ісікті зерттеу бойынша халық­аралық агенттіктің қорытындысына сәйкес, өкпе обыры пайда болуының 70-95 пайызы темекі тартуға байланысты, ал оның даму тәуекелі шылым шегушілер арасында орта есеппен 10 есе жоғары болатыны анықталды. Сондай-ақ, темекі дүние жүзінде ерлердің арасындағы өлімнің 12 пайызына себеп болса, әйел­дер арасында 6 пайызға жетіп отыр. Бұл адамзат үшін өте қауіпті көрсеткіш. 

2015 жылы Ұлттық саламатты өмір салтын қалыптастыру орталығы өткіз­ген VI ұлттық әлеуметтік зерттеу бары­сында алынған мәліметтерге сәйкес, қазақ­стандықтардың 18,3 пайызы темекі өнімдерін тұтынады. Бұл есепке темекіге тәуелділер санаты қаншалықты енгені бізге беймәлім. Қоғамдық ұйымдардың бұған дейінгі әлеуметтік зерттеулер нәтижесімен салыстыра қарауы бойынша темекінің таралымы төмендегені байқалады. Сонымен бірге, жыл сайын темекі өнімдеріне жатпайтын өнімдерді тұтынушылар қатары да біртіндеп өсіп келеді. Айталық, қалаларда бұл көрсеткіш 1,6 пайызды құраса, ауылдарда 1 пайызға тең екен.

Әрине, елімізде темекіге қарсы орта­лықтар жұмыс істейді. Айталық, жыл басындағы дерек бойынша, республика аумағында 72 темекіге қарсы орталық пен кабинет тіркелген. Басым бөлігі Алматы қаласында (32), Маңғыстау (10), Қостанай (10), Ақтөбе (7), Батыс Қазақстан (5) және Қызылорда (2) облыс­тарында орналасқан. Қалған өңірлерде бір орталықтан жұмыс істейді. Осы орталықтарға 2016 жылы 31 093 адам келсе, оның ішінде 6 712 адамның орта­лыққа қайтадан келгені тіркеліп отыр. Есепті кезеңде 10 963 никотинге тәуелді науқас тіркелген. Олардың ішінде 3 453 адам наркологтарға жіберілген. Яғни, шылымның шылауынан шын құтылуды қалайтын азаматтар бар. Тек оларға демеу бола білу керек. Бұл бүгінгі нарық­тық қатынастар жағдайында әлеумет­тік орталықтардың маңызын арттыра түседі. Әсіресе, бұл бағыттағы күрес пен насихатты азаматтық сектор арқылы қоғамның өз ортасында жүргізудің қажеттілігі байқалады.

Думан Анаш,
«Егемен Қазақстан» 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2018

Энергия үнемдеу жобаларын іске асырудан түсетін жыл сайынғы үнем 3,5 млрд теңгені құрайды

19.11.2018

Үкіметте «Нұрлы жол» мемлекеттік бағдарламасының іске асырылу барысы қаралды

19.11.2018

Жыл басынан бері қазақстандық және шетел әуе тасымалдаушылары 13 жаңа бағытты ашты

19.11.2018

QazaqGeography съезі ұйымның жаңа кеңсесінде өтті

19.11.2018

Қазақстандық делегация Дүниежүзілік төзімділік саммитіне қатысты

19.11.2018

Дін саласының жағдайы туралы баяндаманың қорытындысы жарияланды

19.11.2018

Мемлекеттік басқару академиясы қазақстандық тәжірибені тарату орталығына айналды

19.11.2018

Алматыда ХІV Халықаралық Шәкен Айманов кинофестивалі ашылды

19.11.2018

Алматыда көлік апатынан 10 айда 114 адам ажал құшқан

19.11.2018

Жыр алыбы Жамбылдың өмірі сахналанды

19.11.2018

Павлодарда биыл 349 жол-көлік оқиғасы орын алған

19.11.2018

Абылайхан ЖҮСІПОВ: Токио туралы айтуға әлі ерте...

19.11.2018

Елбасы Шавкат Мирзиёевпен телефон арқылы сөйлесті

19.11.2018

Бай болсаң халқыңа пайдаң тисін

19.11.2018

Түркістанда халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті

19.11.2018

Маңғыстауда «Адал ұрпақ» ерікті мектеп клубтарының облыстық слеті өтті

19.11.2018

Маңғыстауда өткен тарихи турнир өз мәресіне жетті

19.11.2018

Энергия үнемдеу бойынша Қазақстан 32-ші орында

19.11.2018

Көкшетауда жылу ақысы арзандайды

19.11.2018

Теміртауда Президенттік пән олимпиадасы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу