ТӨРАҒАЛЫҚ ТАБАЛДЫРЫҒЫНДА

Егемен Қазақстан
12.01.2010 1898
“Тағы бір жетістігіміз – биыл ЕҚЫҰ-ға төраға болатынымыз. Қазақ қай кезде осындай теңдікке жетіп, төрге шығып, бас ұстап еді? Тәубесінен жаңылмаған, барын бағалап, жақсысын жарқыратып көрсететін ұлттық рухымызға қарай мұндайда айтылар жүрекжарды сөз – қайырлы болсын! Барыс жылы қашанда қазаққа жаман болған емес. Ел іргесі берік болып, жарқыраған маңдайымыз ашылып, тіл-көзден аулақ болайық дейік” – елдің ерен перзенттерінің бірі Еркеғали Рахмадиев газетіміздің биылғы тұңғыш нөміріндегі жылдың жылы сөзінде осылай айтыпты. Әдемі айтқан. Міне, сол күнге де жеттік. Еуропаның төріне шығып, бас ұстайтын күнге жеттік. Бұл – жасампаздық жұмысымыздың жаңа, жарқын жетістігі. Бұл – тәуелсіздік алғалы бері Елбасымыз жүргізіп келе жатқан сарабдал саясаттың салтанаты. Кеше Қазақстан Республика­сы­ның Мемлекеттік хатшысы – Сырт­қы істер министрі Қанат Сау­дабаевтың Австрия Республикасына басталған сапарының басты іс-шарасы – еліміздің Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының төрағалығына ресми кірісу рәсіміне қатысу. Бұл оқиға 14 қаңтарға белгіленген. Біз Венаға Астанадан кеше түс­ке таяу ұшып шыққанбыз. Екі ара­да­ғы 4 мыңға жуық шақырым қа­шықтықты алты сағаттан астам уа­қыт­та алған ұшақ Венаға жеткенше Еуропаның өзінде кеш батып, қас қарайып қалды. Келген күннің кешінде ЕҚЫҰ жанындағы еліміздің  Тұрақты өкілдігіне қа­тыс­ты іс-шара ойлас­тырылған екен. Онда Тұрақты өкіліміз Қайрат Әбдірахманов Қазақстан төраға­лы­ғы­ның басталуына орай атқарылып жатқан шаралар туралы, басқа ел­дер­дегі әріптестерінің құттық­тау­лары жөнінде айтып берді. Соған орай бүгінгі әлқисса сипа­тын­да­ғы шағын мақа­ла­да ЕҚЫҰ-ға Іс ба­сындағы төр­аға­лықтың орны жө­нінде мағлұмат беруді жөн көрдік. Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының тарихы Хельсинкидегі Қорытынды актіге қол қойылған күннен – 1975 жыл­ғы 1 тамыздан басталатыны белгілі. Бұл — шын мәнінде тарихи күн. Мына дүниенің жиырмасыншы ға­сырдағы тарихының ең бетбұ­рысты даталарының бірі. Ол құжаттың әсіресе Кеңес Одағының тағдыры үшін төтенше маңызы болған еді. Хельсинкидегі 35 ел басшылары қол қойған шешімге қол қойыларда алға тартылған екі шарт бар-ды. Оның біріншісі – Еуропада қа­лыптасқан шекараларды мойындау. Бұл шартты КСРО қойған. Екін­шісі – Кеңес Одағының адам құқын сақтау жөніндегі талаптарды орындауы. Бұл шартты Батыс ел­дері қойған. Екі шарт та қабыл алын­ған. Былай қарағанда, Хель­син­киде Кеңес Одағының ұпайы түгел шыққан сияқты еді. Хельсин­ки актісі арқылы Германия Демо­кра­тиялық Республикасының құ­ры­луы толық заңдастырылды, осы арқылы Калининград (бұрынғы Кенигсберг) облысы жерінің КСРО-ға қаратылуы заңдасты­рыл­ды, осы арқылы Украинаның батыс бөлігіне қосып алынған терри­то­рия­лар заңдастырылды, т.б. Бірақ біздің “сияқты еді” деп сөй­леуі­міздің де мәні бар. Хельсинки ак­тісі арқылы КСРО-да демокра­тия­лық үдерістер баяу болса да дами бастады. Оның аяғы “қайта құруға” соқ­тырды, “қайта құрудың” аяғы елді ыдыратуға алып келді. “Қайта құрудың” белорта тұсында екі Гер­мания аман-есен қосылып тынды. Оның аяғында бүкіл социалистік жүйе тарап тынды. Сонда түптің түбінде кімнің ұтқанын, кімнің ұтылғанын өзіңіз-ақ көріп отырсыз. Бірақ КСРО-ның ұтылуы біздің ұтылуымыз деп кім айтыпты? Қайта сол арқылы біз ата-баба­ла­ры­мыз аңсаған бақытқа қол жет­кізген жоқпыз ба? Міне, ЕҚЫҰ адамзат тарихын­да осындай да орын ала алады. Міне, біз сондай ұйымға төраға­лық етуге кіріспекпіз. Негізінде, біз бұл іске кірісіп те кеттік. Күнтізбе бойынша 2010 жыл­дың 1 қаңтарынан бері Еуро­па­дағы қауіпсіздік және ынты­мақ­тастық ұйымының Іс басындағы төрағасы – Қазақстан Республи­ка­сы. Ал төрағалықтың нақты мін­дет­те­рін атқару одан да бұрын басталған. Өткен жылдың соңғы аптасында Венада ЕҚЫҰ Тұрақты кеңесінің арнайы отырысында Ұйымның 2010 жылға арналған Жиынтық бюджетін қабылдау жөнінде шешім қабылданды. 2009 жылғы 1 қазаннан Ұйым Тұрақты кеңесінің Басқару және қаржы жөніндегі консультативтік комите­тінде төрағалық етуші Қазақстан барлық 56 мемлекетпен алдын-ала келіссөз жүргізу арқылы қатысушы елдер пікірін бір түйінге келтіре алды. Ұйымдағы барлық шешімдер тек консенсустық негізде қабыл­да­на­тынын, яғни бір мемлекет қар­сы болса да кез келген шешім қа­былданбай қалатынын ескерсеңіз, бұл оңай міндет емес. Мысалы, өткен жылғы бюджеттің бекітілуі сәуірге дейін созылған екен. Әйтсе де, кез келген іске кірі­су­дің өзіндік ресми рәсімі болады. 14 қаңтар күні сол рәсім атқа­ры­лады. Ал енді Іс басындағы төраға­лық­тың мәніне келейік. Одан бұ­рын осы “Іс басындағы төраға­лық” дегенді тағы бір түсіндіре кет­кен артық болмас. ЕҚЫҰ тәр­тібі бойынша ондағы төрағалық – үштіктің төрағалығы. Бұл ұйымда іс басындағы, бұрынғы және бо­ла­шақ төраға елдер үш жыл бой­ын­да басшылық жасайды. Мы­салы, Қазақстан 2009 жылы бола­шақ төраға ел ретінде ЕҚЫҰ жұ­мысына етене араласып, мол тәжі­рибе жинақтады. Біз 2011 жылы Ұйым басшылығына бұрынғы төраға ретінде қатысатын боламыз. Іс басындағы төрағалық қыз­меті ЕҚЫҰ-да 1991 жылы енгі­зілген. Қазақстан – іс басындағы төр­ағалықты атқарушы жиырма­сын­шы ел. Тиісті мандатқа сәйкес Төраға ел Ұйымның басты жетекші ор­гандарының жұмысын үйлестіреді. Жоғары деңгейдегі кездесулерді (саммиттер), Министрлер кеңе­сі­нің жыл сайынғы кездесулерін, Тұрақты кеңестің апта сайынғы мәжілістерін ұйымдастырады. Мемлекет басшыларының 2010 жылғы саммитін шақыру идея­сы­ның бастамашылығын көтере оты­рып, Қазақстан жоғары деңгейдегі кездесудің тұжырымдамалық және ұйымдастырушылық мәселелерін пысықтауға кірісті. ЕҚЫҰ-ның биылғы ірі іс-ша­раларының арасынан Парламент­тік Ассамблеяның мәжілістерін, қауіпсіздік саласындағы мәселе­лер­ге шолу жасау жөніндегі жыл сайынғы конференцияны, Эконо­ми­калық-экологиялық форум мә­жілісін, адам өлшемі саласындағы міндеттемелерді орындау бойынша кеңесті, Толеранттылық және кем­сітпеу бойынша жоғары деңгейдегі конференцияны, Лаңкестіктің ал­дын алу жөніндегі конферен­ция­ны, сондай-ақ Копенгаген құжа­ты­ның 20 жылдығына арналған конференцияны, басқа да жиын­дар­ды бөле айтуға болады. Қазақстан өзінің төрағалығы жылына көпжақты және екіжақты консультациялар алмасудың кесте­сін жасапты, ол ЕҚЫҰ-ға мүше мем­лекеттердің барлығын да қам­ти­ды екен. Ұйымның күн тәрті­бінде тұрған көкейкесті мәселелер бойынша сан түрлі көзқарастарды жақындастыру, іс-қимылды үй­лес­тіру және жұмыстағы қосамжар­ла­ну­ды болдырмау үшін мұндай ұс­та­ным өте-мөте қажет деп білеміз. Біз мақаланың бас жағында Ұйым Үштігі жөнінде айттық. Оған өт­кен жылғы төраға Грекия, Іс ба­сын­дағы төраға Қазақстан және келесі жылғы төраға Литва кіреді. Еліміз Үштіктің жұмысын апта сайын үйлестіріп отыруға тырыс­пақшы. Төраға ел ретінде Қазақстан жыл бойынша ЕҚЫҰ-ның атынан сан түрлі халықаралық іс-шара­лар­да сөйлейтіні өзінен-өзі түсінікті. Биыл кәрі құрлық атынан Бірік­кен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік кеңесінде, Еуропа Кеңесінде және НАТО-да сөз сөйлеу құрметі бізге тимек. Жыл бойында екі рет ЕҚЫҰ Үштігінің, сондай-ақ Еуро­одақтың министрлер және елшілер деңгейінде консультациялар алма­суы өткізілмек. Қазақстан Төраға ел ретінде ЕҚЫҰ Хатшылығының сарапшы­лық, консультациялық, материал­дық, техникалық және басқа да сипаттағы қолдауына сүйенетіні тү­сінікті. Біздің газетіміздің Вена­дағы тілшісі (ЕҚЫҰ-ның штаб-пәтері орналасқан осы қалада ар­найы тілші ұстап отырған еліміз­дегі қазірше жалғыз газет “Егемен Қазақстан” екенін сөз арасында болса да еске сала кетейік) Талғат Жұмағұлов бүгінде Ұйымда 3300 қызметкер жұмыс істейтінін айт­ты. Олардың негізгі бөлігі (2800 адам) жергілікті миссияларда жүреді дегеннің өзінде, Штаб-пәтердегі бес жүздей қызметкер де аз адам емес. Іс басындағы төраға Қанат Саудабаевтың бізге айтқан әңгі­ме­сіне қарағанда, Мемлекеттік хат­шы – Сыртқы істер министрі осы жылдың ішінде Оңтүстік Кавказға, Балқан елдеріне, Шығыс Еуропа мен Орталық Азияға сапарлармен бармақ көрінеді. Ол сапарлардың оңайға түспейтіні анық. Дағда­рыс­ты жағдайларды немесе қақты­ғыс­тарды (әрине, бетін әрі қылсын, бірақ ондай атымен болмайды деп ешкім де кепілдік бере алмайды ғой) реттеу барысында немесе мемлекеттердің нақты салалардағы күш-жігерін тиімді үйлестіру мақсатымен Іс басындағы төраға ел, қалыптасқан тәжірибеге сәй­кес, өзінің жеке өкілдерін та­ғайын­дап, оларға мандат береді. Тиісті кеңесу-ақылдасулардан кейін Қазақстан жеке өкілдерді ұзаққа созылған қақтығыстар мен дағдарыстарды реттеу, экология, көлік, төзімсіздік пен кемсіту­ші­лік, сайлауларды байқастау (қазақ баспасөзінде “наблюдение за выборами” тіркесі “сайлауды ба­қы­лау” деп онша дәл алынбай жүр) және сайлау проблематикасы жөнінде тағайындаулар туралы кадрлық шешімдерді қазірдің өзін­де қабылдап үлгеріпті. Қанат Бек­мырзаұлы бізге ұшақтағы әңгіме­сін­де ЕҚЫҰ-ның үш комитетінің жетекшілері қазірдің өзінде тағайындалып қойғанын айтты. Германияның тұрақты өкіліне Қауіпсіздік жөніндегі комитет, Бе­ларусьтің тұрақты өкіліне Эко­но­мика және экология жөніндегі комитет, Португалияның тұрақты өкіліне Гуманитарлық комитетке жетекшілік ету тиіпті. Сөйтіп, біз, мақала басында келтірген Ерағаң­ның сөзімен айтсақ, бас ұстап қана қоймай, енді мүше таратуға да кіріскен екенбіз. Тәубе. Сауытбек АБДРАХМАНОВ – Венадан.
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

14.11.2018

Азамат Батырқожа «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК басқарма төрағасы болып тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының бизнесмендерімен кездесу өткізді

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында тұрғын үй бағдарламаларының іске асырылуымен танысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу