Туындама өнері

Егемен Қазақстан
22.02.2017 258
3

Аударманы осы іспен кәсіби түр­де айналысқан, білікті ағамыз Ісләм Жарылғапов «Туындама өнері» деп ата­ған еді. Шынында, аударма – қай­­т­а тудыратын өнер. Кейбір ау­дар­­­малардың мағынасы мен маз­мұ­ны түпнұсқадан әлдеқайда асып ке­те­тіні белгілі. Абайдың Лермонтов ар­­­қылы Гетеден аударған «Қараң­ғы түн­­де тау қалғыбын...» айт­па­­ған­­ның өзін­де, оған жүздеген мы­сал­­дар кел­тіруге болады. Туындама өнерін көркем әдебиетте ғана емес, кез келген аудармада да тиім­ділікпен қолдануға болады, сонда аударылған мәтіннің жүзі жайнап, бетіне қан жүгіріп тұрады. Шебер аудармашының қолынан шыққан ресми құжаттар мен жат мәтіндердің өгейсімей, жүрекке жата кететіні содан. Аударманың бәсі бізде қазір асып тұр. Барлық құжат орыс тілінде әзірленіп, мемлекеттік тілге аудармалар арқылы келеді. Бірақ бүгінгі аударманың көбі туындама өнеріне үш қайнаса сорпасы қосылмайтын, түпнұсқаның мазмұнын толық ашпайтын, сөзбе-сөз қотарылған қарабайыр дүние. Ондайдың бәрін мемлекеттік ор­гандарда аудармашы болып қызмет іс­тейтін мамандар жасайды. Өкі­нішке қарай, олардың жұмысын қа­рап, тезге салатын жан табыла бер­мейді. Сондықтан олар өз қадери-ха­лінше мәтінді сөзбе-сөз қию­лас­ты­рып, кілт сөздерді көрсете алмай, ма­ғынасына терең бойлай алмай, әй­теуір аударып шыққан болады. Мұн­дай­лардың мазмұнын тану үшін көп жағ­дайда түпнұсқаны көтеруге тура ке­ліп жатады. Қазақша сөйлей алмайтын, орысша оқыған үлкенді-кішілі шенеу­нік­те­ріміздің «ана тілін шығарып жатқан» осын­дай аудармалар. Осындай жолмен жа­салған мәтіндер мен құжаттарды Пар­ламентте, я басқа жерде оқып берген шенеунік қатты қиналып, онсыз да шала білетін тілі тұтқырланып, әбден сасады. Кейбір аудармалар орыс тіліндегі мағынасын жоймау үшін сөз қай­та­лау­ларына ұрынып, сөйлемі шұбар ала болып та жатады. Сөзіміз жалаң бол­мас үшін бір мысал келтірейік. Жуыр­да Парламентте мынадай мәт­ін­д­егі заң қабылданды: «Қазақстан Рес­публикасының Үкіметі мен Түрік Рес­публикасының Үкіметі ара­сын­дағы арнайы мақсаттағы бөлім­шелердің оқу-жаттығуларын өткізу кезінде қабылдаушы Тараптың қол­дау көрсетуі туралы өзара түсі­ніс­тік туралы меморандумды рати­фи­кациялау туралы» Қазақстан Рес­пуб­ликасы заңының жобасы». Бұл сөй­лемде 30 сөз бар, соның ішінде «ту­ралы» мен «республика» сөздері үш реттен қайталанған. Заң жобасын «Қазақстан Республикасының заң жобасы» деген тіркес те артық, өйткені, Қазақстанда туған заң жобалары Қазақстан Республикасыныкі екені онсыз да белгілі емес пе? Оны әрбір заң үшін қайталай берудің қажеті қанша? Осы мәтіндегі кілт сөз: «Меморандум о взаимопонимании», яғни «өзара түсіністік меморан­думы». Басқа сөздің бәрі соның әрекетін ашып тұрғандар. Сондықтан заңды: «Арнайы мақсаттағы бө­лім­шелердің оқу-жаттығуларын өт­кіз­генде қабылдаушы тараптың қолдау көр­сетуі жөнінде Қазақстан мен Түр­кия үкіметтері арасында жа­сал­ған Өзара түсіністік меморандумын ра­ти­фи­кациялау туралы заң жобасы» деп аударылған болса әлдеқайда жеңіл әрі түсініктірек болмас па еді? Мұндай мысалдарды көптеп келтіруге болады. Әрине, заң жобасының аудармасын қараған жетік мамандар мұны көрген болуы мүмкін, бірақ қайсыбірін түзете берсін... Салдарынан, осындай қиын да күрделі атаулар қала береді. Жоғарыда шенеуніктеріміздің «қа­зақша тілін шығарып жатқан» осындай аудармалар екенін айттық. Бұл сөз­дің еш артықшылығы жоқ. Бар­лық мем­лекеттік органдардағы қазақ тіліне жау­аптылар – тек аударма­шы­лар. Ше­неуніктер мемлекеттік тілде сөй­леу қа­жет болғанда солардың жасаған мә­­­тін­деріне жабысып, солардың ті­лі­мен сөй­леп жатады. Көптеген баян­да­ма­лар аудармашының қарымын ай­на-қатесіз танытып тұрады... Әрине, ешкім де аудармашы болып тумайды. Бұл мектеп біздің елі­мізде, әлі де толық қалыптасып бол­ған жоқ. Бұрын тек баспасөз ғана ау­дармамен айналысып, бұл бағытта әбден машықтанып, шеберліктің жоғары шыңына жеткен мамандар қа­лыптасқан еді. Олар барлық саланың мә­тіндерін еркін аударатын. Алайда, олар­дың тәжірибесін басқаларға көрсетіп, шеберлігін үйрететін ешбір мек­теп қалыптаспады. Бүгінгі таңда ау­дармаға мемлекеттік деңгейде назар аударатын сәт келді. Аудармашыларға осы іспен айналысқан білікті аға­ла­ры­­мыздың ақыл-кеңесі мен әдістерін үй­рететін арнаулы орталық ашылуы ке­рек. Сонда туындама өнері жандана­тын болады, ал тіліміз жұтаңдануын қоя­ды.

Жақсыбай САМРАТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Қ.Тоқаев Мюнхен конференциясына қатысты

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

17.02.2019

Дәрігерлер балаларды көңілді бимен оятты

17.02.2019

Алакөл ауданында көпбалалы отбасыларға пәтер берілді

17.02.2019

Қазақстан дзюдошылары Еуропа кубогінен екі медаль жеңіп алды

17.02.2019

Жансель Дениз Turkish Open турнирінде жеңімпаз атанды

17.02.2019

Елена Круглыхина могулшылар алдындағы басты міндетті атады

17.02.2019

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу