Ұйқым келмейді...

Елордаға Оралхан оралды! Астана қалалық жастар театры сахнасында тұңғыш рет жазушы Оралхан Бөкейдің «Ұйқым келмейді...» әңгімесінің желісінде қойылған Дәурен Серғазиннің музыкалық моноспектаклі көрерменімен қауышты.
Егемен Қазақстан
28.03.2017 5890
2

Соңғы жылдары сахнадан жы­р­ақтап, тек кітап сөрелерін ұзақ­тау тұрақ етіп қалған Оралхан Бөкей шығармашылығы сахналанып қа­на қоймай, көрерменіне жан­р­лық тұрғыдан да үлкен жа­ңа­­л­ығын ала келді.

Моноспектакль – әлемдік театр үрдісінде кеңінен тараған, экс­п­ерименттік деңгейдегі жан­р­­лық табиғаты қалыптасып, кө­рермен талғамын өз ерек­ше­­лі­гі­не төселткенімен, қазақ ау­ди­­ториясына, біз тілге тиек ет­кен қойылым сынды қадау-қа­­дау бірді-екілі тәжірибелік жұ­­мыс­тар болмаса, әлі то­лық­тай еніп, сіңісе қойған жоқ. Сол сең енді бұзылды! Қолға ал­ған қай жұмысынан да жа­ңа­лық күтіп үйреніп қалған театр­сүй­ер қауым Дәурен Сер­ға­­зин­ді «Ұйқым келмейді...» му­зы­ка­лық моноспектаклі ар­қы­­лы жа­ңа қыры­нан таныды. Ол­ – сах­на­гердің ак­тер­лік пен ре­­жи­с­сер­ліктен бөлек, саз­герлік қы­ры. Бір өзі режиссер, бір өзі басты рөлде ойнаған өнер ие­сіне спектакль барысында қол­да­нылған әуендердің де автор­лы­ғы тиесілі. «Сөз жеткізе алмас жерді музыка жет­кізеді», дей­ді әйгілі композитор Шопен. Орал­хан Бөкейдің дра­малық боя­уға бай сыршыл туын­дысына романтикалық леп сыйлаған әде­мі тәжірибенің куәсі болып тарқастық театрдан! 

Иә, дәл жазушы Оралхан Бөкей секілді оның да ұйқысы кел­­мейді... Жанына шабыт ұя сал­­ған­да, санасын сезім сіл­кін­т­кен­­­­де, өзге емес, Өзімен, Өзінің іш­­­к­і әлемімен сыр­лас­­қысы кел­ген­­де... сахнагердің осы­лай кірпі­гі айқаспай қоятыны бар екен. Он­­дай сәтте актер Дәурен ги­та­ра­с­ын қолына алып, көңілін тер­­бе­ген жүректің жазбаларын әуен тіліне айналдыруды қаша­н­нан бері дағдыға айналдырып­ты. Ханбибі Есенқарақызы, Қай­рат Иманбеков, Айбатыр Сей­тақ, Хамза Көксебек сынды ақын­дар­дың өлеңдеріндегі ора­лымды ойлар да спектак­ль ат­мо­сферасына сұлулық үс­теп­ті. Бірнеше музыкалық аспап­тың жан­­­­­ды сүйемелдеуімен орын­дал­­ған әндер қойылымның ли­ри­ка­лық иірімдерін айшықтай түс­кен­­дей. Мейірғат Амангелдин, Іңкәр Нә­сиева, Айсұлтан Жәлиев, Ақ­­жан Орынбасарова сынды театр актерлерінің вокалдық һәм орын­даушылық мүмкіндіктеріне де атал­ған қойылым арқылы куә бо­­лып, сахнагерлерді өзге қы­ры­нан таныдық.

Шығармашылығына үнемі жас­­тық тақырыбын арқау еткен жа­­зушының туындысына жас ре­­жиссердің таңдауының тү­суі таң­сық жайт емес, қалыпты жағ­­­­­­дайдай қабылданғаны және рас. Неге десеңіз, жазылу та­ри­­хы өт­кен ғасырға тиесілі «Ұй­­қым кел­мей­ді...» туынды­сы та­қы­­­­ры­п­­тық өзек­тілік, маз­мұн­дық ау­­­қым­дылық тұрғысынан тіп­ті де ­ес­­кір­мепті. Жазушының жа­ңа ға­сы­р­­д­а да айтары бар кө­рі­не­ді. Ол – ада­ми құндылықтар мен жас­­тар бой­ын­дағы тәрбие мә­се­лесі. Осыны су­рет­керлік сұң­­ғы­лалықпен сезіне біл­ген режи­с­сер бізге бүгін басқаша ой салды, Оралхан әлеміне өзгеше көз тігуге ша­қырды.

Оралханның өзі айтпақшы, біз­­дер – Адамдар, сезімді бағ­а­лау, ада­ми құндылықтарды қас­тер тұту, ұлттық болмысқа бас ию, кие мен құдіреттің парқына бой­лауды жаңа заманның тым асығыстау ағымына ілесеміз деп жүріп ұмытыңқырап барады екенбіз. Соның салдарынан бол­са керек, күні бүгін кеше та­бысып, ертеңінде ажырасып жатқан жас отбасылардың, тастанды бала мен тексіз ұрпақ санының артуына да себепші болып отырған көрінеміз. Тал бесіктен бойға даритын тәрбиені есікт­ен шыға бере тексіздікке ұлас­тырып алып жатқан жастар әрекетінің астарында да осы адами құндылықтарға немқұрайлы, сезімге селкеу қараудың салдары жатса керек. Қойылымда бас кейіпкер Жеңісханның аузымен кешегі күн мен бүгінгі тү­сі­ні­гі­мізді параллель ала оты­рып, пси­хо­­логиялық тұр­ғы­дан сараптайды. Мәселен, кей­іп­кердің жездесі тұр­­мысына қара­мас­тан, үйелмелі-сүйе­лмелі, бірі­нің соңынан бірі ерген он екі баласының амандығы мен бей­қам болашағы үшін тынымсыз тер төгіп, өз өмірін тұтасымен со­лар­дың тіршілігі мен тәрбиесі үшін сарп етеді және оның өтеу­і­не ештеңе дәметпейді.

Ал бүгінде қандаймыз? Тұң­ғышымызды көзіміз қиып, қо­қыс­қа тастаймыз. Сәл қиындық ке­зіксе, жетімдер үйін жағалап, бала­лар үйінің санын арттыруға бей­і­лміз. Осы сарындас қо­ғам­да­ғы өзекті мәселелер қойы­лым­ның аллегориялық астарын байыта түскендей.

Спектакльдегі келесі ай­та ке­те­­тін тұс – сценография мен жа­рық мә­селесі. Әс­і­ресе, шығар­ма­ның көр­кем-эстетикалық әсерін арт­­тыруда де­корация мен жа­рық­­тың атқарған рөлі орасан зор. Қойылымның қою­шы суретшісі Ерлан Тұяқов пен жа­рық қою­ш­ы­лар еңбегінен де сәтті із­­де­ні­с­тер­ді байқадық. Залға кір­ген сәт­­те бірден сахнаның ор­та­сында қа­­зықша қағылған адам бойымен ша­­малас жалаңаш қуыршаққа (ма­никен) көзіңіз тү­седі. Салған бет­тен: «мұнысы несі?», «ұят емес пе?» деген ой­ға келуіңіз (бәл­­кім, келмеуіңіз де) мүмкін. Бі­­­рақ ол да – образ. Бүгінгі жа­ла­­ңаштанып бара жат­қан құн­ды­­лықтарымыздың сим­вол­мен бе­дерленген көркем бей­­не­сі. Қой­­ылым атмосферасы­на ене бе­ре жай-жайлап заман кел­бе­ті көз ал­дыңызда осылай­ша сурет­те­ле бе­реді сөйтіп. Сах­на­дан Орал­­хан­ның ойын оқып оты­р­ға­ны­ңызбен, түй­­­сігіңіз бү­гін­гі күн­нің бет-бе­де­рін көз ал­ды­­ңызға әкеледі.

Жалпы, моноспектакльдің әдет­­тегі ауқымды спектакльдер­мен салыстырғандағы бір артық­шы­­лығы – актердің сахнада бар мүм­­кіндігін ашып көрсете алуына жағ­­­дай туғызылады. Актер ән де са­лады, би де билейді, жан әлемін ақ­тара көрерменімен сырласады. Бұл жағынан режиссердің ұтқан тұсы – спектакльді шағын сахнаға құрып, бар ой-толғанысын шек­теулі аудиторияға бағыттауы. Кө­­рер­меннің демін сезіне жүріп, ете­не өнер көрсету актер үшін, бірін­­шіден, үлкен сын болса, екін­­­шіден, көпшілікпен шы­ғар­­ма­шылық байланыс орнаты­п, қой­ылым атмо­с­ферасына ен­гі­зу­дің ұтымды бір жолы да. Осы тұрғыдан келгенде, Дәурен Сер­­ғазин режиссер ретінде діт­тегеніне жетті деп есеп­тейміз. Кө­­рермен спектакль жүрген уа­қыт аралығында виртуалды әлемді ұмытып, өзінің ішкі жан дү­ние­сіне үңіліп, іштей ойланып кө­руге тырысты. Қойылымнан соң қан­шама көрерменнің Оралхан Бөк­ей кітаптарын қайта парақтап һәм парықтауға асығып, театрдан шы­ғып бара жатқанын көзіміз шалды. Жүздерінен аңдадым: олар бүгін ұйықтамайды, Оралханды оқиды!

Назерке ЖҰМАБАЙ

Астана


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

23.02.2019

Павлодарда  «Ұзақ өмір сүру орталығы» ашылды

23.02.2019

Ұлттық нейрохирургия орталығында түрлі науқастар тегін қаралды

23.02.2019

Кетіп жатқан әкімге «кетпе» деді 

23.02.2019

Полиция департаменті тұрғындарға арналған кеңсе ашты

23.02.2019

Майқайың кентінде өрт сөндірушілер газ толы баллондарды алып шықты

23.02.2019

ҚХЛ: Тұрақты біріншілік аяқталды

23.02.2019

Михаил Кукушкин жартылай финалға шықты

23.02.2019

Еуропа лигасының жеребесі тартылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу