ЖАҚСЫДАН ЖАҚСЫ ТУАР ЖАРҚЫЛДАҒАН

Егемен Қазақстан
12.01.2010 1976
2006 жылдан бастап еліміздегі “Мәдени мұра” бағдарламасын жүзеге асыруға үлкен үлес қоса отырып, Хорланның бас редакторлығымен дүниежүзілік психологиялық ақыл-ой қазынасының 10 томдығы мемлекеттік тілде жарық көрді. Хорланның жарық көрген 100-ден астам ғылыми еңбектерінің ішінде 6 монографиялық, 12 оқу құралдары бар. Хорлан Тоқтамысқызы әсем қала Алматыда дүние­ге келген. Адамның көңіл-күйінің, мінез-құлқының, пейілінің, жан дүниесінің, жалпы бүкіл болмысының қалыптасуына отбасымен қоса оның туған өлкесінің, өзін қоршаған табиғаттың тигізетін әсерінің зор екенін ескерсек, Хорланның жайдары мі­не­зі, ашық дарқан көңілі, бауырмалдығы мен се­зімталдығы, жарқылдаған күлкісі осы гүлденген табиғаттың оған тартқан сыйы сынды. Тоқтамыс Беделбаев сияқты әкесі қоғам және мемлекет қай­раткері, Ұлы Отан соғысының ардагері. Үнемі басшы қызметтер атқарып, қазақ халқының өркендеуіне еңбегі сіңген азамат. Хорланның анасы – Болат Сүлейменова Мәскеудің М.В.Ломоносов атындағы халықаралық университеті жанындағы Азия, Африка елдері институтының түлегі, түрік тілдері мамандығын тәмамдаған білімді, парасатты қазақ қызы. Міне, тумысынан үлгілі ортадан, ұлағатты отбасынан, тәрбие алған, атақты ғылым орталық­тарынан сусынданған адамның Хорландай болмай, басқаша болуы мүмкін бе? Ол 1972-77 жылдары Мәскеудегі КСРО педагогика ғылымдары акедемиясы ғылыми-зерттеу институ­тының мектепке дейінгі бөлімінде “Психология” мамандығы бойынша ізденушілік жұмыс атқарды. 1978 жылы өзінің мамандығы бойынша сол институтта кандидаттық, ал 1999 жылы Ресей білім академия­сында докторлық диссертациясын қорғап, психология ғылымдарының докторы дәрежесіне жетті. 1977-1980 жылдар аралығында Абай атындағы Ұлттық педагогикалық университеттің психология кафедрасының оқытушысы, ал 1980 жылдан қазіргі кезге дейін Қазақтың мемлекеттік қыздар педаго­гикалық университетінде қызмет атқарып келеді. Алғашында оқытушылық қызметке келген Хорлан біртіндеп қажырлы еңбегінің, ұйымдастырушылық қабілетінің нәтижесінде аға оқытушы, доцент, профессорлық жұмыстарды атқарса, 1988 жылдан бастап, аталмыш институттың алғашында жалпы психология, ал осы таңда теориялық және практи­калық психология кафедрасының меңгерушісі. Хорланның психологияның әр саласынан үлкен шабытты сезіммен, ғылыми ұстаныммен, педагогтық шеберлікпен, жаңа технологияларды қолдана отырып оқитын нәрлі дәрісін студенттер, магистранттар, мектеп мұғалімдері, ата-аналар сүйсіне тыңдайды. Өзі сабақ беретін ғылымның негізін, оның әдістемесін жете меңгергенмен, дәрісті шебер дарындылықпен, қызу жүрекпен, тартымды тілмен, қызықты деректерді қабыстыра отырып оқу кез келген педагогтың қолынан келе бермейді. Бұл нағыз психологтардың бойына біткен ерекше қасиет қой деп ойлаймын. Педагогикалық психология саласынан Хорлан Тоқтамысқызы жақын және алыс шетелдерге танымал ғалым. Психологиялық мәселелердің ішінде оның ғылыми бағыты: психологияның теориялық-мето­дологиялық негіздері; балалар және педагогикалық психология; білім беру және дамыту психологиясы. Бұл салалардың бәрі қазіргі таңдағы жаңа қоғам жағдайында адам баласының өсуі мен дамуына, оның тұлға ретінде қалыптасуына негіз болатыны белгілі. Хорлан Тоқтамысқызы тұлғаның қалыптасуы туралы келелі мәселелерді зерттеу үстінде. Ғалымның басшылығымен фундаменталды ғылыми тақырыптарға жататын “Мүмкіндігі шектеулі балаларға білім беруді ұйымдастырудың ғылыми негізі”, “Дене және ақыл-есінің кемістігі бар балаларға коррекциялық-педагогикалық, әлеуметтік қамқорлық көрсетудің ғылыми-әдістемелік негізі” және т.б. мәселелер бойынша түбегейлі зерттеулер жүргізіліп келеді. Қазіргі таңда бүкіл дүние жүзінің назарын аударып отырған “Адамдардың денсаулығы мен психологиялық дамуына экологияның әсері” мәселесімен де ғалым өзінің шәкірттерін қасына ала отырып зерттеу жүргізуде. Оның нәтижелері адамзатқа қажетті табиғи ортаны үнемді пайдалану мәселесінде іс жүзіне асып отыр. Бұл зерттеулердің нәтижелері Мәскеудегі Ломоносов атындағы, әл-Фараби атындағы және Абай атындағы Қазақтың ұлттық университеттерінің педагог, психолог ғалымдары мен мамандары тарапынан өте жоғары бағасын алды. Сондай-ақ, ғалым “Бөбек” ұлттық ғылыми-практикалық орталығымен бірлесе “Өзін өзі тану” инновациялық білім бағдарламасын жасауға да белсене қатысты. Осыған байланысты Қазақтың мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті бұл бағдарламаны жүзеге асырудың республикалық орталығына айналып отыр. 2006 жылдан бастап еліміздегі “Мәдени мұра” бағдарламасын жүзеге асыруға үлкен үлес қоса отырып, Хорланның бас редакторлығымен дүниежүзілік психологиялық ақыл-ой қазынасының 10 томдығы мемлекеттік тілде жарық көрді. Хорланның жарық көрген 100-ден астам ғылыми еңбектерінің ішінде 6 монографиялық, 12 оқу құралдары бар. Осы уақытқа дейін оның жетекшілігімен 2 ғылым докторы, 22 ғылым кандидаты дайындалды. Х.Шериязданова “Ерен еңбегі үшін” медальнің иегері, “Жоғары оқу орындарының үздік оқытушысы” номинациясының жеңімпазы, жақында Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағына ие болды. Әйел затының жарқырап алға шығуы, бойындағы білімі мен ілімін, бүкіл қабілетін жая көрсетуі отба­сын­да үнемі қасынан табылатын, қолдап, қорғап отыратын құдай қосқан жарының жақсылығына тікелей бай­ланысты екенін өмір мектебі алдымызға талай тартты. Осы тұрғыдан алғанда, мінезімен де, ақыл-парасатымен де, ғылыми дәрежесімен де терезесі өзімен тең түсетін, сырбаз мінез Ғалым Бекенұлы сияқты жарының болуы да Хорланның Алла берген бақыты деп білеміз. Осындай үлкен ғалым, адал дос, парасатты жанның Қыздар педагогикалық университетінде тәлім беруі жастардың өнеге алуына, өмірде алға талпынуына, биікке құлаш ұруына, себін тигізетіні айқын. Ұлттың бүкіл болмысы мен болашағына жауапты қыз балалардың жан дүниесін қозғайтын әсерлер көп. Соның ең күштісі көзге бірден шалынатыны педагог өнегесі. Сондай өнегені Хорлан Шериязданқызы сияқты жандардан алуға болады Қазына АЙТМАҒАМБЕТҚЫЗЫ, педагогика ғылымдарының докторы, профессор.
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу