Жер қадіріне жеттік пе?

Егемен Қазақстан
24.01.2017 158
3

Сунгат ага 2Осы шолушы бағанын жазардың ал­дында бір жағы ақыл-кеңес, бір жа­ғы көпшілік пікірі болсын деп «қан­дай тақырыпты көтергеніміз орын­ды?» деген мағынада әріп­тес­те­ріміздің арасында шағын сауал­на­ма жүргізген едім. Тілдескен ал­ты адамның арасында екеуі жер та­­қырыбында жазғанымызды жөн деп тапты. Сондағы келтірген уәж­де­рі мынау: «Менің ойымша, халқымыз әлі де болса, жер қадіріне жете қоймаған секілді. Оған мысалды алыстан іздемеймін, бәрі де көзге ұрып, көрініп тұр. Көптеген өңірлерде қазақ үйінің ауласы, әдетте, тақыр күйінде бос жатады. Сол шағын ауланың өзін күтіп-баптау, оған ағаш отырғызып, жасыл желекпен көмкеру дегенді білмейді. Бірақ біздің оңтүстікте, құдайға шүкір, олай емес. Жердің босқа жатпай жайнап тұрғанын жақсы көреміз. Әлде, бұл басқа өңірлерге қарағанда бізде жердің тапшылығынан, жаздың ұзақтығы мен судың молдығынан туындаған дүние ме екен?! Міне, осы жағын жазып, халыққа ой салу керек», деді оңтүстікқазақстандық журналист қарындасым. Екінші әріптесім мынадай ой айтты: «Біздің Алматы облысындағы ауылымызға осыдан бірнеше жыл бұрын корейлер келіп, жерді жалдап алып, оған пияз екті. Жалдағандарын қайтейін-ай, кейін сол жерге ештеңе шықпай қалды. Пияз дегеніңіз жердің барлық құнарын сорып алып, оны жарамсыз етіп тастайды екен ғой. Жаздыгүні бара қалсаңыз, сол жерден енді борпылдаған бос топырақты  ғана көресіз. Осыны көргенде, мен пияз өсірушілердің неге елден елді, жерден жерді аралап жұмыс істейтіндігін ұққандай болдым. Олар гүлден бал соратын аралар секілді. Құнарлы жерді таңдап алып, пияз егеді де, қажетті өнімін алған соң тайып отырады. Міне, осы жағдайды халыққа жеткізіп, ескерту керек. Егер біз жерді материалдық игілік көзі деп бағаласақ, оның өндіргіштік қасиетін есепке ала отырып, күтіп-баптап, аялай білсек, сол жерді жалға бергенше өзіміз жұмыс істер едік қой», деді ол. Осы әңгімелерді естіген соң ойға қалдық. Жердің мемлекеттік меншігі то­лық мойындалған кеңестік жетпіс жыл уақыттан кейін ақыры біздің хал­қымыздың бойына да «жер иесі» деген ұғым бірте-бірте сіңісіп келе жатқан секілді. Бірақ мұның өзі де жерді өндірістің басты құралы ретінде күтіп-баптау, оның қадірін ұғу, өзінің ғана емес, өз әулетінің болашағын жермен байланыстыру деген ұғымды білдіретіндей деңгейге жете қойған жоқ. Өйткені, біздің «жер иелену» жөніндегі қазіргі түсінігіміз оны меншіктеп алғаннан кейін екінші біреуге табыс табу мақсатында мол қаржыға сату немесе жалға берудің айналасында ғана қалыптасып отыр. Әрине, жер туралы қазақ халқының да өзіндік тарихи түсінігі бар. Біздің ата-бабаларымыз оны «кір жуып, кіндік кескен туған жер», «атамекен» тұрғысында қадірлеген. Міне, осы тұрғыдан алғанда оны киелі деп түсініп, қажет болса, жер үшін жанын қиған. Бірақ, бізде оны материалдық игілік көзі ретінде бағалау әлі де болса кемшін түсіп жатқанын көріп отырмыз. Халқымыздың бойында жерді атамекен ретінде қадірлеу қасиетінің мығым екендігін былтырғы жылы ауылшаруашылық жерлерін жеке меншікке беру туралы айтыс-тартыс­тар көрсетіп берді. Сол кезде адамдар ереуілге өздерінің иеліктеріндегі жер телімдері үшін емес, жалпы қазақтың кең-байтақ даласы үшін шықты. Олар шетелдіктерге ауылшаруашылық жерлерін жалға беруге қарсы болды. Халықтың бойындағы осы қасиетті Елбасы да бағалады. Егер же­рімізді осылай қорғай білсек, біз­ді жау алмайтындығын айтты. Сөй­тіп, ауылшаруашылық жерлері туралы жаңа заңға 5 жылға мораторий жариялады. Сонымен қатар, жерді материалдық игілік ретінде бағалауымыздың әлі кемшін түсіп жатқанын да жасырмады. «Бұл салада еңбек өнімділігі төмен деңгейде қалып отыр. Отандық фермерлер бір гектар жерден орта есеппен 400 доллардың өнімін алады. Дәл осы көрсеткіш АҚШ-та 1,5 мың долларды, Германияда – 2800, Францияда 3200 долларды құрайды», дей келе осындай себептерден ауыл шаруашылығының жаңа техникаға, жаңа технологияларға, суғару жүйелеріне инвестиция салуға мұқтаж болып отырғандығын айтты. Иә, жерді басқадан қорғай білу бір мәселе де, оның тиімділігін көру екінші мәселе. Егер өз иелігіміздегі алақандай жерді ұқсата алмай отыр­сақ, бір өзіне бірнеше мемлекет сыятын алып даламыздың пайдасын қалай көрмекпіз? Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

Қазақстандық балалар фильмі халықаралық кинофестивальде жүлде алды

20.01.2019

ШҚО емханалары 100 тонна қағаз үнемдеді

20.01.2019

Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнатылғанына 27 жыл толды

20.01.2019

ШҚО Күршім ауданында 6 жастағы бала суға кетіп қалды

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

19.01.2019

Ақмолалықтар мүгедектер үшін автобустардың қолайлылығын бақылауда

19.01.2019

Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері тағайындалды

19.01.2019

Филиппиннің ең бай адамы қайтыс болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу