ЖЫЛ БАСЫНДАҒЫ ОЙ

Егемен Қазақстан
11.01.2010 1783
Қазіргі теледидар мен кино табыстарына тоқмейілсіп, кітап тиражын шөмейтуге салынып, кітап оқушылар са­нын жылдан-жылға шұнтитып келе жат­қанымызды да анықтап, саралайтын кез жетті. Әр жаңа жылда оқырманның сүйікті газетінен тың ойлар күтуі – заңды құбылыс. Тәуелсіздіктің алғашқы жиырма жылдығы қарсаңында жеткен биіктерімізге марқая отырып, жетпегеніміз бен жоғымызды түгендеп сараласақ, ол да есейген сананың өскелең талабы деп ұғынған жөн. Міне, осы межеден бағам­дасақ, қазір жер бетіндегі ең бір өркениетті елдердің жеткен асуларымен қатар жете қоймаған өрісін де дүркін-дүркін саралап отыру керектігі алға шығады. Соның ең бастысы – қазіргі теледидар мен кино табыстарына тоқмейілсіп, кітап тиражын шөмейтуге салынып, кітап оқушылар са­нын жылдан-жылға шұнтитып келе жат­қанымызды да анықтап, саралайтын кез жетті. Түрлі ғылым саласындағы білгір­лердің еңбектерін тізбей-ақ, осы орайда өзімнің байқауларымды ортаға салғым келеді. Айталық, сіздің балаңыз бүгін жеті басты дәу бейнеленген мультфильмді көрді дейік, ертеңінде сол балаға әжесі жеті басты дәу бейнеленген ертегіні оқытты. Айырма бар ма? Мен қадап айтар едім: айырма – жер мен көктей. Біріншіде – кино жасаушылар қанша ысылған шебер болса да, жеті басты дәуді белгілі бір адам­ның топшылауы бойынша ғана шектеп көрсетті. Екіншіде – ертегімен бала өзі кездесті. Ежіктесек, біріншісін қанша дәріптесек те, ол шайнап берген асқа ұқсайды да, екіншісі – әр баланың өзі шайнап жеген тамағына ұқсайды. Бастапқысы, яғни біреудің ауызға салып шайнап ұсынған асы бала үшін дәмді ме, жоқ, баланың өз тісімен шайнағаны жұғымды ма? Саралайықшы, ағайын! Баяғыда кино мен теледидар жоқ кезде бала әжесінен, не атасынан ертегі тың­да­ғанда, таудай болып жылжыған алып дәуді өзі елестетіп, соған таңданбаушы ма еді? Енді келіп: “Жоқ, сен өзіңше сараптап әуре болма! Біз қалай ұсынсақ, сонымен тынсаңшы, яғни қиялдап әуре болмай-ақ, сол берілгенді қабылдаумен шектел, өзіңше саралап, әуреленіп қайтесің? Бәрің бір менің түсінігімнің тұсауында қамалыңдар да, бір сызық бойынша ғана жүре беріңдер. Басқа әлемді іздеймін деп, бас қатыр­маң­дар!” – деуіміз бүгін өсіп келе жатқан ба­ла­лар үшін де, ал ертең жалпы ұлт, ха­лық­тар болашағы үшін де күрмеу, қиянат бо­лып шықпай ма? Ендеше, неге бұрынғы бар дәстүрді: атасы мен әжесінің ертегі айтуын және немересінің атасы мен әжесіне ер­тегі оқып беруін ұмытып бара жатырмыз? Мәселенің басы ертегі оқу болса, оның жалғасы ретінде ұлт мақтанышы М.Әуезов тәрізді алыптардың шығармаларын оқу­шы­лар­дың өзі оқып, шығарма жазулары күні кеше кеңес өкіметі кезінде қалай қанат жайып еді? “Социализмнен безгеннің жөні осы екен” – деп, социализм кезінде жет­кен рухани табыстарымыздан, игі дәстүр­лерімізден бас тарта беруіміз қалай болар екен? Мазмұндама, шығарма жазу дәстүрін мансұқтап, сол “Абай жолы” дәуірнамасын оқушылардың өзі оқып, өзі сараламай жатып, “Абайдың әйелі нешеу?” тәрізді кісі күлерлік сауалдарды тауып алып, тест дей­міз бе, басқа дейміз бе сұраулар топтама­сын ұсынып, оқушыларды ойланып, са­рап­тауға емес, тек белгілі бір деректерді жат­тауға ғана үйретсек, қай биікке жетпекпіз. Осының бәрін сараламай жатып, нағыз ғалым, жазушыларды жинап ақылдаспай жатып, әзірше “жағымды” делінген тыңда­ғыш­тарды, не айтылса бас шұлғи беретін бір топ жағымпаз білгіштерді қанша аспан­дат­қанмен, ертең сонымен қайда бараты­нымызды, не ұтып, не ұтылатынымызды дәйектемей, құр даңғаза ұрандарды әуелетумен біз қайда бара аламыз? Міне, “біздің мектептерімізде қазір не жетпейді?” деген сауал берілсе, біз: “Кешегі кеңес өкіметі кезіндегі жеткен биігіміз – шығарма жаздыртуға қайта оралуымыз керек!” – дегенді қайталап қақсағымыз келеді. Бұл – бір кемшілік болса, екінші олқылық – кешегі кеңес өкіметі тұсында сол “Абай жолы” туындысын әр жылда көп тиражбен шығарып отыру дәстүрінен де айырылып қалдық. Алысқа бармай-ақ, 1981 жылы “Қыздар, жігіттер” деген менің кітабым отыз мың данамен шығарылып, ол бір ай ішінде сатылып кетсе, қазір соны қайта қарап, жетілдіріп, баспаға ұсындым. Енді сол отыз мың түгіл, бес мың қылып шығаратын баспа табылмай отыр. Сонда не болғаны? Қазір кез келген қазақ мектебі кітапханасына барыңызшы. Онда М.Әуезовтің “Абай жолы” дәуірнамасы 50-100 мөлшерінде болса, қуанар едік қой! Ал сол қазақ мектебі кітапханасынан сол кітаптың бірде-бір данасы табылмаса ше? Сол мектепті жыл сайын кемі 20 бала бітіреді екен, ал сол жиырманың бір де бірі “Абай жолын” оқымаса, ол нені көрсетеді, ағайын? Сонда біздің кім болғанымыз? Ертеңін сараптамаған басшы да, болашағын уайымдамаған қосшы да бүгін тайтаңдап жүре бергенімен, ертеңгі өскелең ұрпаққа не айта алады? Қуандық Мәшһүр-ЖҮСІП, С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің профессоры, филология ғылымдарының докторы.
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.09.2018

Сенат комитетінде діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері туралы заң жобасы қаралды

25.09.2018

Игорь Чжан: Велосипедтің кесірінен жүлде алмадым

25.09.2018

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ QS рейтингінде тағы да алға жылжыды

25.09.2018

142 үміткерге «Болашақ» стипендиясы тағайындалды

25.09.2018

Жақсы өсім - нәтижелі жұмыстың кепілі

25.09.2018

Инвесторлармен ортақ келісімге келді

25.09.2018

«Egemen Qazaqstan» газетінің журналисі марапатталды

25.09.2018

Қазақстан Экономикалық ынтымақтастық ұйымын нығайтуға және реформалауға шақырды

25.09.2018

Қазақстан Нельсон Мандела Бейбітшілік саммитіне қатысты

25.09.2018

Астана тұрғыны 10-қабаттан құлаған баланы тосып алды

25.09.2018

Қ. Қасымов ұялы телефондар ұрлығының жолын кесу шаралары туралы айтып берді

25.09.2018

Назарбаев Университетінде тың жобалар таныстырылды

25.09.2018

Нәубәт Қалиев қайтыс болды

25.09.2018

Үкіметте өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасының жобасы мақұлданды

25.09.2018

Астаналық журналистің өліміне қатысты күдіктіні іздеу шаралары басталды

25.09.2018

АӨК цифрландыру аясында 20 цифрлық және 4000 дамыған ферма құрылады

25.09.2018

Жағажай волейболынан әлем чемпионатының іріктеу турнирі өтеді

25.09.2018

«Барыс» Мәскеуде «Динамоны» ұтты

25.09.2018

Бүгін Бакуде белдескен қос балуанымыз ұтылды

25.09.2018

«Хат қоржын» (25.09.2018)

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу