Қазақтың тойы немесе Абайдың көмегі

Құдайдың қазынасына баланатын қазақ­тың тойы дүрілдеп-ақ тұр. Бизнестің басы десе боларлық. Тойхана ғимаратын салу бә­секеге айналды. Алтынмен аптап, кү­міспен күптеген сарайлар бірінен-бірі асып түседі. Ондай жерде той жасаудың өзі де мақтаныш. Мақтанышпен жасаған ке­ремет тойлардағы марапат сөздер – қы­зыл тілде буын жоқ деген осы екен ғой дегізбей қоймайды. Тойға келген 20-30 үл­кен-кішіні тізіп қойып сөйлеткен кездегі сөздер – ағыл-тегіл, бәсекенің бәсін қыздырады. 

Егемен Қазақстан
07.08.2018 175

Қолынан келгендер Қазақ елінен асып, шетте той өткізіп, шақырылған игі жақсылар шабылып барып, ағылып келіп жатады. Он­дай­ды естігенде екі ауылдың арасына жете алмай жүрген елдегі жұрт еске түсіп, өзгеге қал­дырған қыруар қаржы, әттең-ай, соларға бұйырса, қиналған жаны сыйланар еді дейсің кейде.

Әрине қаржысы бар қайдан құлақ шы­ғар­са да ерік өзінде. Дегенмен сол қаржы бабалардан қалған атамекеннің асты-үстін­дегі қазынаның қайырымы екені анық. «Қа­зақ­стан – қазыналы ел, жер астындағы бай­лық – бір біздің ғана емес, бүкіл келер ұрпақтардың несібесі» деп Елбасы Нұр­сұлтан Назарбаев айтқандай, тәңірім ұлтымыздың ниетіне, алалығы жоқ адал тілеуі­не қарай қазынаны да үйіп-төгіп берген. Тек бағасын біліп, ұлттың бағын ашсақ, ұрпақты бардан тарықтырмай, алаңсыз күн кешуіне мүмкіндік берсек болғаны.

Әңгіменің өзегі қазақтың тойы туралы еді. Иә, атам қазақ тойдың үлкенін сүндет той деген. Бұл ата-ана үшін қасиетті міндет, қастерлі ұғым, мұсылмандықтың белгісі. Бұрынғылар бұдан кейінгі үлкен той деп – ұл­дың үйлену тойын атаған. Қонағым деп төрге отырғызған қыз ұзату тойын да ерекше бағалаған. Бұдан өзге ұлан-асыр болмаса­ да ағайын-туыс, құда-жегжат атап өтетін қуаныштар да болған.

Қазір той түрленді. Нәресте өмірге кел­геннен бастап, той басталады. Әрине жағ­дайы келіп жатса, жар салып той жасай бергенге не жетсін. Туған күн дейсіз бе – көп қой. Бұрын 50-60 – осындай белесті жылдар ата­латын болса, бұл күндері 1 жастан бастап, 20-30-40 – бәрін атап өту үрдіске айналып барады. Бұл кейде бардың малын шашса, одан қалмаймын деп тыраштанған кедейді қарызға кіргізіп кетіп жатады. Дара көрінем, өзгеден асып түсем деп жалған бәсекеге бой алдырып, дарақылыққа ұрынып, бастауы әдемі болғанмен соңы бас шайқаумен бітетін тойлар да аз емес.

Бір ойымыз айтады, ондай астамшылық бардың қадірін білмеу, не бас ауырып, балтыр сыздап, маңдай терді тамшылатпай оңай жолмен кенеле салған қаржының буы емес пе екен?

 Бүгінгі той мен тойхана дәуірі қаншаға баратынын қайдам, қалтасы қалыңға салмақ сала қоймағанмен, сүйенері банк, соған ғана тәуелді қалтасы жұқаны қарызға батырып, әлсірете беруі мүмкін.

Бір тойда «тойып алған» той иесі «Бүгінгі қызық қызық-ау, ертеңгі банк қысқандағы шыжғырылған шыжық тірліктен қалай құтылам!» дегені естен кетпейді.

Бір азаматтың айтқан әңгімесі осы арада тағы ойға орала береді. Ұл мен қызының жақсылығын банкінің несиесімен өткеріп, шырқы кірмей шыр-пыр болып жүргенде кенже ұлы қыңқылдапты. «Біткен жерім осы болар» деп төбе шашы тік тұрыпты. Елдің «маторы» ұстап қалады, менің «маторым» неткен мықты еді» депті.

Артынан өзге балалардан бұл кем бе, қай банкінің пайызы төмен екен деп жүр­ген­де ұлы: «Той жасамаймыз. Бір күнгі жақ­сылыққа сізді өмір бойы құтылмайтын мойны­ңызға қарыз қамытын кигізбеймін» дейді.

Әкесі намысқа қамшы басып несие алатынын, құданың алдында төменшіктеп отырмайтынын айтыпты. Бала райынан қайтпайды. Құдаға барса, той жасау керек­тігін айтады. Бірақ ұл мен қыз той жасамайтын болып бекіп алған. Әкесі ұятты алға тартқанда, елге де, желге де шашпай, банкке телмірмей, барымен базар жасайтындарын айтады.

«Бұл шешімді қайдан таптың?» деген әкесіне баласы «Абай көмектесті» дейді. «Абай көмектессе неге ел көргендей етіп той жасамаймыз», деп әкесі Абай деген дәулетті танысын ойға алады.

Баласы: «Сіздің Абай емес, қазақтың ақын Абайы» дейді. «Қалай көмектеседі?».

Ұлы Абайдың өлеңдері мен қара сөздерін­де­гі сабақ болар тағылымдарды тарата айтып «Жиырма үшінші сөзіндегі»: «Біздің қазақты оңдырмай жүрген бір қуаныш, бір жұбаныш бар... жұбанышы: жалғыз біз бе, елдің бәрі де сөйтіп-ақ жүр ғой, көппен көрген ұлы той,­ көппен бірге болсақ болады-дағы деген сөз­ді жұбаныш қылады. Оған құдай тағала ай­­тып па, көптен қалмасаң болады деп» деген тәм­сілін алға тартып, «Мен осыған ден қой­дым. Қатарға қосылсам көппен жүре­тін күн алда, әке, бұрынғы қарыздан құтылайық» депті.

Әлгі азамат «Бұл қиял емес, ақиқат, балаға басқа емес, бас берсе тұйықтан шыға­ды екенсің. Өз басым Абайды оқымай азып жүрген секілдімін» деп еді.

Қазақтың тойы тарқамасын дейік. Бірақ тойдың да тойы бар, әлді мен әлсіз бәсе­келесемін деп таңы айрылмау үшін, жаңа заман жастары ұлттың озық салтын ғана ту етіп көтерсе екен. Сонда жарысқа түскен көптеген жұрт тойы – саналылар бас болған салиқалы ұлт тойына айналары хақ.

Сүлеймен МӘМЕТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.08.2018

Дзюдошы қыздар үш жүлде алуды көздеуде

14.08.2018

Делдалшылар көмір бағасын қолдан жасап отыр

14.08.2018

Астанада «Сергек» камераларының көмегімен 2 мыңға жуық әкімшілік құқық бұзушылық анықталған

14.08.2018

Құқықтық талапты сақтаса шетел телеарналарына шектеу жоқ - Дәурен Абаев

14.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қоюын құптайды

14.08.2018

Қорытынды көрсеткіштер көңілге қонымды

14.08.2018

Қара жолдың қасиеті

14.08.2018

Бұқар жырау Қалқаманұлының 350 жылдығына арналған көрме-байқауы өтті

14.08.2018

Қажымұқан көтерген тас

14.08.2018

Арал аумағында атқарылар шаруа көп

14.08.2018

«Хрущевкалардан» құтылудың тиімді тетігі

14.08.2018

Оқулық шығаруда олқылықтарға жол берілмеуі қажет

14.08.2018

Байзақ батыр кесенесі

14.08.2018

Жеті айдың қорытындысы бойынша экономикалық өсім 4% құрады — ҚР ҰЭМ

14.08.2018

Ұлы Абайдың туған күні тұңғыш рет Ташкентте тойланды

14.08.2018

Шәкәрімнің үш анығы

14.08.2018

Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар саны өсуде

14.08.2018

Цифрлы қаржы: тез, арзан, тиімді

14.08.2018

Дулат Исабековтің кітапханасы ашылды

14.08.2018

Бекболат Әдетов шыққан белестер

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Аxмет (09.08.2018 13:16:49)

Назарбайды қоспаса іші кебеді осылардың

Пікір қосу