Құқықтық сауаттылық құндылығы

Талай мәрте айтылған істің нәти­жесі шықпайтындығына налы­ған­дар «Айта-айта Алтайды, Жамал апай қартайды» деген тіркесті тілге тиек етіп, анда-санда бір күрсініп  қоятыны рас.
Егемен Қазақстан
24.08.2017 399
2

Әрине, бұл тұрғыдан қарағанда, қай салада болсын, қолға алынған игі істің орындалғаны жақ­сы ғой. Дегенмен,  кез келген істің өз қи­сыны болмай қоймайтындығы сөз­сіз. Ал әр істің қисынын келтіріп, заң­дылығын таппай әрекет ету орынсыз жерге пышақ ұрғандай бо­лып, ақыры «суға кеткен тал қармайдының» кері келмек.

Бұлай деп сөз саптауымыздың өз жөні бар. Мәселен, осы мемлекеттік ті­­лі­­міздің төрге оза алмай тұрғаны жөнінде талай айтылып келеді. Бірақ, байқасаңыз, сол айтылғандардан гөрі бұл салада нақты атқарылған істің сал­мағы жеңіл секілді. Себебі, тек айтыла береді. Ал нәтижесі көп адамның кө­ңілін көншітпейді. Неге? Себебі та­ғы белгілі. Елбасы «Қазақ қазақпен қазақ­ша сөйлессін» деп бекер айтқан жоқ қой. Конституциямызда тайға таңба бас­қандай Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіл – қазақ тілі екендігі жа­зылып тұр. Өзіміз, Елбасының айт­қанындай, басымыз қосыла қалғанда, үй­де, түзде, жиналыста, т.б. жерлерде қа­зақ тілінде сөйлессек, өзгелер бұған мән беретіні сөзсіз. Бәрінен бұрын заң бар ғой, ал заң талабы бәрімізге тең, бірдей.

Алайда, бұл істе де әркім өз оң­ды іс-­әрекетін көрсете білуі керек сияқ­­­ты. Құрғақ сөзден гөрі заңға сай іс-­әрекет әлдеқайда тиімді әрі өтімді болмақ. Соның бір көрінісі ретінде қазақ тілі деп түн ұйқысын төрт бөліп жүрген Жасұлан Қыздарбекұлы деген азаматтың оңды ісін айтуға болады. Ол Президент айтқан «Нағыз патриот – өз елін мақтайтын емес, нағыз патриот кемшіліктерді байқап, оларды түзеуге ықпалдасатындар» деген сөзді іс жүзіне айналдыра білді. Қалай дейсіз бе? Ж.Иса өзі тұратын үй кешені тұрғындарына қызмет көрсететін «Bikom Realty» ЖШС-нің кемшіліктерін көздеріне нұқып тұрып көрсетті. 
Ол қандай кемшіліктер еді? Онда анау-мынау емес, Тіл туралы Заңымыздың талаптары мүлде ескерілмейді екен. Жасұлан Қыздарбекұлы аталған серік­тестікпен 2013 жылы келісімшартқа отыруды көздейді. Ондағы заңгерден келісімшартты қазақ тілінде толтыруды сұраса, қазақ тілінде шарт жоқ дейді. Содан ол «Жайна» тұрғын үй кешеніндегі пәтеріне 2015 жылы қоныстанған соң бұл мәселе тағы алдынан шығады. Қазақ тілі мұнда мүлде ескерусіз қалған. Барлық құжаттар тек өзге тілде. Ал негізінде екі тілде жазылуы керек қой. 

Бұл арада мемлекеттік тілде сөй­леймін, қазақша үйренемін деген аза­маттардың заңды құқы бұзылып отыр. Біле білсеңіз, тіл туралы заңнама мем­лекеттік тілді дамыту және енгізу жө­ніндегі барлық мемлекеттік билік ор­гандарының міндеттерін белгіледі. Онда барлық органдар, қоғамдық ұйымдар, жергілікті өзін өзі басқару органдары өзінің қызметін мемлекеттік тілде жүзеге асыруға, іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу үшін тиісті жағдайлар жасауға, қолдау көрсе­туге тиісті. Ал заң орындалмаса, осы заңсыздықтарды қадағалайтын, тез­ді жөнге салатын елімізде арнайы құзыр­лы органдар бар. Соған сай Ж.Иса атал­ған кемшіліктерді көрсетіп, тікелей тиіс­ті органдарға шығады.

Мемлекеттік тіл – елдің бар аума­ғындағы қоғамдық қатынастар саласында қолданылатын мемлекеттік басқару, заң шығару, сот ісін және іс- қағаздарын жүргізу тілі дейміз. Бұл орайда Үкімет, өз­ге де мемлекеттік, жер­гілікті өкілді жә­не ат­қарушы органдар мемлекеттік тіл­ді барынша дамытуға міндетті. Мұны жергілікті қызмет көрсету орындары білмеуі мүмкін емес. Өйткені, мем­лекеттік тілде сөйлеймін, оқимын, қа­жетті ақпарат аламын деп талпынған адам­дар амалсыздан құқықтарын бұзып, өз­ге тілге көшуге мәжбүр болады. 

Тіл – адам өміріне қажетті дүниенің бастауы. Сондықтан, Президентіміздің «Кеше болмағанның бүгін болуы мүм­кін, бүгін болмағанның ертең бо­луы мүмкін, бірақ ана тіліне мән бер­меушіліктің, оны құрметтемеудің салдары орны толмас олқылықтарға соқ­тыратыны сөзсіз» дегеніндей, заңды бұзбаған дұрыс», дейді Ж.Иса. 

Міне, осы жағдайларды Жасұлан Қыздарбекұлы құзырлы органның алдына қояды. Олар тексеріп жібе­ріп, заңға қайшы келетін, яғни тек ресми тілге ғана басымдық бере­тін кемшіліктердің бар екенін ай­ғақ­тайды. Артынша, көп ұзамай, жоға­рыдағы орын алған кемшіліктер бір­тіндеп мәдениетті түрде түзетілді. Осылайша, орынсыз байбаламнан гөрі, нақты оң іс-әрекеттің арқасында заңдылық үстемдік құрады. Демек, біздің елімізде тіл мәселесінің өрке­ниетті түрде шешілуіне толық жағдай бар. Тек сөзден іске көшетін уақыттың келгенін ескеру қажет.

Александр ТАСБОЛАТ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу