Қазақ-қырғыз бауырластығы саяси амалдардың құрбаны болмауы тиіс

Қырғызстанда соңғы кезеңдердегі президенттік сайлаулар жанжалсыз, ұрыс-керіссіз, ереуілсіз өткен емес. Тіпті, сайлау науқандарында орын алған кейбір оқиғаларға «мемлекеттік төңкеріс» деген атау да берілді. Бұл жолғы сайлауда да түрлі келеңсіз жағдаяттар кездесті. 

Егемен Қазақстан
18.10.2017 835
2

 

Дауыс беру басталмастан бұ­рын әлеуметтік желілер мен теле­арналар экранында «қара пиар­дың» дәуірі жүрді. Қыр­ғыз­стан президенттігіне үміт­кер болған О.Бабановтың Қазақстан Прези­денті Нұрсұлтан Назарбаевпен кездесуін пайдаланғандар да сайлау алдында «отқа май құйғандай» болды. 

Меніңше, біздің мемле­кеті­міз­дің басшысы А.Атамбаев­тың аталған кездесу жөніндегі әсерін білдірген пікірі жөнсіз болды. Соның салдары адам­дар, жүктер ағылып өтетін ше­ка­радағы жағдайдың ушығуы­на әкеліп соқты. Зардапты қа­рапайым ха­лық тартып отыр. 

Арамтамақтар мен өткеннің сан­дырағын, жалған ақпаратты жаны сүйе­тіндердің шапшаң қи­мылдап, бауыр­лас екі ел­дің көпғасырлық ортақ тари­­хын­­дағы өміршең және мәңгі­лік есте­ліктердің орнына қыр­ғыз-қазақ ара­сындағы кей­бір түкке тұрмайтын кикілжің­дерді жа­һанға жайып, шала бү­лін­ген­дерін көру мен үшін ауыр бол­ды. Мұндай «негатив­тер» олар­­дың құмарын қан­дыр­ған­дай. Мұн­дай ниеті бөтен жан­дар­­дың әрекетіне не айтуға болады?!

Біреулер бізді мәңгілікке біріктірген, жақындастырған, бір мақсатқа жете­леген, тарихи үдерістің мызғымас дос­ты­ғын қалыптастырған заманды еске алған­ды жөн көрсе, келесілері естен шық­қан, өткеннің қажет­сіз тұстарын қазба­лап, өсек-аяңға еруде. Мұндай кере­ғар, сыңаржақ пікірдегі адам­дар­ды тың­дауды, өзара ынты­ма­ғымызға сына қағатын, қос тарапты алшақтатуға тыры­сатын негізсіз пікірталасқа баруды өз-өзін құрметтемеу деп есептеймін. 

Әлбетте, ара-тұра өзара от­басылық, үйішілік келіс­пеу­шіліктер орын алып жата­тыны рас. Әйтсе де, бұлар сан­ды­раққа, әзіл-қалжыңға, өті­рік­ке сүйенген және шы­на­йы ғылымнан алыс, шын­дығы жоқ әңгімелерге иек арт­қан көріністер ғана. Мұн­дай жағдайлар ортақ тари­хы­мыздың жілігін шаға­тындарға, татулық пен жара­сым­ды қатынастарды жақ­тай­тын азаматтарға, бауырлас­тығы­мызға құрметпен қарайтын жандарға өзінің кері ықпалын тигізе алмайтыны анық. 

Негізінде, қырғыз бен қа­зақ­ты мың­даған жылдар бойы мекен болған ортақ гео­гра­фия мен тіл ғана емес, сон­дай-ақ ортақ генетикалық код, тағ­дырдың өзі анықтап берген шынайы қазақ-қырғыз бауырластығы, тамыры терең этномәдени түсіністік байланыс­тырады.

Көптеген жылдар бойы Шың­ғыс Тө­ре­құлұлы Айт­матов­пен жақын әңгіме­лесу­дің мүмкіндігі болды. Ол ұлы жазушы Мұхтар Омар­хан­ұлы Әуезовтің кімнің мық­ты екенін анықтау үшін өт­кен тарихты қазбалап, қазір­г­і уақыттағы жағдайды мы­сал ретінде көлденең тар­та­тындарға зығырданы қай­на­ғанын бірнеше рет айтып берген болатын. Оның көзінше қырғыз-қазақ тақырыбына қатысты кез келген әзілді немесе жағымсыз халық әфсанасын айтуға тыйым салынған еді. 

Тарих талай ғасырлар бойы қалып­тас­қан біздің бауыр­лас­тығымыздың көп­те­ген таң­ғажайып көріністерін, байла­ныстарымыздың озық үлгі­лерін ұмытқан жоқ. «Достық» ұғымы бізге сай келмейді. Өйт­кені «дос» басқа, ал «бауыр», тіпті, бөлек ұғым... Бауыр­дың жөні бөлек.

А.Атамбаев тарихи тұрғыдан алып қа­ра­ғанда қазақтар мен қырғыздардың бір халық екенін дұрыс айтты. Біздің кей­бір әуесқой тарих­шыларымыз бен этно­граф­тарымыз ойына келгенін жазып, мойындамаса да, бір нәрсе анық – біз бір тілде сөйлейтін, мәдениеті біртекті халық­пыз. Ағылшындар ара­ны Атлант мұхиты бөліп жат­қаны­мен, аме­ри­калықтар мен британиялықтардың бір халық екенін айтуды жақсы көреді. Сол секіл­ді, қырғыздар мен қазақ­тар бір-бірі­не өте ұқсас мәде­ниеті мен тілі бар, КСРО құ­ла­ғаннан кейін шекара сыз­ған халықтар. 

Қырғыз бен қазақтың бауыр­­­ласты­ғы­ның негізгі ірге­тасы мен беріктігінің кілті неде, бізді не біріктіреді? Шы­нымды айтсам, бұл сауал төңі­регінде сөз қозғауға баты­лым бара бермейді. Өйт­­кені оның жауабы ауқымды, қа­зақ даласындай кең және «Манас» жы­ры секілді маз­мұны терең. Әлгі сұрақ­қа жауап ретінде көптеген кітап­тар жа­зы­лып, сансыз дис­сер­та­ция­­лар қорға­лып, ән шы­ға­рылып, аңыздар айтылған. Қырғыз халқының бауырлас қазақтармен байланысын ай­ғақ­тайтын жан тебірентерлік, мән-маңызы жоғары, тамыры тереңнен тартылған мысал­дар жеткілікті. Ең бас­т­ысы, бізді ортақ тағдыр мен тарих алдындағы ортақ жауап­кершілік біріктірді. 

Әлбетте, қазақтар мен қыр­ғыздардың алдында үлкен міндеттер тұр. Бұл мін­дет­тер бауырлас екі елдің өздері­нің мем­лекеттіліктерін, тәуел­сіз­діктерін, ұлттық бі­ре­гей­ліктерін сақтап, нығайтуға тіке­лей қатысты. Бұл – пафос емес, шындық. 

«Кімнің байлығы көп, кім­дікі аз, кімнің аумағы үл­кен немесе кімдікі кіші, кім­нің халқы көп», деген тақы­рып­тардың айналасындағы өнімсіз дау-дамай бізге жараспайды. Әркімнің байлығы – Жарату­шы Құдайдың бергені. Өмірдің мән-маңызы, бақыты ақшада не зейнетақы мен жәрдемақы көлемінде емес. Нағыз бақыт – бейбітшілік пен ты­ныш­тық. Бақыт – Бішкекке жақын жерде заманауи мегаполис Алматы қаласының болуында және онда қалаған уақытта аудар­машысыз бара алуымызда. Бақыт – кез келген қазақтың Ыстықкөлге қонақ болып, ортақ ата-бабамыздың мекеніне аунап-қунап қайтуында. 

Біздер мұндай бақытты көздің қара­шы­ғындай сақтап, қорғауымыз керек. Кімнен, неден қорғауымыз керек? Жауап берейін. Қырғыз бен қазаққа нә­сіп болған игіліктерімізді көз тиюден, рухы кедей адамдардан, бауыр­ластық ұғы­мының не екенін түсінбейтін ниеті бөтендерден қызғыштай қорғауымыз қажет. Бұл – өте маңызды мәселе. Мен мұны рухани тазару жолын­дағы ізгілікті қадам деп атар едім. Мұндай шараларды кезінде біздің аталарымыз, бабаларымыз жүзеге асырған. Біз де, яғни қазақтар мен қыр­ғыздардың бүгінгі буыны да осы ата жолын жалғауымыз керек. Бізден кейінгілер де бабаларымыз желбіреткен бауырластық туын өз биігінен түсірмеуі керек. Сол үшін жас ұрпаққа дұрыс бағыт көрсеткеніміз абзал. 

Қорытынды ретінде мы­наны айтқым келеді: қазақ пен қырғыз бауырластығы саяси амалдардың құрбаны бо­лмауы тиіс. Бұл – этномәд­е­ни, генетикалық, тарихи және мәңгілік құндылық. Екі халық­тың туыс­тығы – өзара ынты­мақтастықтың басты ке­пілі. Мұны баршамыз, әсі­ресе сая­саткерлер және осы­­нау алып этно-мәдени және гео­гра­фиялық аймаққа са­парға шық­қандар есте ұстауы тиіс. Соны­мен бірге қырғыздар мен қазақтар бауырластықтың шынайы жолынан адасып қалу қаупін туындатпауы қажет.

Осмонакун ИБРАИМОВ,
Қырғызстан Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, профессор, Қырғызстанның 
экс-мемлекеттік хатшысы, Төтенше және өкілетті елші

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу