Қаржы жүйесіндегі тарихи шешім

Алпауыт ел Америка Құрама Штат­тары­ның экономикасы қазіргі кезде өз жарасын өзі жалап жазатын көк­жал қасқырға ұқсайды. Ол өзінің осы қасиетінің арқасында жазылмастай сыр­қатқа шалдыққан қазіргі қаржы ка­питализмнің ғұмырын барынша ұзартып келеді. Бүгінгі күні бүкіл әлемге билігін жүргізіп отырған ка­пи­тализмнің басты тірегі бастапқы кезде осы формациялық құрылыс­тың отаны әрі таратушысы болға­нымен соңғы жылдары барынша әлеу­меттене бастаған Еуропа емес, нарық­тық жолға түсіп, жедел байып келе жатқанымен Конфуций қағидасы бойынша мемлекетті әке деп қабыл­дап, бүкіл халық үшін одан әкелік қам­қорлық талап ететін дана Қытай емес, корпоративтік рухты ту етіп көтерген еңбекшіл Жапония мен Оңтүстік-Шығыс Азияның елдері емес, нақ осы АҚШ-тың өзі болып отырғандығын біраз жұрт жақсы біледі.

Егемен Қазақстан
23.10.2017 134
2

Кез келген биологиялық ағзаның қар­тайған, қалжыраған тұсында оның бойында түрлі аурулардың бас кө­те­ретіндігі, жастық шақта байқалмаған ісіктердің пайда болатындығы – табиғат заңдылығы. Адамзат қоғамындағы әлеуметтік-экономикалық қарым-қатынастардың жүйелік проблемалық мәселелері де осылайша өрбитіндігі­не капитализмнің қазіргі сипатына қарап көз жетіп келеді. Қазіргі қаржы жүйесінің көбіктенгендігі, мұның өзі капитализм экономикасының табиғи даму заңдылықтарын бұзғандығы, алаяқтық әрекеттердің күшеюіне алып келгендігі көп айтылған дүние. Кезінде осы проблеманы әлемдік деңгейде еңсеру жөнінде біздің Елбасымыз бас­тама көтерген болатын.

Оның бер жағында АҚШ-та (яғни көбікті туындатып отырған елде) 2007-2009 жылдар аралығында үлкен қаржы дағдарысы орын алған болатын. Сол кезде АҚШ-тың Федералдық резервтер жүйесінің (біздіңше орталық банкінің) доллар басу станоктары іске қосылды. Станоктар ешқандай материалдық игіліктермен қуатталмаған трил­лион­даған доллар сабан ақшаны артық басып шығарады. Бұл қаржы дағ­дарысқа тап болған елге жағдайды шұғыл түзеу үшін (сырттан мұнай сатып алу, компаниялар мен халыққа кө­мек беру, тағы басқа мәселелерге) қа­жет еді. Бүкіл әлемнің басты валю­тасы бо­лып отырған долларды басып шы­ғару құқығы мен тетігі тек қана Феде­рал­­дық резервтер жүйесінің қолында бол­­­ған­дықтан, ол міне, осындай тәсіл қол­дану арқылы дағдарыстың ауыр сал­ма­ғының астында қалған АҚШ эконо­ми­касын қайта көтеруге үлкен үлес қосты.

Әрине, бұл жағдай әлемнің басты елдерін ойландырып тастады. Әлем елдерінің долларға деген сенімін азайта түсті. Өйткені ешбір материалдық игіліктермен қуатталмаған 4,5 триллион долларлық сабан ақша АҚШ экономикасы арқылы әлем экономикасына қосылып отыр ғой. Мұның өзі қалжыраған капитализмге уақытша демеу болып көрінгенімен, ал шын мәніне келгенде оның ауруын одан әрі асқындыра түсетін жағдай еді. Сондықтан Федеральдық резервтер жүйесі АҚШ экономикасы үшін ең қолайлы кезең деп белгіленіп отыр­ған қазіргі уақытта көбікті қайта қал­қып алып тастаудың бұрын-соңды бол­ма­ған шарасын қабылдады. Яғни көкжал өз жарасын өзі жалап жазуға кірісті.

Артық сабан ақшаны айналымнан шығарудың белгіленген тәртібі бойынша бұл үдеріс АҚШ экономикасын ғана емес, әлем экономикасын да қиыншылыққа ұрындырмайтын жағдайда бірте-бірте жүзеге асырылып, білінбей өтуі тиіс. Шара үстіміздегі жылдың қазан айынан басталмақ. Әуелгі кезекте айналымнан 10 миллиард доллар ақша алынып, тоқсан сайын алынатын ақша көлемі өсіп отыратын болады. Ең соңында айналымнан шығарылатын ақша көлемі 150 миллиард долларға дейін жетуі мүмкін.

Сөйтіп 4,5 триллион долларды айналымнан шығару шарасы бірнеше жылдарға дейін созылуы тиіс. Бірқатар сарапшылар мұны көбікті сапырып, әлемдік экономиканы сауықтырудың тарихи шешімі деп отыр. Өйткені осыншама зор ақша массасын айналымнан шығару ісі бұрын-сонды болған емес. Оның үстіне Федеральдық резервтер жүйесінің осы бастамасы басқа да елдерге үлгі болып, олар да осындай қадамдарға баруы мүмкін. Атап айтқанда, Еуропаны дағдарыс тұманы басқан кезде еуроны басып шығаруды күшейткен Еуропалық орталық банк және басқа да ұйымдар.

Федералдық резервтер жүйесінің бұл қадамы қаржы сарапшыларын екі ұдай сезімге қалдырып отыр. Біреу­лер бұл шара доллардың құнын қымбаттатып, дамушы елдердің жағдайын ауырлата түседі десе, енді біреулер шара сақтықпен жүргізілетіндіктен әлем экономикасына бәлендей әсері бола қоймайды дейді. Нәтижесін кейінірек көреміз.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу