Отбасындағы ошақ жылуын сақтау парыз

Отанымызда тыныштық пен береке, ырыс пен мереке болуы үшін де ең алдымен әрбір отбасында жылылық орнағаны абзал. Алайда отбасыны шағын мемлекет деп қарастырсақ, оның тату тірлігі мен бірлігін шайқаған отағасылар да баршылық. Мәселен, бір Ақмола облысында ғана мыңнан аса әйелдің тұрмыстық зорлық-зомбылыққа ұшырағаны туралы ішкі істер органдарына шағымдануы ойлантпай қоймайды. Егер еліміз бойынша қарастырар болсақ, шынымен де мәселе өткір күйінде қалып келеді.

Егемен Қазақстан
10.11.2017 7024
2

Әйел – ең алдымен отбасының тірегі, ерінің жүрегі. Қазақта «Әйеліңмен дос бол – үйіңе береке кіреді...» деген аталы сөз бар. Өкінішке қарай, оны еске­­ріп жатқан ерлер қайсы?! Кей­де шаңырақтың берекесін сал­дыр-салақтығымен, былапыт сөздерімен және керітартпа істе­рімен нәзік жандылардың өздері де кетіріп жатады. Әрине ол бас­қа тақырып және кезі кел­генде оған да тоқтала жатармыз. Біздің қа­зіргі көтеріп отыр­ған проблемамыз – ер-аза­маттардың әйелдеріне қол­ жұм­сап, боқтық сөздермен бала-ша­ғасының алдында өрескел қатыгездікке баруы. Отағасының жан шошытарлық іс-әрекеттері бала-шаға есінде ұзақ сақталып қалады және ұшқан ұядан көргенін қайталауға итермелеуі де ғажап емес. Әйелдің сағын сындырып, баланың бағын тайдыратын мұндай өрескелдіктер бүтіндей бір отбасының тағ­дырын тәлкекке салып, тіпті қаты­гездікке де итермелеп жатады. 

Жалпы, еліміз бойынша жыл сайын ішкі істер органдарына 30 мыңға жуық әйел тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендігін айтып шағымданады екен. Ақмола облысы да мұндай келеңсіздіктен кенде емес. Тұр­мыста өрескел әрекеттерге бар­ған 720 адам әкімшілік жауап­кершілікке тартылғандығы бұған мысал бола алады. Кейбірі қанына сіңіп кеткен әдеттен айы­ға алмай немесе ішімдікке тойып алып қылмысқа барады. Соның салдарынан облыста үстіміздегі жылдың 6 айында әйелдерге қатысты 453 қылмыс орын алыпты. Соның    399-ы әкімшілік құқық бұзушылық бол­са, 3 жағдай адам өлімімен аяқ­талған. Ал әйелдер тарапынан өз-өзіне қол салудың 103 оқи­ғасы тіркелсе, соның 23-і адам өліміне алып келген. Сондай-ақ тұрмыстағы зорлық-зомбылық балаларға да қатысты жасалып жатады. Мысалы, балаларын тәрбиелеу жөніндегі міндеттерін атқармаған ата-аналардың үсті­нен 34 қылмыстық іс қозғалса, соның 10-ы балаларына қатысты қатыгездік танытумен байланыс­ты.

Сондықтан да 89 ата-ана ата-аналық құқықтарынан айырылып, 2150-і кәмелет жасына толмаған балаларға қарсы түрлі құқық бұзушылықтар жа­са­­ғаны үшін жауапкершілікке тартылған. Оның 200-і балаларын тәрбиелеу міндеттерін дұрыс атқармағандар болып отыр. Лев Толстой былай дейді: «Бақытты отбасылардың барлығы бір-біріне ұқсас та, ал бақытсыз отбасылар әрқайсысы өзінше бақытсыз». Бұдан шығатын қорытынды, әрбір бақытты отбасы имандылық құн­дылықтарымен сусындаса, ал бақытсыздар қате­ліктерге бой ал­дырып, әр алуан жағдайға ұшы­райды екен. Біреуі тағдыр тау­қыметіне шыдай алмай ащы суға әуес болып кетсе, екіншісі жауапкершіліктен қашып, бала-шағасын тастап, бой тасалауға көшеді. Кейбірі тұрмыстық зорлық-зомбылыққа жол береді. Әрине  қай жағдайда да жапа шегетін отбасы.

Міне, осындай жайттарды болдырмау мақсатында 2015 жылы Әкім­шілік құқық бұзушылық ту­ралы кодекстің тұрмыстық зор­лық-зомбылыққа қатысты заң талаптары айтарлықтай қа­таңдатылған болатын. Әйелдер құ­қына қол сұғудың алдын алу үшін 2 мыңға тарта қорғау нұс­қау­лығы тағайындалған. Бұл рет­те 150 адамға қатысты өзін тұр­­мыста салиқалы ұстауы тиіс­­тігі туралы сот шешімі де шы­ғарылды. Статистикаға сүйенсек, елімізде әйелдердің 70 пайызы өмірінде бір рет болса да тұрмыстық зорлық-зомбылыққа ұшырайды екен. Қазақта отба­сы болған соң ыдыс-аяқ сылдырламай тұрмайды деген де сөз бар. Шынымен де, отбасы бол­ған соң барлығы ойдағыдай қа­лыптасады деу әбестік шығар. Бі­рақ дағдарыс орталықтарының жұмыс тәжірибесі көрсеткендей, ең ауыр жағдайдың өзінде жапа шеккен әйелдердің 10 пайызы ғана полицияға хабарласады екен.

Полиция тарапынан тұрмыстық зорлық-зомбылықтың себеп-сал­дарын анықтау барысында оның ішімдік, мүлікті бөлісе алмау, қызғаныш және өзге де себептерге байланысты өрбитіндігі байқалған. Әсіресе әйел мен ері­нің арасындағы жанжалға үшін­ші жақтың май құйып отыруынан­ жағдай ушыға түсетіндігі ащы­ да болса шындық. Нәти­жесінде тұрмыстық зорлық-зом­былықтан ең алдымен зардап ше­гетін нә­зік жандылар екен. БҰҰ-ның Әйел­дерге қатысты тең­сіздіктің барлық түрін жою туралы конвенциясына Қазақ­стан 1998 жылы қосылса, аталған халықаралық ұйым елімізде жыл сайын 500 әйел соққы мен зорлық-зомбылықтан ажал құша­тынын анықтаған еді. Зерттеу барысы көрсеткендей, ең ауыр деген қылмыстардың 30-40 пайызы отбасыларда орын алады. Отбасындағы ауыр моралдық-пси­хологиялық, физикалық, эко­номикалық және сексуалдық жағ­­­дайлар зұлымдыққа алып ба­­ратын басты себеп болып та­былатындығы дәлелденген.

Мәселені шешу мақсатында биыл Бас прокуратура мен Іш­кі істер министрлігі бірлесе әзір­леген «Отбасындағы зорлық-зом­былықсыз Қазақстан» жол картасы шеңберінде өңірлерде түрлі ак­циялар ұйымдастырылып келеді. Сондай іс-шаралар легі Ақмола обл­ысында да жүргізілгендігін атай кеткен жөн. Бірақ әлі күн­ге әйелдерге қатысты құқық бұ­зу­шылық әрекеттер тыйылмай тұр. Жыл басынан бері ақ­молалық полиция тұрмыстық зор­лық-зомбылық бағытында әйел­дерге қатысты жасалған заң бұзушылық үшін 1695 қорғау шешімін шығарыпты. Ішкі істер департаментінің жергілікті полиция қызметі тарапынан 73- бап бойынша тұрмыстық зор­лық-зомбылық бағытындағы заң­сыздық әрекеттері үшін 693 адам әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Жергілікті полиция қызметі әйелдерді тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғаудың ең тиімді тетігі қорғау шешімі деп санайды. Зорлық көрсетуші бұл шешімді орындамаған жағ­дайда оған қатысты әкімшілік жауап­кершілік қолданылады. Бұл орайда «Ерекше талаптар» да жәбірлеушіні қатаң жазаға тар­туға мүмкіндік береді. Осын­дай ерекше талап 120 адамға шығарылып та қойылған. Алай­да нәтижесіз. Ері әйеліне қол жұм­сады деп оны қамап, бас­панасы болмаса шығарып та жібере алмайсың. Яғни мәсе­лені шектеудің күшімен ше­шу мүмкін емес. Қазіргі қо­ғам­да қалыптасқан жағдай мен жаһандану заманындағы сырт­қы ықпалды қаперге алсақ, адам бойындағы психикалық ауыт­қудан айықтыратын психо­логтардың жетіспеушілігі жә­не сабырға шақыратын діни құн­­­дылықтарымыз әлі де әрбір шаңы­раққа жете алмай жатыр.

Азаматтық қоғамның белсенді мүшелері болып табылатын үкі­меттік емес ұйымдардың жұ­мы­сын да белсенді әрекетке көшті деп айта алмаймыз.

Қорыта айтқанда, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу тек жәбірлеушіні қудалаумен шектелмесе керек. Егер отбасында береке бұзылса оған екі жақтың да кінәсі болуы мүмкін. Шаңырағы шайқала бастаған отбасындағы жағдайдың себеп-салдарын анықтап барып, шешім шығарған орынды. Сонда ғана ақиқатқа көз жеткізіп, дұрыс қадам жасауға болады.

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

Ақмола облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу