Журналистер жаһандық білімге неге талпынбайды?

2013 жылдың 29 қарашасында Үкіметтің қаулысымен «Болашақ» бағ­дарламасына «Бұқаралық ақпа­рат құралдары редакциясының қызмет­керлері» санаты енгізілген болатын. Бұл санат журналистерге маңызды жеңілдік берді. Бұдан былай «төртінші билік» өкілдері шетелдік оқу орнынан шақырту алмай-ақ «Болашақ» стипендиаты атана алады. Бар болғаны құ­жатын түгендеп, шет тілінің төмен­детілген шектік балын алу қажет еді. Жетпей жатқан білімді мемлекет есебінен оқитын еліңізге барып, тіл­дік ортада емін-еркін толықтырып ала­сыз. Бұл мемлекеттің БАҚ саласын дамытуға басымдық беріп отыр­ғандығын көрсетсе керек. Алайда осын­дай мүмкіндіктерге қарамастан, жас тілшілер ел көріп, жаңа білім алуға асы­ғар емес. 

Егемен Қазақстан
08.01.2018 544
2

Өткен жылы «Болашақ» халықаралық стипендиясы аясында 600 орын бөлініп, тек 560 адам стипендиат атанса, соның ішінде бар болғаны 10 үміткер ғана аталған санат бойынша құжат тапсырған екен. Бәсеке жоғары болды десек, 40 орын иесіз қалған. Жалпы, санат енгізілген соңғы төрт жыл ішінде 3 000 орын бөлініп, оның 2 485-і игерілсе, БАҚ санаты бойынша 161 адам ғана құжат тапсырып, соның тек 98-і ғана стипендиаттар тізімінен табылған.

БАҚ өкілдерінің шетелдік білім алуы неліктен маңызды? Әдетте шетелде оқыған адам білім алып қана қоймай, сол жақтағы өмірді көріп, оны Қазақстанмен салыстырып, еліміздегі көптеген дүниелерге қайта қарайды, санасында сілкініс болады. Жоғары бәсеке мен үлкен мүмкіндіктер ортасын көрген жастар елге мүлдем басқа адам болып оралады. Танымы кеңейіп, сыни ойлау жүйесі дамиды. Олардың көбі елге келген соң қызметке кірісіп, жемісті еңбек етеді. Алған білімі мен тәжірибесін өзгеге үйретіп, салынған инвестицияны еселеп қайтарады. Алайда қанша сәтті жұмыс атқарғанымен, олар әрі кетсе он немесе жүз адаммен ғана жұмыс істейді. Ал дәл сол жолмен өткен журналист болса миллиондаған адамның назарын аударта алады. Туризм немесе музей тақырыбын қозғайтын болса, өзі көрген Англиямен салыстырады; сөз бостандығы, білім сапасы, денсаулық сақтау жүйесіне келсе, өзі болған АҚШ-ты мысалға келтіреді.

Елді ел ететін, ұлтты ұлт ететін қоғам­дық сана. Арыз жазуды намыс көре­тін, тойға шашылуды, ысырап­шылдықты қазақтың кеңдігі дейтін қатып қалған түсініктерді жібітіп, оларға қайта қарау үшін үлкен қоғамдық дискуссия қажет. Ал сол дискуссияны телеарна, радио, баспасөз арқылы журналистер жүргізеді. Демек, өзге саланың маманын шетелге жіберу бір дән егіп, 10 жеміс алғанмен тең болса, журналистің дамыған елде білімі мен біліктілігін жетілдіруі бір дән егіп, мыңдаған жеміс алумен тең болмақ.

Бұл бірінші себеп. Екіншісі одан маңызды. Түрлі факторлардың әсерінен елімізде тілшіліктің деңгейі төмендеді. Болған оқиғаны бір-екі сөйлеммен жет­кізу­ді журналистика санайтын жағдайға жеттік. Жағдайдың асқынғаны сонша, журналистиканы университет қа­быр­ғасында оқудың қажеті шамалы, оған баулитын факультеттерді жабу керек дейтіндер пайда болды. Шын мәні­сінде, журналистика – үлкен білім мен білік­тілікті, тәжірибе мен ептілікті қажет ететін жауапкершілігі жоғары сала. Бізде егжей-тегжейлі зерттеу журналис­тикасы және data журналистика секілді журналис­тика бағыттары жоқтың қасы. Телеарналар рейтинг қуалап, көңіл көтеру бағдарламаларын күшейтіп әлек. Жастардың көбі тележүргізуші болғысы келеді. Газетке санаулылар ғана барады, соның өзінде баспасөзді көбіне әдебиетке бір табан жақындар ғана таңдап жатады. Дамыған елдерде журналистика негізінен жазудан басталады. Ішінде бірде-бір артық сөзі жоқ он беттік мақала жазып, мәселенің мәнісін толық ашатын, сөйте тұра мәтінді қызықты етіп құрастыратын адамдар ғана ол жақта тілшіліктің нанын жей алады. Бізде болса, Фэйсбук белсендісі мен тілшіні ажырату қиын, бар айырмашылығы соңғысының пікірі әлеуметтік желімен қатар онлайн портал мен телеарнадан беріледі, сол ғана.

Осы ретте тағы бір мәселенің басын шолғымыз келеді. Журналистиканы арнайы оқудың қажеті жоқ деген қате түсініктің бойымызға сіңгені сонша, көптеген азаматтарымыз «Болашақ» бағдарламасына БАҚ атынан құжат тапсырып, санаттың жеңілдіктерін пайдалана отырып, өзге мамандықтарға бет бұруда. Неге олай жасадыңыз деген сұрағымызға журналистиканы мен онсыз да білемін деп жатады. Мұндай ойлар журналистиканы мансап жолындағы белгілі бір кезең ретінде көріп, өмірлік кәсіп ретінде қарамаудан шығатын секілді. Әйтпесе шетелдік оқу орнына құжат тапсырып отырған дәрігер мен медицинаны білемін, одан да мен тарих пәнін оқиын деп айтпайды ғой? Өйткені ол шетелде білімі мен біліктілігін шыңдап, бұрынғыдан да мықты маман болуды көздейді. Неге біздің журналистер кәсіби біліктілігін шыңдап, бұрынғы деңгейінен асып түсуді ойламайды. Мұны тоқмейілсу деп түсінсек қателесеміз бе?

Дархан ӨМІРБЕК,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

14.11.2018

Азамат Батырқожа «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК басқарма төрағасы болып тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының бизнесмендерімен кездесу өткізді

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында тұрғын үй бағдарламаларының іске асырылуымен танысты

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында Президент тапсырмаларының орындалу барысымен танысады

14.11.2018

Алматыда экстремизмге қарсы халықаралық семинар өтті

14.11.2018

Қостанайда Торғай геоглифтері туралы кітап шықты

14.11.2018

Шығыс Қазақстан облысында 655-тен астам ІТ сыныптар іске қосылады

14.11.2018

Бүгін латын графикасы негізіндегі «Жалпыхалықтық диктант» өтті

14.11.2018

Елбасы роботталған хирургияның халықаралық референстік және оқыту орталығына барды

14.11.2018

Көкшетауда жылу-электр орталығы салынады

14.11.2018

«Астана» халықаралық қаржы орталығы биржасында сауда-саттықты іске қосу салтанатты рәсімі өтіп жатыр

14.11.2018

Ыстамбұлда «Ұлы даланың тарихи-мәдени келбеті» атты халықаралық көрме ашылды

14.11.2018

Елбасы АХҚО Биржасының алғашқы сауда-саттығын іске қосты

14.11.2018

Ұстаз құрметіне дәрісхана ашылды

14.11.2018

Шетелде тегін білім алғыңыз келсе...

14.11.2018

26 мың медицина маманын қанат қақтырған қара шаңырақ

14.11.2018

«Барыс» үшінші орынға көтерілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу