Әлемдік қаржы ағыны

Кеңес Одағы кезінде дүкен сөрелері заттарға жұтаң болатын. Адамдар қолындағы азын-аулақ қаржысына іздеген заттарын таба алмай әуреге түсетін. Осыдан барып зат тапшылығы орын алатын. 

Егемен Қазақстан
25.01.2018 72
2

Еліміздің тәуелсіздік алуымен бізде де бүкіл әлемдегі секілді нарықтық қатынас орнықты да, бұл жүйе дүкен сөрелерін затқа толтырды. Сөйтіп та-
уар тапшылығы жойылды. Бірақ есесіне ақшаның қадірі артты. Қазір ақшаң болса, құстың сүтінен басқаның бәрін тауып алуға болады. Демек қазіргі күні жеке адам да, компания да, мемлекет те ақша үшін күреседі. Оны әркім әртүрлі жолдармен алады. Біреу еңбегін, біреу білімін, біреу талантын, енді біреу қолындағы барын жалдайды немесе сатады.

Әлем елдерінің инвестициялық саясаты осы жағдайды есепке алатын секілді. Гүлден шырын соратын бал арасы секілді инвесторлар да өз капиталын нығайту үшін өзіне пайдалы елдер мен аумақтарды іздейді. Арзан жұмыс күші, тауарларды өткізу рыноктары немесе шикізат байлығы бар елдер оларды гүлге толы жазира секілді тартады. Біздің Қазақстан тәуелсіздік алысымен көмірсутегі және металл кендері шикізат көздерінің молдығымен оларды өзіне тарта білді. Осының нәтижесінде бүкіл Орталық Азияға келген инвестициялардың 80 пайызын бір өзі иеленіп отыр.

Енді әлемдік тікелей шетелдік ин­вес­­тициялардың соңғы кездегі ағыны қа­лай қарай ауғандығына назар аударып көрейік.

БҰҰ-ның Сауда және даму жөніндегі конференциясы әзірлеген есеп бойынша әлем елдеріне 2014 жылы 1324 млрд, 2015 жылы 1774 млрд, 2016 жылы 1746 млрд доллар инвестиция келген екен. Осы инвестицияның басым көпшілігі бұрын дамушы елдердің еншісіне бұйырса, кейінгі екі жылда жағдай өзгере бастапты. Енді инвестициялар ағымы дамыған елдерге қарай ауа бастаған. Мәселен, 2014 жылы дамушы елдер әлемдік инвестициялардың 50 пайыздан астамын алса, 2015 жылы 40 пайыздан астамын, ал 2016 жылы 30 пайыздан астамын ғана ала алған. Әсіресе Африка, Латын Америкасы мен Кариб бассейні елдеріне келетін инвестициялар көлемі тұрақты түрде төмендей түскені сезіледі. 

Керісінше, осы уақыт аралығында дамыған елдердің инвестициядағы үлесі 40 пайыздан 70 пайызға дейін көтеріле түскен. Инвестициялар, әсіресе, Еуропаға қарай құйыла бастаған. Мәселен, Еуропа елдері 2014 жылы 272 млрд доллар инвестиция тартса, 2016 жылы бұл өңірге 533 млрд доллар инвестиция құйылыпты. Сондай-ақ АҚШ ықпалындағы Солтүстік Америка құрлығы елдері 2014 жылы 231 млрд доллар инвестицияға ие болса, 2016 жылы 425 млрд долларды құрайтын инвестицияға кенелген.

Бұдан әлемде жүріп өткен соңғы дағ­дарыстардың инвестиция­лар ағымы мен ба­ғытына елеулі өзгеріс­тер енгізгендігін байқауға болады. Қаржының көбіктенуі, жаңа технологиялардың молынан енуі және саяси шиеленістердің жиілеуі салдарынан пайда болған бұл дағдарыстар ел мен елдің арасындағы алшақтықты ұлғайта түсті. Дүниенің құбылуы, көп­теген өңірлерде тұрақсыздықтың етек алуы, босқындар проблемасының кү­­шеюі қарапайым халықтың ғана емес, ірі инвесторлардың көңіліне де алаң әкелді. Осыдан барып әлемдік ин­вес­ти­циялар ағымы да «бай байға, сай сай­ға құяды» қағидасымен жүріп жат­қан секілді.

Әлемдегі ең мықты инвестор ел АҚШ екендігі бұрыннан белгілі. 2016 жылы бұл ел 299 миллиард долларды құрайтын инвестициясын сыртқа шығарыпты. Дегенмен мұнан кейінгі тізімде елеулі өзгерістер болғандығы байқалады. Мәселен, көршіміз Қытай 2015 жылы 128 миллиард долларды құрайтын инвестициялық қаржысын сыртқа шығарып, АҚШ, Ирландия, Нидерланд, Жапониядан кейінгі бесінші орынды қанағат тұтса, 2016 жылы 183 миллиард доллардың инвестициясымен екінші орынға табан тіреген. Мұнан кейінгі орындарға Нидерланд, Жапония, Канада, Гонконг жайғасқан.

Ал енді қай ел көбірек инвестиция тартуда деген сұраққа жауап іздесек, көш басынан бұрынғысынша тағы да АҚШ-ты көреміз. 2016 жылы оның тартқан инвестициясының көлемі – 391 миллиард доллар. Демек соңғы жылдары АҚШ-тың инвестицияны беруінен алуы көбейген. Сондай-ақ 2016 жылы 254 млрд доллардың инвестициясын алушы ел ретінде екінші орынға Ұлыбритания біріккен корольдігі көтеріліпті. Үшінші орынға 134 млрд доллардың инвестициясын тартқан Қытай табан тіреген. 

Ал біздің Қазақстан жағдайына келсек, 2016 жылы елімізге 20,6 млрд доллар тікелей шетелдік инвестициялар келгені белгілі. Бұл 2015 жылғы көрсеткіштен 40 пайызға артық және соңғы он жыл ішіндегі рекордтық көрсеткіш ретінде тіркелген.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу