Қыз инабаттылығымен қадірлі

«Отан отбасынан басталады» десек, әр кіші отанның ұйытқысы, берекесі – әйел. Діні мен ділі берік ел –  алынбас қамал.  Басқа елдердің жетістігі деп бағалаған арзанқол мәдениет үлгісі салт-дәстүріміздің тұнығын лайламасын десек, жастарға, әсіресе қыздарға дұрыс тәрбие беру – ортақ парызымыз. Өйткені кім-кім де болашақ әке, аға, әпке немесе ана.

Егемен Қазақстан
19.02.2018 10760
2

Қыз баланы төрге шығарған ұлтымыз болашақта ел анасы атанарына кәміл сенген. Қазақ қыздары даланың ерке елігіндей бұлаңдап өскен. Нәзік жанды қыздарға қарап, ер-жігіттердің бойына күш-қуат бітеді. Оларды қорғағысы келеді. Батыр атанған қазақ елінің ер-азаматтарын жігерлендіріп отырған осы нәзік жандыларды қорғау ниеті болатын. Өйткені ер мен әйел әрқашан бірін-бірі толықтырып отырған. Батыс елдерінің бала тумай, қара басының қызығы үшін өмір сүру үрдісі, әйелді ерден жоғары қойып, ерлерге тән қылықтарды насихаттауы дәстүрімізге кереғар. Бұл қоғамға еш мұқтажсыз еркекшора қыздарды алып келді. Бір хадис­те адамзаттың қай ұлтында, қай дәуірде болмасын, қандай қоғамдық заңдармен әйелдерге түрлі құқық бергенмен, ол Алла берген жаратылыс болмысына сай болмаса, оны бұзады, тағдырын қор етеді делінген екен. Қазақ қызы әрқашанда еркін сөйлеп, ойын ашық айтқан, оның ішінде тіпті билік еткен әйелдер де болды. Алайда олар ешқашан да әйелдік болмысын жоғалтпаған еді. Қазіргі кезге сәйкестендірсек, қыз баланың құқығы ұл баладан еш кем емес, алайда рухани жағынан әр­қашанда нәзік болмысынан айнымауы қажет.

«Келіні жақсы үйдің кере­гесі алтын» демекші, көңілі мен жүрегі таза, әдемілікке, нәзік­тікке құмар, өзінің емес, өзгенің өресін көтермелейтін қыз келешекте іргелі үйдің шаңырағын жоғары көтеретіні анық. Қай ата-ананы алсақ та, қызының барған жерiнде тастай батып, судай сiңiп кетуiн, жақсы жар, әдептi келiн, аяулы ана болуын армандайды. Қасиеттi ана қызының тәрбиелi болып өсуi үшiн жасынан ақ шашты қарияның ал­дын аттатпай өсiредi. Қазақ халқы келiннiң келген жерiнде жақ­сы жар, абзал ана, ұқыпты әйел болуы, бiрiншiден, оның өскен ортасына байланысты десе, екiншiден, келген жерiне де байланысты деп қарайды. Жа­ңа түскен жас келiнге енелерi қонақ күту, ас ұстау, бала күту сияқты мәселелерде үнемi ақыл-кеңес берiп, үйретiп отырады. «Келiннiң жақсы болмағы ене­сінен» деп ененiң жас келiнге қамқоршы болуын талап еткен. Әйел қандай биiк дәрежелi жұмыс iстемесiн, қайда болма­сын оның ең басты мiндетi – өмiр­ге ұрпақ әкелу, бала тәр­биелеу. Көп жағдайда отба­сының берiктiгi әйелге байланыс­ты. Әйел сабырлылығы, кешi­рiмдiлiгi, сыпайылығы сияқты қа­сиеттерiмен үй-iшiне береке әкелiп, шаңырақ бақытын орната алады. Үлкендi сыйлау – халқымыздың ежелгi дәстүрi. Бұл дәстүр бойынша жастар үлкеннiң алдын кесiп өтпеуге, сыпайы бо­луға, үл­кенмен сөз жарыстырмауға, тiптi үлкендердiң алдында қатты күлмеуге тиiс. Қыз баланың ал­ғашқы ұстазы – анасы.

Қыздарға жан-жақты сұлу­лық, яғни жан сұлулығымен қоса, тән сұлулығы бiрдей бол­ғаны жарасады. Жастықтың өзi сұлулықтың, нәзiктiктiң бел­гiсi. Қыз балалардың көрiктi болып өсуiне ертеде аналары ерек­ше көңiл бөлген. «Аттың көр­кi – жалы, арудың көркi – шашы» деп ұққан аналар қыз­дың шашын дұрыстап күтiп-өсi­рудi өнер санаған. Шашты жақсы өсiру үшiн айранмен, қынамен жуған.  Шашты қос бұрым немесе бестемше етiп өру бойжеткен қыздардың көркi болған. Сырға, бiлезiк, шашбау, шолпы сияқты әшекей заттарды тақтырған. «Қыздың көзi – қызылда» деген мақал да қыз баланың әшекей заттарға үйiрлiгiн бiл­дiредi. Халық жырларындағы арулардың сұлу мүсiнiн шебер суреттеудегi мақсат – жастарды әсемдiк сезiмге бөлеу еді. Халқымыз қыз­дың көркiне ақыл-ойы, мiнезi сай болуын қалаған. Адамның мә­дениетi мен тәрбиесінің дең­гейi сырт бейнесiнен, киiне бi­луiнен де көрiнедi. Бiздiң эстетикалық мұратымыз – сырт көрiнiстiң әдемiлiгi мен рухани кемелдiлiктiң табиғи бiте қайнасуы. «Сырт пiшiннiң адам өмiрiндегi мәнi зор, – деп жазды А.С.Макаренко. – Ұқып­сыз, салақ адамды өз iсi мен қылығына есеп бере алады деп ойлау көбiне қиын. Киiне бiлу әде­мiлiгiнiң де жүрiс-тұрыс әдемiлiгiнен маңызы кем емес». Қоғамның дамуына байланысты киiмнiң сәнi де өзгерiп отырады. Адамның өз тұсындағы сәнге сәйкес киiне бiлуi әсем-кербез талғамына байланысты. Киiмнiң сәндi де жарасымды болуымен қатар, киiп барған жерiндегi жағдайға, отырған орнына, iстейтiн қызметiне сәйкес келуiн де ескеру қажет.

Қыздардың темекi тартуы, iшiмдiкке үйiрлiгi әдетке айналып бара жатқаны байқалады. Орынсыз киiну, орынсыз жү­рiс-тұрыс әйел затының әйел­дiк, нәзiктiк, сыпайылық көркiне нұқсан келтiретiн қы­лық екенiн естен шығаруға бол­майды. Адам жарасымды киiне бiлуi керек. Өзiңдi басқаларға үлгi ет, басқаларды қызықтыратындай әдептiлiктiң иесi бол деймiз. Денсаулыққа, тазалыққа, сыпайылыққа зиян­ды ерсi әдет қай жерде де жет­кiлiктi. Қыс пен күздiң суық күн­дерiнде де келте көйлекке қызығып, денсаулығына зиянын тигiзiп алған, боянамын деп әсем шашын әлемештеп алған, кiрпiктерiн жұлып, оны қайта өсiре алмай жүрген бикештер аз ба? Қазақ халқы неке тазалығына, қалыңдықтың арын сақтап, қыздың қасиетiн жоғары ұстауына өте зор мән берген. «Қызға қырық үйден тыйым, мың сан үйден сын» деп  ата-бабаларымыз қыздың абыройын бүкiл ауыл-аймақ болып қорғаған. Ар тазалығы отбасы берiктiгiне де себепкер болған. Анасы үнемі қыз ба­ланың тәрбиесіне көңіл бөліп, тазалық пен ибалықты, тәртіп пен имандылықты сақтауды қадағалап отырғаны дұрыс. Дұрыс тәрбие мен білімді ұштастырып, ұлын ұяға, қызын қияға қондыру ата-ананың басты арманының орындалғаны деп білуіміз керек. Бүгінгі таңда барлығы тең құқылы. Бірақ ана деген атқа сын келтірмей, әке рөлін жоғары қоя білген азаматша ұтады. «Бала – ата-ананың айнасы» деген сөз бекер емес, сондықтан ананың жауапкершілігі өте зор.

Адамның өзінің маңызды­лығын сезінуі тамақ ішу, ұйық­тау сияқты ең қарапайым, алайда ең қомақты қажеттілігі екен. Бұл қажеттіліктің орнын өмір бойы толтыра алмай өтетіндер де болады. Өмірдегі орнының барын дәлелдеуге құмарлық адам табиғатына тән. Кішкентай қыз­дың бірінші көретін ер адамы кім? Әрине – әке. Егер әке­сі қызына көңіл бөліп, әде­мі, ерекше екенін сездіріп, көзқа­расымен білдірсе, онда ол қыз жаңағы айтып отырған өзінің маңыздылығын дәлелдеуді өмір бойы қажетсінбейді. Өйткені ол өз ата-анасының алдында бұл сезімнің бар екенін біледі. Енді ол тек өзіне емес, өзгеге де көңіл бөле алады, өзгенің жанын жұ­бата алады. Ал керісінше, ана­сынан болсын, әкесінен болсын, тиісті көңіл бөлінбесе, ба­ла келешекте сол олқылықты өте қатты сезінеді. Қазіргі ересек адамдардың ортада өзін өзі ұс­тауына қарап, кішкентай ке­зіндегі керекті назарды алғанын немесе алмағанын білуге болады. Баланың өмір бойына өзімен бірге болатын санасы мен мінезі балалық шағындағы алғашқы сезімдердің жиынтығы. Ал сезім­тал келетін қыз баланың тәр­биесіне өте мұқият қарау керек. Тарихқа көз жүгіртсек, көш­пенді қазақ халқы әрқашанда ананы қастерлеген. Жарын сүйген. Қызын қырық үйден тия отырып, алақанына салып әс­петтеп еркелеткен. Қызды қа­шанда жатжұрттық деп, жас күнінен отбасының сенімді серігі, қара қазанның иесі, үйдің ұйытқысы ретінде ұзатқанға дейін тек тәрбие берген. Сол дәстүрдің арқасында Елдің анасы атанған талай әйелдердің есімі бізге жетті.

Гүлнәр ӘШЕМБЕКОВА,

Балқаш қаласындағы №24 орта мектептің қазақ тілі пәні мұғалімі

Қарағанды облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

20.09.2018

Атырауда халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

20.09.2018

Бакуде дзюдодан әлем чемпионаты басталды

20.09.2018

Қоқыс өңдейтін цех ашар едім - Сергей Привалов

20.09.2018

Доллар бағамы 358 теңгеге түсті

20.09.2018

Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

АҚШ-тағы «Флоренс» дауылынан зардап шегушілер саны артты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу