Тұрақты тіркестер һәм бүгінгі тұрмыс талабы

Кейде әлмисақтан айтылып келе жатқан тұрақты тіркестердің күні бүгінге дейін күн тәртібінен түс­пегені былай тұрсын, заман талабына орай өзектілігі арта түскенін байқауға болады. Мәселен, түкке тұрмастай көрінетін ұсақ-түйектің өзін кәдеге жаратып, болмашы жерден табыс табатын епті адамдарға, сараңдау адамдарға біздің қазақ «Жұмырт­қадан жүн қырыққан», «Қара судан қаймақ айырған» деп анықтама беріпті.

Егемен Қазақстан
27.02.2018 240
2

Кәсіпкер, Мұнай сервистік компаниялар одағының алқа төрағасы Рашид Жақсылықов бір сұхбатында Венгриядағы малды сою әдісіне қа­тысты көзімен көрген оқиғаны баяндап берген еді.

– Сиырды бауыздаған кезде бір тамшы қанын жерге тамызбады. Тамшылаған қанды арнайы ыдысқа тосып алды, балықтарға жем ретінде пайдаланады екен. Терісін мұқият өңдеп, жоғары сапалысын Италияға жібереді, орташаларын Түркияға экспорттайды. Бұл жақта етті сүйексіз сатады екен, сүйегін түгел майдалап, ұнтағын дәрумен ретінде құндыз­дар­дың тамағына қосып береді, – деді ол. Бұл «Жұмыртқадан жүн қы­рық­қанның» үлгісі емей немене?! Осын­дай үнемшілдік, тапқырлықтың қай жері жаман?!

Ал бізде ше? Атакәсібіміз, бабаларымыз мыңғыртып мал айдаған деп мақтанатын ел осы төрт түліктің өнімімен мұртын майлағаны шамалы. Мал соңында таң атырып, күн батырып жүрген ауылдағы ағайынның бәрі бірдей байып кетпегені және рас. Себебі мал басы жыл санап көбейсе де, өнімін тереңдетіп өңдеу жағы әлі ақсап тұр. Қазақстанда жыл сайын 6 миллионға тарта ірі қараның кем дегенде 1 миллионға жуығы, 16 миллион ұсақ малдың 5 миллиондайы сойылады екен. Қаны мен сүйегін қоя тұрайық, терісінің өзін кәдеге жаратсақ сапалы былғарымен республиканы түгел қамтуға, экспортқа шығарып табыстың астында қалуға болар еді. Өкінішке қарай, қалдықсыз технологияны меңгерген елдердің көзіне ен байлық болып елестейтін шикізаттың басым көпшілігі, яғни 7,5 миллион тоннаға жуық тері өңделмеген күйі шетел асады. Облыстардағы 12 тері өңдейтін зауыттың ешқайсысы то­лық қуатымен жұмыс істемейді. Тері қа­былдау ісі жолға қойылмаған, өнімнің басым көпшілігі әркімнің қорасында тулақ болып тапталып жатады.

Тері демекші, Түркиядағы қандас­тарымыздың арасында тері өңдеу, былғары өнім шығару ісімен айна­лы­сатын жеке кәсіпкерлер көп екен. Оның себебі мынада көрінеді. Өт­кен ғасырдың 30-жылдарында тағ­дыр желі айдап Түркияға көшіп бар­ған қандастарымыз күн көру үшін атакәсібін дамытып, тері өңдеп, ауған жерінде үйренген әдістері бо­йын­­­ша етік және басқа да былғары бұ­йым­дар тігумен айналысыпты. Солар­дың ұрпақтары бүгінде кәсіпті жетілдіріп, былғары киімнің түр-түрін шығаратын фабрикалар, оны сататын дүкендер ашқан. Ондай дүкендер же­лісі қазір Қазақстанда да ашылып жатыр.

Тері өңдеу ісін жай ғана мысал ре­тінде тілге тиек етіп отырмыз. Ет пен сүттің де бағасы қалада қым­бат­та­ғанымен, ауылда әлі арзан. Оны сату, түрлі өнімдер шығару ісі толыққанды жолға қойылған жоқ. Дамыған елдер меңгеріп жатқан қалдықсыз технология, шикізатты тереңдетіп өңдеу үдерісіне қатысты өзімізге таныс дүние болған соң айтып отырмыз.

Тағы бір мысал келтіре кетейік. Отандық мұнай-газ өндірісінде «Shell», «Chevron», «Agip» сынды әлемге әйгілі компаниялардың көмірсутегін шикізат күйінде экспорттап, кейін шетелдерде терең өңдеп, дайын өнімге айналдырып елімізге қайта әкелгенде қолданбайтын қазақ кемде-кем. Көліктің тежегіш майы, мотор майы сияқты машина майлары, оның сыртында дәрі-дәрмек, тыңайтқыш, каучук, бояу дейсіз бе, ондаған тауар түрін шетелдерден алдырамыз.

Айтып айтпай не керек, бір ғасыр бұрын Мағжан ақын жырлаған «Аспан көкке асып жатқан, өнер-білім кілтін ашып жатқан» жұрттар жоқтан бар жасауды, бардан нар жасауды меңгеріп алыпты. Мұны сараңдық, ұсақ-түйекті малдану емес, үнемшілдік деп түсінген абзал. Дамыған елдердің тәжірибесін үйреніп, шикізатты тереңдетіп өңдеу деген трендке айналған тіркесті іс жүзінде қолданысқа енгізбейінше, дамудың дөңгелегін шыр айналдырып жатқан елдердің екпініне ілесе алмасымыз анық.

Арнұр АСҚАР,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2018

Абылайхан ЖҮСІПОВ: Токио туралы айтуға әлі ерте...

19.11.2018

Елбасы Шавкат Мирзиёевпен телефон арқылы сөйлесті

19.11.2018

Бай болсаң халқыңа пайдаң тисін

19.11.2018

Түркістанда халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті

19.11.2018

Маңғыстауда «Адал ұрпақ» ерікті мектеп клубтарының облыстық слеті өтті

19.11.2018

Маңғыстауда өткен тарихи турнир өз мәресіне жетті

19.11.2018

Энергия үнемдеу бойынша Қазақстан 32-ші орында

19.11.2018

Көкшетауда жылу ақысы арзандайды

19.11.2018

Теміртауда Президенттік пән олимпиадасы өтті

19.11.2018

Бітіруші түлектер мансап орталықтары арқылы жұмысқа орналасады

19.11.2018

Павлодар облысында кәсіпкер әйелдер 113 жоба жүзеге асырған

19.11.2018

Солтүстік Қазақстан облысының әкімі күнгейліктерді теріскейге шақырды

19.11.2018

Петропавлда жаңа шіркеу ашылды

19.11.2018

Қостанайда жол қозғалысы ережесінің бір күнде 375 рет бұзылғаны анықталды

19.11.2018

Солтүстік Қазақстанда 1 миллион тоннаға жуық майлы дақыл жиналды

19.11.2018

«Ко­рей хал­қының дәс­түрлі маскалары» көр­ме­сі ашы­лды

19.11.2018

Қасқырдан құтқарып қалды

19.11.2018

Алматыда инклюзивті білім берудің үздік оқытушылары анықталды

19.11.2018

Солтүстік Қазақстанда спорт кешеніне Батыр Баянның есімі берілді

19.11.2018

Батыс Қазақстанда жаңа портал жұмысын бастады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу